- Ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου Πέτρος Λιάκουρας υποστηρίζει ότι η δημόσια συζήτηση για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου χαρακτηρίστηκε από σύγχυση και πολιτική αντιπαράθεση.
- Κατά τον ίδιο, η προκαταρκτική έρευνα και η πόντιση υποθαλάσσιου καλωδίου αποτελούν ελευθερίες της θάλασσας και δεν απαιτούν άδεια, συναίνεση ή ενημέρωση του παράκτιου κράτους.
- Το σκάφος οφείλει να μην παρεμποδίζει τις εργασίες του παράκτιου κράτους στον βυθό και στους φυσικούς πόρους, ενώ εκείνο μπορεί να λαμβάνει εύλογα μέτρα χωρίς να εμποδίζει την πόντιση.
- Ο Λιάκουρας κρίνει ορθή την απόφαση της Αθήνας να μην ενημερώσει την Άγκυρα, αλλά χαρακτηρίζει περιττή και σοβαρό ατόπημα τη γαλλική ενημέρωση· εκτιμά, πάντως, ότι αυτή δεν επιφέρει έννομες συνέπειες για την Ελλάδα.
Με τη σύγχυση να έχει επικρατήσει στη δημόσια συζήτηση για την πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου (GSI) και το θέμα να εξελίσσεται σε μέρος της πολιτικής αντιπαράθεσης, ο Πέτρος Λιάκουρας, καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, σημειώνει στο in, πως το ότι «η έρευνα για πόντιση καλωδίου θα προκαλούσε τόσο θόρυβο είναι κάτι που από τον τρόπο που εξελίχθηκε θα καταγραφεί στην ιστορία».
Όπως τονίζει «ορθώς η Αθήνα αρνήθηκε να ενημερώσει την Άγκυρα και έσωσε τα προσχήματα. Η Γαλλική ενημέρωση ήταν περιττή και αξιολογείται ως σοβαρό ατόπημα, δεδομένου ότι κινείται εκτός του πλαισίου που θέτει το δίκαιο της θάλασσας με την αρχή της ελευθερίας της πόντισης καλωδίου και της προκαταρκτικής έρευνας. Η Γαλλική ενημέρωση πρόσφερε τη διπλωματική λύση για να προχωρήσει το γαλλικό πλοίο τις έρευνες και να μην ζημιώσει η ανάδοχος εταιρία Meridian» και υπογραμμίζει πως «η πράξη αυτή δεν προκαλεί έννομες συνέπειες για την Ελλάδα».

Σύμφωνα με τον Λιάκουρα «η πόντιση του καλωδίου και η εγγενής προς τούτο προκαταρκτική έρευνα βυθού υφαλοκρηπίδας αποτελούν ελευθερία της ανοικτής θάλασσας. Ανεξαρτήτως σε τίνος παράκτιου κράτους την υφαλοκρηπίδα τοποθετείται το καλώδιο, ως ελευθερία της θάλασσας δεν μπορεί να παρεμποδιστεί. Δεν απαιτείται άδεια, ούτε συναίνεση από το παράκτιο κράτος, ούτε ενημέρωσή του. Για την απρόσκοπτη ναυσιπλοΐα αλλά και την ασφάλεια του σκάφους που καταγίνεται στην έρευνα και την πόντιση του καλωδίου, το κράτος που αναθέτει την εργασία -κατόπιν αιτήματος της αναδόχου εταιρίας- εκδίδει την NAVTEX με τις συντεταγμένες του πλου».
Και όπως αναφέρει «δεν συγχέονται τα δικαιώματα ελευθερίας της θάλασσας με τα κυριαρχικά δικαιώματα της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ. Η μόνη υποχρέωση του σκάφους που ερευνά και ποντίζει το καλώδιο είναι να μην παρενοχλεί, ούτε εμποδίζει τις ερευνητικές και εκμεταλλευτικές εργασίες του παράκτιου κράτους, όταν συμβαίνουν, επί του βυθού της υφαλοκρηπίδας και των φυσικών πόρων του υπεδάφους της. Ομοίως το παράκτιο κράτος όταν ασκεί τα δικαιώματα αυτά μπορεί να λαμβάνει εύλογα μέτρα, αλλά να μην εμποδίσει την πόντιση. Δεν απαιτείται άδεια από το κράτος της υφαλοκρηπίδας, ούτε η μη παροχή άδειας επηρεάζει τα κυριαρχικά δικαιώματά του, είτε η υφαλοκρηπίδα είναι οριοθετημένη, είτε πολύ λιγότερο δεν είναι και διεκδικείται από τα δύο κράτη».
