Έντονη αντίδραση της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας Δωδεκανήσου για όσα αναφέρθηκαν για την “Περβόλα”

Με  έκπληξη και πικρία δια­πι­στώ­σαμε ότι στα εγκαί­νια του έργου “Ανά­δειξη και δια­μόρ­φωση του αρχαιο­λο­γι­κού χώρου των αρχαίων νεωρίων, του Ρωμαϊ­κού Τετρα­πύ­λου και των Κήπων του Παλα­τιού του Μ. Μαγί­στρου”, το  Σάββατο 13 Ιουνίου 2026, ελέχθη δημο­σίως από την ηγεσία του Υπουρ­γείου, αλλά και από τον ίδιο τον πρω­θυ­πουργό,  ότι η Εφορεία Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου είχε εγκα­τα­λεί­ψει για 70 και πλέον χρόνια στην τύχη της την «περβόλα», ο οποίος ήταν ένας χώρος “με αρχαία ατάκτως ερριμ­μένα” “ξεχα­σμέ­νος, αθέατος και αμπα­ρω­μέ­νος”. Οι χαρα­κτη­ρι­σμοί αυτοί απο­τέ­λε­σαν την αφορμή για τη χθεσινή απα­ρά­δε­κτη δήλωση του Περι­φε­ρειάρχη που απο­κά­λεσε την περβόλα “ΧΥΤΑ αρχαιο­τή­των”.

Έτσι αμαυ­ρώ­θηκε η δια­χρο­νική πορεία της Αρχαιο­λο­γι­κής Υπη­ρε­σία Δωδε­κα­νή­σου προ­κει­μέ­νου να προ­βλη­θεί το συγκε­κρι­μένο έργο, το οποίο είναι ένα απο τα δεκάδες σημα­ντικά έργα που έχει απο­δώ­σει στο κοινό η Εφορεία και το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού τις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες.

Απο­τε­λεί προ­σβολή για τους άξιους αρχαιο­λό­γους που υπη­ρε­τούν και υπη­ρέ­τη­σαν στη Δωδε­κά­νησο, και ανα­φέ­ρουμε μόνο τους εκλι­πό­ντες Ι. Κοντή, Γρ. Κων­στα­ντι­νό­πουλο, Η. Κόλλια, Ηώ Ζερ­βου­δάκη και Ι. Παπα­χρι­στο­δού­λου, το έργο των οποίων έχει τύχει σεβα­σμού και διε­θνούς ανα­γνώ­ρι­σης.  Και εν τέλει προ­κα­λεί την αγα­νά­κτηση του πολιτών της Ρόδου οι οποίοι θα θεωρούν πλέον ότι η μακρό­χρονη ταλαι­πω­ρία τους για τη διε­νέρ­γεια ανα­σκα­φι­κής έρευνας στο ακίνητό τους δεν είχε κανένα νόημα μιας και τα ευρή­ματα που απέδωσε βρέ­θη­καν πετα­μένα σε έναν σκου­πι­δό­τοπο!

Στον χώρο της “περ­βό­λας”, δηλ. στο κατώ­τερο επίπεδο του επι­σκέ­ψι­μου σήμερα χώρου, συγκε­ντρώ­νο­νταν κινητά ευρή­ματα από τις ανα­σκα­φές της Εφο­ρείας, κυρίως επι­γρα­φές, επι­τά­φια μνημεία και  αρχι­τε­κτο­νικά μέλη. Οι Ιταλοί ήταν οι πρώτοι που εγκαι­νί­α­σαν αυτή τη χρήση, στον χώρο εκτός των νεωρίων του πολε­μι­κού λιμένα του Μαν­δρα­κίου και του ρωμαϊ­κού τετρα­πύ­λου που είχαν απο­κα­λυ­φθεί.  Η μεγάλη οικο­δο­μική δρα­στη­ριό­τητα στην πόλη της Ρόδου, κυρίως κατά τις τέσ­σε­ρις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες του 20ου αιώνα, οδήγησε σε μία εντυ­πω­σιακή συσ­σώ­ρευση λίθινων ευρη­μά­των, τα οποία γεν­ναιό­δωρα προ­σέ­φερε στην έρευνα η ροδιακή γη. Κατα­λό­γους ιερέων, επι­γρα­φές που μαρ­τυ­ρού­σαν άγνω­στες θέσεις ιερών και  δημο­σίων κτιρίων, αρχαία τοπω­νύ­μια, ψηφί­σματα, επι­τύμ­βια μνημεία με ονόματα που εμπλού­τι­ζαν τη ροδιακή προ­σω­πο­γρα­φία και μαρ­τυ­ρού­σαν για την πολυ­πο­λι­τι­σμι­κό­τητα της ελλη­νι­στι­κής πόλης. Τα λίθινα μέλη τοπο­θε­τού­νταν στην περβόλα σε ανα­σκα­φικά σύνολα, άτακτα πολλές φορές λόγω του όγκου και της αντι­κει­με­νι­κής δυσκο­λίας μετα­κί­νη­σής τους, και στη συνέ­χεια κατα­γρά­φο­νταν στους κατα­λό­γους της Εφο­ρείας. Η επι­βά­ρυνση της περ­βό­λας με τα μέλη  που μετα­φέρ­θη­καν πριν από 20 χρόνια από τον κήπο του Αρχαιο­λο­γι­κού Μου­σείου Ρόδου, προ­κει­μέ­νου να απο­δο­θεί στο κοινό, αλλά και η εγκα­τά­σταση εργο­τα­ξίου δημιούρ­γη­σαν μια ασφυ­χτική κατά­σταση μετά από την πάροδο σχεδόν ενός αιώνα συνε­χούς χρήσης του χώρου. Η παρα­μέ­ληση του συστη­μα­τι­κού καθα­ρι­σμού του από τη βλά­στηση επι­δεί­νωσε σαφώς την εικόνα του.

