Έντονη αντίδραση της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας Δωδεκανήσου για όσα αναφέρθηκαν για την ” Περβόλα”

Με  έκπληξη και πικρία διαπιστώσαμε ότι στα εγκαίνια του έργου “Ανάδειξη και διαμόρφωση του αρχαιολογικού χώρου των αρχαίων νεωρίων, του Ρωμαϊκού Τετραπύλου και των Κήπων του Παλατιού του Μ. Μαγίστρου”, το  Σάββατο 13 Ιουνίου 2026, ελέχθη δημοσίως από την ηγεσία του Υπουργείου, αλλά και από τον ίδιο τον πρωθυπουργό,  ότι η Εφορεία Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου είχε εγκαταλείψει για 70 και πλέον χρόνια στην τύχη της την «περβόλα», ο οποίος ήταν ένας χώρος “με αρχαία ατάκτως ερριμμένα” “ξεχασμένος, αθέατος και αμπαρωμένος”. Οι χαρακτηρισμοί αυτοί αποτέλεσαν την αφορμή για τη χθεσινή απαράδεκτη δήλωση του Περιφερειάρχη που αποκάλεσε την περβόλα “ΧΥΤΑ αρχαιοτήτων”.

Έτσι αμαυρώθηκε η διαχρονική πορεία της Αρχαιολογικής Υπηρεσία Δωδεκανήσου προκειμένου να προβληθεί το συγκεκριμένο έργο, το οποίο είναι ένα απο τα δεκάδες σημαντικά έργα που έχει αποδώσει στο κοινό η Εφορεία και το Υπουργείο Πολιτισμού τις τελευταίες δεκαετίες.

Αποτελεί προσβολή για τους άξιους αρχαιολόγους που υπηρετούν και υπηρέτησαν στη Δωδεκάνησο, και αναφέρουμε μόνο τους εκλιπόντες Ι. Κοντή, Γρ. Κωνσταντινόπουλο, Η. Κόλλια, Ηώ Ζερβουδάκη και Ι. Παπαχριστοδούλου, το έργο των οποίων έχει τύχει σεβασμού και διεθνούς αναγνώρισης.  Και εν τέλει προκαλεί την αγανάκτηση του πολιτών της Ρόδου οι οποίοι θα θεωρούν πλέον ότι η μακρόχρονη ταλαιπωρία τους για τη διενέργεια ανασκαφικής έρευνας στο ακίνητό τους δεν είχε κανένα νόημα μιας και τα ευρήματα που απέδωσε βρέθηκαν πεταμένα σε έναν σκουπιδότοπο!

Στον χώρο της “περβόλας”, δηλ. στο κατώτερο επίπεδο του επισκέψιμου σήμερα χώρου, συγκεντρώνονταν κινητά ευρήματα από τις ανασκαφές της Εφορείας, κυρίως επιγραφές, επιτάφια μνημεία και  αρχιτεκτονικά μέλη. Οι Ιταλοί ήταν οι πρώτοι που εγκαινίασαν αυτή τη χρήση, στον χώρο εκτός των νεωρίων του πολεμικού λιμένα του Μανδρακίου και του ρωμαϊκού τετραπύλου που είχαν αποκαλυφθεί.  Η μεγάλη οικοδομική δραστηριότητα στην πόλη της Ρόδου, κυρίως κατά τις τέσσερις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα, οδήγησε σε μία εντυπωσιακή συσσώρευση λίθινων ευρημάτων, τα οποία γενναιόδωρα προσέφερε στην έρευνα η ροδιακή γη. Καταλόγους ιερέων, επιγραφές που μαρτυρούσαν άγνωστες θέσεις ιερών και  δημοσίων κτιρίων, αρχαία τοπωνύμια, ψηφίσματα, επιτύμβια μνημεία με ονόματα που εμπλούτιζαν τη ροδιακή προσωπογραφία και μαρτυρούσαν για την πολυπολιτισμικότητα της ελληνιστικής πόλης. Τα λίθινα μέλη τοποθετούνταν στην περβόλα σε ανασκαφικά σύνολα, άτακτα πολλές φορές λόγω του όγκου και της αντικειμενικής δυσκολίας μετακίνησής τους, και στη συνέχεια καταγράφονταν στους καταλόγους της Εφορείας. Η επιβάρυνση της περβόλας με τα μέλη  που μεταφέρθηκαν πριν από 20 χρόνια από τον κήπο του Αρχαιολογικού Μουσείου Ρόδου, προκειμένου να αποδοθεί στο κοινό, αλλά και η εγκατάσταση εργοταξίου δημιούργησαν μια ασφυχτική κατάσταση μετά από την πάροδο σχεδόν ενός αιώνα συνεχούς χρήσης του χώρου. Η παραμέληση του συστηματικού καθαρισμού του από τη βλάστηση επιδείνωσε σαφώς την εικόνα του.