Όλη η συνέντευξη του Πέτρου Λιάκουρα στο in:
1.Πως η ιστορία με το καλώδιο κακοφόρμισε εξαρχής; Ποια η σύγχυση που υπήρξε με τις έννοιες;
Στη δημόσια συζήτηση για την πόντιση του καλωδίου έχει επικρατήσει απόλυτη σύγχυση. Ότι η έρευνα για πόντιση καλωδίου θα προκαλούσε τόσο θόρυβο είναι κάτι που από τον τρόπο που εξελίχθηκε θα καταγραφεί στην ιστορία. Πως μια δραστηριότητα ελευθερίας της θάλασσας επειδή λαμβάνει χώρα σε υφαλοκρηπίδα θα εμπλεκόταν στη διελκυστίνδα της κατακύρωσης ή αμφισβήτησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων του ενός ή του άλλου κράτους με αιχμή την αδειοδότηση της πόντισης, είναι άξιο μνείας. Όμως υπάρχει διέξοδος που προσφέρει άπλετα το δίκαιο της θάλασσας.
Πρόκειται για την πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης (Great Sea Interconnector -GSI) που θα συνδέσει με ηλεκτρική ενέργεια την Ελλάδα με την Κύπρο και προοπτικά το Ισραήλ. Ένα έργο το οποίο έχει την χρηματοδότηση της ΕΕ στο πλαίσιο της οποίας εντάσσεται. Πολλές ποντίσεις καλωδίων έχουν καταγραφεί στους γύρω θαλάσσιους βυθούς, όμως σε αυτή τη φάση η παρέμβαση της Τουρκίας να προκαλέσει τη διακοπή της έρευνας του βυθού καταρχάς το 2004, έχει καθυστερήσει το έργο ήδη από το στάδιο της έρευνας.
Το επεισόδιο της Κάσου τον Ιούλιο 2024, ήταν ορόσημο των όσων θα ακολουθούσαν. Η Άγκυρα επιμένει να απαιτεί ενημέρωση -και μάλιστα για όποια δραστηριότητα στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο- ώστε εν συνεχεία να επιλέξει εάν θα αδειοδοτήσει τα ερευνητικά σκάφη που αναζητούν την ενδεδειγμένη περιοχή στο βυθό υφαλοκρηπίδας, για την πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου. Την απαίτηση αυτή την είχε εγείρει κατά πρώτον τον Ιούλιο 2024 νοτίως της Κάσου σε σχέση με την παράνομα οριοθετημένη τουρκολιβυκή υφαλοκρηπίδα, που επικαλύπτει η νόμιμη ελληνοαιγυπτιακή. Η Τουρκία εμπόδισε την έρευνα παρατάσσοντας πολεμικά σκάφη. Την ίδια απαίτηση ήγειρε κατά δεύτερον τον Φεβρουάριο 2025 όταν απαίτησε επίσης άδεια στις μη οριοθετημένες περιοχές βορείως της Κρήτης. Απαίτησε επιπλέον την τήρηση του Πρακτικού της Βέρνης (1976) που αφορά σε αποχή από ενέργειες επί της υφαλοκρηπίδας.
Στις μη οριοθετημένες περιοχές που δεν είναι καθορισμένα τα όρια δικαιοδοσίας, το κάθε κράτος διεκδικεί έως τα απώτατα δυνητικά όρια, εκεί όπου το ίδιο θεωρεί ότι εκτείνεται η υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ του. Περιπλέκοντας τα πράγματα, μέχρι εκεί θα απαιτεί άδεια ή θα αρνείται την άδεια άλλου κράτους, εάν δεν τηρεί πιστά την ελευθερία της ανοικτής θάλασσας για την πόντιση. Κατά συνέπεια, στις επικαλύψεις διεκδικήσεων θα δημιουργούνται προσκόμματα στην ελεύθερη πόντιση, όπως παρατηρείται τελευταία.
