ΣτΕ: Βάζει «φρένο» σε οικοδομικές άδειες δίχως έγκριση της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας

«Κόκκινη κάρτα» έβγαλε το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας (ΣτΕ) σε άδειες για οικο­δο­μές που βρί­σκο­νται κοντά σε μνημεία και αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους και δεν έχουν τη… συγκα­τά­θεση του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού (ΥΠΠΟ). Ειδι­κό­τερα, με νέα απόφασή του (ΣτΕ 2085/2025) έρχεται να υπεν­θυ­μί­σει — με τρόπο εμφα­τικό — ότι καμία οικο­δο­μική άδεια δεν μπορεί να υλο­ποιεί­ται χωρίς την προη­γού­μενη έγκριση της Αρχαιο­λο­γι­κής Υπη­ρε­σίας όταν το ακίνητο βρί­σκε­ται σε περιοχή που προ­στα­τεύ­ε­ται από τις δια­τά­ξεις του αρχαιο­λο­γι­κού νόμου.

ΣτΕ: Υπο­χρέ­ωση άμεσης δια­κο­πής εργα­σιών

Στις περι­πτώ­σεις αυτές, τα αρμόδια όργανα του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού όχι μόνο δικαιού­νται αλλά υπο­χρε­ού­νται να προ­χω­ρούν σε άμεση διακοπή των οικο­δο­μι­κών εργα­σιών, ανε­ξαρ­τή­τως αν έχει ανα­κλη­θεί ή όχι η οικο­δο­μική άδεια.

Η υπόθεση που εξέτασε το ΣτΕ (πρό­ε­δρος Χρήστος Παπα­νι­κο­λάου, ειση­γή­τρια Ανθή Σπανού) αφο­ρούσε οικο­δο­μές στη Σίκινο, όπου εργα­σίες περι­τοί­χι­σης σε ακίνητο της Χώρας εκτε­λού­νταν χωρίς την απαι­τού­μενη έγκριση του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού, σε από­σταση που άγγιζε περίπου τα 100 μέτρα από το εμβλη­μα­τικό Κάστρο του νησιού. Ωστόσο, έχει προ­ε­κτά­σεις που αγγί­ζουν εκα­το­ντά­δες περιο­χές της χώρας που εμπί­πτουν στις δια­τά­ξεις του αρχαιο­λο­γι­κού νόμου.

Το Δικα­στή­ριο υπεν­θυ­μί­ζει ότι η συνταγ­μα­τική επιταγή για τη δια­τή­ρηση και προ­στα­σία του πολι­τι­στι­κού περι­βάλ­λο­ντος είναι αδια­πραγ­μά­τευτη

Προ­τε­ραιό­τητα στην προ­στα­σία των μνη­μείων

Το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας, με την απόφαση 2085/2025, έκρινε ότι το «σήμα» δια­κο­πής εργα­σιών εκδό­θηκε απο­λύ­τως νόμιμα και μάλιστα κατά τρόπο επι­βε­βλη­μένο, καθώς η προ­στα­σία των μνη­μείων υπε­ρέ­χει έναντι κάθε άλλης πολε­ο­δο­μι­κής διά­τα­ξης. «Eφ’ όσον δεν είχε χορη­γη­θεί η προη­γού­μενη άδεια της αρχαιο­λο­γι­κής υπη­ρε­σίας, το προ­σβαλ­λό­μενο σήμα δια­κο­πής των οικο­δο­μι­κών εργα­σιών (σ.σ. από τους ιδιο­κτή­τες των ακι­νή­των) εκδό­θηκε νομίμως και ο λόγος ακυ­ρώ­σεως περί μη υπα­γω­γής του επί­μα­χου ακι­νή­του στο πεδίο εφαρ­μο­γής της αρχαιο­λο­γι­κής νομο­θε­σίας είναι απορ­ρι­πτέος ως αβά­σι­μος», ανα­φέ­ρουν οι σύμ­βου­λοι Επι­κρα­τείας στην απόφασή τους.