Ωστόσο παλιό­τερα η περβόλα καθα­ρι­ζό­ταν συστη­μα­τικά κάθε χρόνο μαζί με τους υπό­λοι­πους υπαί­θριους αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους, γίνο­νταν επι­στρώ­σεις για να δημιουρ­γη­θούν χώροι για την ενα­πό­θεση νέων ευρη­μά­των, κατα­σκευά­ζο­νταν στέ­γα­στρα με ράφια για την τοπο­θέ­τηση των ευαί­σθη­των αρχι­τε­κτο­νι­κών μελών και επι­γρα­φών και το κυριό­τερο γινόταν πάντα και συστη­μα­τικά η κατα­γραφή των ευρη­μά­των. Μάλιστα πολύ νωρίς δόθηκε ιδιαί­τερη έμφαση στην ηλε­κτρο­νική κατα­γραφή των χιλιά­δων επι­γρα­φών σε πρό­γραμμα αρχείου, πράγμα πρω­το­πο­ριακό για την εποχή του.

Η περβόλα ήταν ένας κλει­στός χώρος για λόγους ασφα­λείας, αλλά ουδέ­ποτε “ξεχα­σμέ­νος”. Μαζί με το όμορο εργα­στή­ριο συντή­ρη­σης απο­τε­λούσε ζωτικό χώρο της Εφο­ρείας και λει­τουρ­γούσε ως χώρος υπο­δο­χής, συντή­ρη­σης, συγκόλ­λη­σης, κατα­γρα­φής, φωτο­γρά­φι­σης και φύλαξης των λίθινων ευρη­μά­των, τα οποία απο­τε­λούν τους μάρ­τυ­ρες της ιστο­ρι­κής πορείας της αρχαίας Ρόδου. Ήταν ένας χώρος  καθη­με­ρι­νής δρα­στη­ριό­τη­τας και πολύ­τι­μης γνώσης. Εκτός από χώρος ασφα­λούς φύλαξης και προ­στα­σίας,  θα μπο­ρούσε να χαρα­κτη­ρι­στεί τόπος μνήμης, μάθησης, επι­στη­μο­νι­κού δια­λό­γου και μελέτης. Έλληνες και ξένοι αρχαιο­λό­γοι επι­σκέ­πτο­νταν την περβόλα, καθη­γη­τές Πανε­πι­στη­μίου με τους φοι­τη­τές τους μελε­τού­σαν τις ροδια­κές επι­γρα­φές, και μεγάλος αριθμός βιβλίων και άρθρων έκαναν γνωστά στην επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα  τα μνημεία που  φυλάσ­σο­νταν εκεί. Μέσα από αυτά τα ευρή­ματα τεκ­μη­ριώ­θηκε ο ιππο­δά­μειος σχε­δια­σμός της ελλη­νι­στι­κής πόλης, οι θέσεις των ιερών και των δημο­σίων κτηρίων της, η οργά­νωση των νεκρο­τα­φείων της.

Ο αεί­μνη­στος Έφορος Αρχαιο­τή­των Γρη­γό­ρης Κων­στα­ντι­νό­που­λος ήταν ο πρώτος που ορα­μα­τί­στηκε το άνοιγμα της “περ­βό­λας” για το κοινό και τη δια­δρομή μέσω των κήπων έως το Παλάτι του Μεγάλου Μαγί­στρου, με περιο­ρι­σμένο ωράριο. Πρόταση που δημο­σί­ευσε  με άρθρο του στον τοπικό τύπο με την ευκαι­ρία του Ιωβη­λαίου της Ρόδου το έτος 1993. Ωστόσο τα επεί­γο­ντα και δύσκολα έργα που εκτε­λούσε η Εφορεία σε όλη τη Δωδε­κά­νησο, τα νέα Μουσεία που οργά­νωσε σε όλα τα ακρι­τικά νησιά (εκτός της Χάλκης που άνοιξε φέτος) και η γιγά­ντωση της γρα­φειο­κρα­τίας καθυ­στέ­ρη­σαν το έργο, για το οποίο οι ανα­γκαίες πιστώ­σεις δυστυ­χώς ήρθαν πολύ αργά.