2. Ποια σύγχυση υπήρξε στο πεδίο;
Στο επεισόδιο της Κάσου η Τουρκία ζήτησε επιτακτικά να προϋπάρχει ενημέρωση για να εξακριβώσει τη σκοπιμότητα της έρευνας και να δώσει έγκριση. Ένα αμφισβητούμενο πρωτόκολλο, για το οποίο ουδέποτε υπήρξε διαμαρτυρία. Η πόντιση καλωδίου και η προκαταρκτική έρευνα συνιστούν ελευθερία της ανοικτής θάλασσας -άρθρο 79 της Σύμβασης Δικαίου Θάλασσας (1982) που δεσμεύει ως εθιμικό δίκαιο. Στο επεισόδιο της Κάσου η Τουρκία έξω από την αιγιαλίτιδα ζώνη της νήσου παρέταξε έξι φρεγάτες και διέκοψε την έρευνα. Ισχυρίστηκε τότε ότι το ιταλικό ερευνητικό σκάφος Ievoli Relume ενεργούσε σε τουρκική υφαλοκρηπίδα και ότι απαιτείτο άδεια και ότι δεν είχε ενημερωθεί. Η Ελλάδα αντέδρασε. Αντέτεινε όχι με βάση την ελευθερία έρευνας και πόντισης καλωδίου, αλλά με το επιχείρημα ότι η έρευνα λάμβανε χώρα στην οριοθετημένη με την Αίγυπτο υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ. Αυτό ήταν λάθος. Αυτή η θέση έχει δημιουργήσει αρνητικό προηγούμενο, δεν βασίζεται σε ορθή για τα συμφέροντά μας ερμηνεία του δικαίου της θάλασσας και ενείχε εξαρχής τον κίνδυνο ότι σε μια επόμενη φάση -την παρούσα- θα καθιστούσε δυσχερή τη συνέχιση των ερευνών χωρίς την εμβολή της υποχρέωσης της άδειας ή της ενημέρωσης της άλλης πλευράς.
Έπρεπε να έχει καταστεί σαφές ότι με το χαρτί της ελευθερίας της ανοικτής θάλασσας διασφαλίζεται η απρόσκοπτη έρευνα και πόντιση καλωδίου επί της υφαλοκρηπίδας. Δεν μπορεί δηλαδή να τίθεται από την Τουρκία ζήτημα τέτοιας άδειας, πόσο μάλλον που η περιοχή του βυθού είναι η παράνομη υφαλοκρηπίδα εκ του τουρκολιβυκού μνημονίου και μια ευρεία περιοχή μη οριοθετημένης και διαφιλονικούμενης υφαλοκρηπίδας. Ούτε αφορά σε έρευνα υφαλοκρηπίδας που συνιστά κυριαρχικό δικαίωμα του παράκτιου κράτους.
Εκτός από ένα ακόμη τουρκικό επιχείρημα ότι έρευνα στο βυθό της υφαλοκρηπίδας υποκρύπτεται αναζήτηση υδρογονανθράκων και αυτό αφορά στο καθεστώς της υφαλοκρηπίδας, η Τουρκία προέβαλε και την εκδοχή της θαλάσσιας επιστημονικής έρευνας που αποδίδει στην ελληνική δραστηριότητα. Για μεν την πρώτη εκδοχή εγείρει ζήτημα υφαλοκρηπίδας και για την δεύτερη ζήτημα ΑΟΖ. Δεν πρόκειται για καμία από τις δύο που προαναφέραμε. Πρόκειται για έρευνα σχετιζόμενη με την πόντιση καλωδίου που εμπίπτει στις ελευθερίες της ανοικτής θάλασσας.
3. Ποια τα νομικά παράδοξα και οι «κυματισμοί» στα ήρεμα νερά;
Σημειώνεται μάλιστα ότι και ελληνικές αρχές ζητούν ενημέρωση και εκδίδουν άδειες (Επιτροπή Χορήγησης Αδειών Ερευνών Θαλάσσης) για ανάλογες ενέργειες τρίτων σε θάλασσες, στα δυνητικά όρια ελληνικών διεκδικήσεων υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ, όπως αυτές οι διεκδικήσεις διατυπώνονται στον νόμο Μανιάτη (4001/2011). Τα όρια αυτά συμπίπτουν με την αποτύπωση επί χάρτου του θαλάσσιου Χωροταξικού σχεδιασμού (Απρίλιος 2025) που κατέθεσε ως υποχρεωμένη προς τούτο στην ΕΕ. Δεν είχε άλλες δυνατότητες να το καθυστερήσει -με κίνδυνο ενός ακόμη ακριβού προστίμου- με την δικαιολογία ότι έναντι μιας τέτοιας χάραξης ορίων χωρίς οριοθέτηση με συμφωνία θα ήγειρε την αντίδραση της Τουρκίας, όπερ και εγένετο. Ανάμεσα στις αντιδράσεις μετά το 2025 συγκαταλέγονταν ένας θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός από την Τουρκία, με τον οποίο δημιουργούνται επικαλύψεις διεκδικήσεων υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ των δύο χωρών τόσο στο Αιγαίο όσο και στην Αν. Μεσόγειο.