Συνταγ­μα­τική επιταγή για το πολι­τι­στικό περι­βάλ­λον

Το Δικα­στή­ριο υπεν­θυ­μί­ζει ότι η συνταγ­μα­τική επιταγή για τη δια­τή­ρηση και προ­στα­σία του πολι­τι­στι­κού περι­βάλ­λο­ντος είναι αδια­πραγ­μά­τευτη. Ο Υπουρ­γός Πολι­τι­σμού έχει την εξουσία να απα­γο­ρεύει ένα έργο ή μια δρα­στη­ριό­τητα ή να το επι­τρέ­πει υπό όρους, εφόσον αυτοί επαρ­κούν για να απο­τρα­πούν οι δυσμε­νείς επι­πτώ­σεις στο μνημείο. Και η εξουσία αυτή δεν περιο­ρί­ζε­ται από τους συνή­θεις όρους δόμησης που καθο­ρί­ζο­νται είτε από τις γενικές δια­τά­ξεις, είτε από τυχόν ειδικές δια­τά­ξεις που έχουν θεσπι­στεί για την προ­στα­σία του παρα­δο­σια­κού οικι­σμού. Με απλά λόγια: όταν το έργο ακουμπά μνημείο ή βρί­σκε­ται κοντά σε αυτό, τον πρώτο λόγο έχει η αρχαιο­λο­γική προ­στα­σία.

Το ΣτΕ απέρ­ριψε όλους τους ισχυ­ρι­σμούς των ιδιωτών που προ­σέ­φυ­γαν περί παρα­βί­α­σης του δικαιώ­μα­τος ακρό­α­σης ή περί έλλει­ψης αρμο­διό­τη­τας του ΥΠΠΟ να παρέμ­βει, τονί­ζο­ντας ότι η παρά­βαση ήταν αντι­κει­με­νική: εκτε­λού­νταν εργα­σίες χωρίς την απαι­τού­μενη έγκριση σε σημείο που βρί­σκε­ται «πλησίον αρχαίων», ακόμη κι αν αυτό βρι­σκό­ταν στο όριο της ζώνης προ­στα­σίας. Ούτε έγινε δεκτός ο ισχυ­ρι­σμός ότι δεν υπήρχε ανάγκη άδειας αφού δεν πραγ­μα­το­ποιού­νταν εκσκα­φές, καθώς η επίμαχη διάταξη δεν είχε εφαρ­μογή στην περί­πτωση της Σικίνου.

Απα­ραί­τητη η τεκ­μη­ριω­μένη διοι­κη­τική κρίση, λέει το ΣτΕ

Εκεί όμως που η απόφαση αποκτά ιδιαί­τερο βάρος — και στέλνει μήνυμα και προς όλες τις υπη­ρε­σίες του ΥΠΠΟ — είναι στο σκέλος που αφορά την υπο­χρέ­ωση της Διοί­κη­σης να εξε­τά­ζει αιτή­ματα για χορή­γηση άδειας. Η αρχαιο­λο­γική υπη­ρε­σία, αν και είχε στη διάθεσή της πλήρη φάκελο με τα σχέδια και τα στοι­χεία των εργα­σιών, δεν προ­χώ­ρησε σε αξιο­λό­γηση των τεχνι­κών δεδο­μέ­νων ούτε έκρινε αν θα μπο­ρούσε να επι­τρέ­ψει τις εργα­σίες υπό όρους. Αντι­θέ­τως, επι­κα­λέ­στηκε αμφι­σβή­τηση του ιδιο­κτη­σια­κού καθε­στώ­τος του ακι­νή­του — κάτι που, σύμφωνα με το ΣτΕ, δεν απο­τε­λεί νόμιμο λόγο απο­φυ­γής της από­φα­σης.

Η Διοί­κηση, τονίζει το Δικα­στή­ριο, οφείλει να ασκεί τις αρμο­διό­τη­τές της πλήρως: να εξε­τά­ζει, να σταθ­μί­ζει, να επι­βάλ­λει όρους ή να απα­γο­ρεύει έργα με σαφή­νεια. Όχι να απο­φεύ­γει την κρίση. Η υπόθεση της Σικίνου λει­τουρ­γεί έτσι ως υπεν­θύ­μιση ότι η προ­στα­σία της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς δεν εξα­ντλεί­ται στο «στα­μά­τημα» των έργων, αλλά απαιτεί διάφανη και τεκ­μη­ριω­μένη διοι­κη­τική λει­τουρ­γία που υπη­ρε­τεί τόσο τον νόμο όσο και την τοπική κοι­νω­νία.

Πηγή: ot.gr