Την πολι­τική απόφαση μετα­τρο­πής του χώρου σε επι­σκέ­ψιμο αρχαιο­λο­γικό πάρκο ακο­λού­θησε μία μελέτη που προ­έ­βλεπε την υπο­χρε­ω­τική απο­μά­κρυνση των αρχαίων μελών και τη μετα­φορά τους στην καρδιά των μνη­μείων του αρχαιο­λο­γι­κού χώρου της ακρό­πο­λης της Ρόδου. Έτσι ακυ­ρώ­θηκε συγκε­κρι­μέ­νος σχε­δια­σμός της Εφο­ρείας που προ­έ­βλεπε την αρχαιο­λο­γική τεκ­μη­ρί­ωση και την τακτο­ποί­ηση των χιλιά­δων μελών μέσα στον εκτε­τα­μένο χώρο της περ­βό­λας, πάντα κατά ανα­σκα­φικά σύνολα, και στη συνέ­χεια την απο­κα­τά­σταση και ανά­δειξη του αρχαιο­λο­γι­κού χώρου. Μέσα στα ασφυ­χτικά χρονικά πλαίσια που όριζε το Ταμείο Ανά­καμ­ψης για την περά­τωση του έργου, απο­μα­κρύν­θηκε σε βρα­χύ­τατο χρόνο το  σύνολο σχεδόν των αρχαίων μελών, χωρίς την απα­ραί­τητη εξα­ντλη­τική έρευνα στα αρχεία της Υπη­ρε­σίας για τον ακριβή τόπο εύρεσής τους. Έτσι εκα­το­ντά­δες μέλη κατα­γρά­φη­καν μεν αλλά χωρίς ένδειξη προ­ε­λεύ­σεως.

Με  την ολο­κλή­ρωση  του έργου απο­δό­θηκε στο κοινό ένας  ακόμη ενδια­φέ­ρων και ελκυ­στι­κός αρχαιο­λο­γι­κός χώρος,  αλλά με μεγάλο κόστος. Με την απο­κλει­στική χρήση του ως εκθε­σια­κού χώρου χάθηκε για την Εφορεία  ένας ζωτικός υπαί­θριος χώρος, απα­ραί­τη­τος για τις ανάγκες συντή­ρη­σης των νέων ευρη­μά­των. Δημιουρ­γή­θηκε ένας νέος χώρος συγκέ­ντρω­σης των αρχαίων σε εμφα­νέ­στατο σημείο του αρχαιο­λο­γι­κού πάρκου της ακρό­πο­λης. Για τη μετα­στέ­γαση του εργο­τα­ξίου κατα­σκευά­στηκε ένα βιο­μη­χα­νικό κτήριο σε επί­καιρο σημείο του αδό­μη­του αρχαιο­λο­γι­κού χώρου, η εγκα­τά­σταση του οποίου προ­κά­λεσε τα αρνη­τικά σχόλια και τις έντονες δια­μαρ­τυ­ρίες των πολιτών  της Ρόδου.

Ευελ­πι­στούμε ότι η προ­σε­κτική απο­τύ­πωση και η φωτο­γρα­φική τεκ­μη­ρί­ωση της αρχικής θέσης των μελών στην περβόλα θα κάνουν δυνατή την  ανα­σύν­θεση των ανα­σκα­φι­κών συνόλων, απα­ραί­τητη προ­ϋ­πό­θεση για τη συνέ­χιση της έρευνας για την τοπο­γρα­φία και την ιστο­ρική δια­δρομή της αρχαίας πόλης. Και ότι υπάρχει από πλευράς του Υπουρ­γείου η βούληση να δια­τε­θούν οι απα­ραί­τη­τες πιστώ­σεις, ώστε στο άμεσο μέλλον να τακτο­ποι­η­θούν σε άλλους  κατάλ­λη­λους  χώρους  τα ευρή­ματα που μετα­κι­νή­θη­καν από την περβόλα, λίθινα και κερα­μικά, και να εξα­σφα­λι­στούν σύγ­χρο­νες απο­θή­κες  φύλαξης των αρχαίων, απα­ραί­τη­τες για την προ­στα­σία και τη μελέτη τους, για τις οποίες έχουν κατα­τε­θεί εδώ και χρόνια συγκε­κρι­μέ­νες προ­τά­σεις στο Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού.

                                                                                          Οι αρχαιο­λό­γοι

                                                                                          Ανα­στα­σία Δρε­λιώση

                                                                                          Φωτεινή Ζερβάκη

                                                                                          Εριφύλη Κανίνια

                                                                                          Αγγε­λική Κατσιώτη

                                                                                          Στα­μα­τία Μαρ­κέ­του

                                                                                          Μαρία Μιχαλάκη-Κόλλια

                                                                                          Ελένη Παπα­βα­σι­λείου

                                                                                          Βασι­λική Πατσιαδά

                                                                                          Μελίνα Φιλή­μο­νος