Ανάλογης φύσεως ήταν και η θέσπιση των δύο θαλασσίων πάρκων της Τουρκίας που εκτείνονται πέραν της αιγιαλίτιδας ζώνης και παίρνουν τον χαρακτήρα μιας θαλάσσιας προστατευόμενης περιοχής (marine protected area) που διεισδύει στην ανοικτή θάλασσα· και εξ αυτού του λόγου θα όφειλε να έχει αναζητήσει συμφωνία με τις όμορες χώρες, όπως επιβάλλει το δίκαιο της θάλασσας. Είναι έκδηλη η αυθαίρετη στάση της Τουρκίας που για να επιτύχει άνομους στόχους παραβλέπει τους όρους του δικαίου της θάλασσας. Το ένα πάρκο εκτείνεται στο Βορειοανατολικό Αιγαίο, το οποίο στην προέκταση του διαχωρίζει τη Σαμοθράκη από τη Λήμνο. Και το έτερο στην Ανατολική Μεσόγειο ενθυλακώνει ασφυκτικά το σύμπλεγμα της Μεγίστης.
Το επεισόδιο της Κάσου καθυστέρησε την έρευνα κατά δύο χρόνια και μερικούς μήνες, με συνέπεια η ολοκλήρωση του έργου της πόντισης του καλωδίου να έχει μετατεθεί για το 2031-32. Στην καθυστέρηση συνέβαλε και η παλινωδία της Κυπριακής Δημοκρατίας, είναι γνωστές οι επιφυλάξεις του Υπουργού Οικονομικών κ. Κεραυνού. Στο μεταξύ διάστημα το ιταλικό πλοίο διαδέχθηκε το γαλλικό Abeille Marengo το οποίο -μετά από τις τουρκικές διαμαρτυρίες όπως διατυπώθηκαν στην τουρκική αντι-NAVTEX και την τυπική ενημέρωση της Γαλλίας- έχει αποπλεύσει για να συνεχίσει ως σημέρα από εκεί που σταμάτησε το ιταλικό ερευνητικό όταν αποχώρησε.
4. Ποια τα νομικά θεμέλια που δεν εφαρμόστηκαν σωστά;
Η πόντιση του καλωδίου και η εγγενής προς τούτο προκαταρκτική έρευνα βυθού υφαλοκρηπίδας αποτελούν ελευθερία της ανοικτής θάλασσας. Ανεξαρτήτως σε τίνος παράκτιου κράτους την υφαλοκρηπίδα τοποθετείται το καλώδιο, ως ελευθερία της θάλασσας δεν μπορεί να παρεμποδιστεί. Δεν απαιτείται άδεια, ούτε συναίνεση από το παράκτιο κράτος, ούτε ενημέρωσή του. Για την απρόσκοπτη ναυσιπλοΐα αλλά και την ασφάλεια του σκάφους που καταγίνεται στην έρευνα και την πόντιση του καλωδίου, το κράτος που αναθέτει την εργασία -κατόπιν αιτήματος της αναδόχου εταιρίας- εκδίδει την NAVTEX με τις συντεταγμένες του πλου.
Δεν συγχέονται τα δικαιώματα ελευθερίας της θάλασσας με τα κυριαρχικά δικαιώματα της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ. Η μόνη υποχρέωση του σκάφους που ερευνά και ποντίζει το καλώδιο είναι να μην παρενοχλεί, ούτε εμποδίζει τις ερευνητικές και εκμεταλλευτικές εργασίες του παράκτιου κράτους, όταν συμβαίνουν, επί του βυθού της υφαλοκρηπίδας και των φυσικών πόρων του υπεδάφους της. Ομοίως το παράκτιο κράτος όταν ασκεί τα δικαιώματα αυτά μπορεί να λαμβάνει εύλογα μέτρα, αλλά να μην εμποδίσει την πόντιση. Δεν απαιτείται άδεια από το κράτος της υφαλοκρηπίδας, ούτε η μη παροχή άδειας επηρεάζει τα κυριαρχικά δικαιώματά του, είτε η υφαλοκρηπίδα είναι οριοθετημένη, είτε πολύ λιγότερο δεν είναι και διεκδικείται από τα δύο κράτη. Υπάρχει δε η τάση οι απαιτήσεις σε μη οριοθετημένες περιοχές επικαλυπτόμενων διεκδικήσεων να προωθούνται με βάση μονομερώς κατατεθειμένων συντεταγμένων. Αυτή η παρατήρηση έχει σημασία εξετάζοντας τη διένεξη για την πόντιση.
Είναι ευκρινές ότι τόσο στην ελληνοαιγυπτιακή οριοθετημένη υφαλοκρηπίδα, όσο και στην άκυρη τουρκολιβυκή, η πόντιση πραγματοποιείται ελεύθερα χωρίς καμία άδεια σύμφωνα με τους παραπάνω όρους που σημειώσαμε. Πέραν δε του ορίου του 28ου μεσημβρινού, στην μη οριοθετημένη/διαφιλονικούμενη υφαλοκρηπίδα, η παροχή, ή η μη παροχή αδείας δεν συνεπάγεται αναγνώριση, ούτε αμφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων του ενός ή του άλλου κράτους.
Το άρθρο 79 της Σύμβασης Δικαίου Θάλασσας του 1982 είναι σαφές και κατοχυρώνει την ελεύθερη πόντιση. Η Ελλάδα έχει το ακλόνητο έρεισμα στην ελευθερία της ανοικτής θάλασσας να ερευνήσει το βυθό της και να ποντίσει σε αυτό το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης. Θα ήταν άσκοπο να δημιουργηθεί διένεξη περί αυτό όταν έχει ρυθμιστεί εξαρχής από το δίκαιο θάλασσας. Αριστοτεχνικά συνυπάρχουν αφενός κυριαρχικά δικαιώματα σε υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ, αφετέρου συντρέχοντα δικαιώματα ανοικτής θάλασσας, με τη ρήτρα να λαμβάνονται δεόντως υπόψη (due regard) τα εκατέρωθεν δικαιώματα στην ίδια θαλάσσια περιοχή. Η υφαλοκρηπίδα δεν συνεπάγεται αρμοδιότητα επί της πόντισης καλωδίων. Ούτε τυχόν αδειοδότηση έρευνας και πόντισης καλωδίου κατοχυρώνει αξιώσεις υφαλοκρηπίδας.
5.Ποιες οι πολιτικές εκτιμήσεις;
Με την τακτική της η Τουρκία επιχειρεί να ασκεί πληρέστερο έλεγχο στην περιοχή όπου διεκδικεί υφαλοκρηπίδα. Και επιχειρεί να φέρει την Ελλάδα στο σημείο να αναγνωρίσει ακόμη και μέσω μιας ενημέρωσης δική της υφαλοκρηπίδα στις μη οριοθετημένες – διαφιλονικούμενες περιοχές. Θα ήταν λίαν επικίνδυνο να υπάρχει μια ενημέρωση από τη γραπτή διατύπωση της οποίας θα μπορούσε εύκολα να προκύψει ότι εκλαμβάνεται ως μια υποχρεωτική κίνηση. Οι τουρκικές απαιτήσεις αποσκοπούν να αποσπάσουν από την Ελλάδα ένα σήμα ότι δέχεται στο εξής υποχρεωτική ενημέρωση και προοπτικά άδεια, όπως πρότερα, και να συνδέσει την ενημέρωση με αναγνώριση δικαιωμάτων υφαλοκρηπίδας.
Ορθώς η Αθήνα αρνήθηκε να ενημερώσει την Άγκυρα και έσωσε τα προσχήματα. Η Γαλλική ενημέρωση ήταν περιττή και αξιολογείται ως σοβαρό ατόπημα, δεδομένου ότι κινείται εκτός του πλαισίου που θέτει το δίκαιο της θάλασσας με την αρχή της ελευθερίας της πόντισης καλωδίου και της προκαταρκτικής έρευνας. Η Γαλλική ενημέρωση πρόσφερε τη διπλωματική λύση για να προχωρήσει το γαλλικό πλοίο τις έρευνες και να μην ζημιώσει η ανάδοχος εταιρία Meridian. Η πράξη αυτή δεν προκαλεί έννομες συνέπειες για την Ελλάδα.
Πηγή: in.gr
































Σχολιασμός άρθρου
Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού
Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.
Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.