Ωστόσο παλιότερα η περβόλα καθαριζόταν συστηματικά κάθε χρόνο μαζί με τους υπόλοιπους υπαίθριους αρχαιολογικούς χώρους, γίνονταν επιστρώσεις για να δημιουργηθούν χώροι για την εναπόθεση νέων ευρημάτων, κατασκευάζονταν στέγαστρα με ράφια για την τοποθέτηση των ευαίσθητων αρχιτεκτονικών μελών και επιγραφών και το κυριότερο γινόταν πάντα και συστηματικά η καταγραφή των ευρημάτων. Μάλιστα πολύ νωρίς δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στην ηλεκτρονική καταγραφή των χιλιάδων επιγραφών σε πρόγραμμα αρχείου, πράγμα πρωτοποριακό για την εποχή του.

Η περβόλα ήταν ένας κλειστός χώρος για λόγους ασφαλείας, αλλά ουδέποτε “ξεχασμένος”. Μαζί με το όμορο εργαστήριο συντήρησης αποτελούσε ζωτικό χώρο της Εφορείας και λειτουργούσε ως χώρος υποδοχής, συντήρησης, συγκόλλησης, καταγραφής, φωτογράφισης και φύλαξης των λίθινων ευρημάτων, τα οποία αποτελούν τους μάρτυρες της ιστορικής πορείας της αρχαίας Ρόδου. Ήταν ένας χώρος  καθημερινής δραστηριότητας και πολύτιμης γνώσης. Εκτός από χώρος ασφαλούς φύλαξης και προστασίας,  θα μπορούσε να χαρακτηριστεί τόπος μνήμης, μάθησης, επιστημονικού διαλόγου και μελέτης. Έλληνες και ξένοι αρχαιολόγοι επισκέπτονταν την περβόλα, καθηγητές Πανεπιστημίου με τους φοιτητές τους μελετούσαν τις ροδιακές επιγραφές, και μεγάλος αριθμός βιβλίων και άρθρων έκαναν γνωστά στην επιστημονική κοινότητα  τα μνημεία που  φυλάσσονταν εκεί. Μέσα από αυτά τα ευρήματα τεκμηριώθηκε ο ιπποδάμειος σχεδιασμός της ελληνιστικής πόλης, οι θέσεις των ιερών και των δημοσίων κτηρίων της, η οργάνωση των νεκροταφείων της.

Ο αείμνηστος Έφορος Αρχαιοτήτων Γρηγόρης Κωνσταντινόπουλος ήταν ο πρώτος που οραματίστηκε το άνοιγμα της “περβόλας” για το κοινό και τη διαδρομή μέσω των κήπων έως το Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου, με περιορισμένο ωράριο. Πρόταση που δημοσίευσε  με άρθρο του στον τοπικό τύπο με την ευκαιρία του Ιωβηλαίου της Ρόδου το έτος 1993. Ωστόσο τα επείγοντα και δύσκολα έργα που εκτελούσε η Εφορεία σε όλη τη Δωδεκάνησο, τα νέα Μουσεία που οργάνωσε σε όλα τα ακριτικά νησιά (εκτός της Χάλκης που άνοιξε φέτος) και η γιγάντωση της γραφειοκρατίας καθυστέρησαν το έργο, για το οποίο οι αναγκαίες πιστώσεις δυστυχώς ήρθαν πολύ αργά.

Την πολιτική απόφαση μετατροπής του χώρου σε επισκέψιμο αρχαιολογικό πάρκο ακολούθησε μία μελέτη που προέβλεπε την υποχρεωτική απομάκρυνση των αρχαίων μελών και τη μεταφορά τους στην καρδιά των μνημείων του αρχαιολογικού χώρου της ακρόπολης της Ρόδου. Έτσι ακυρώθηκε συγκεκριμένος σχεδιασμός της Εφορείας που προέβλεπε την αρχαιολογική τεκμηρίωση και την τακτοποίηση των χιλιάδων μελών μέσα στον εκτεταμένο χώρο της περβόλας, πάντα κατά ανασκαφικά σύνολα, και στη συνέχεια την αποκατάσταση και ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου. Μέσα στα ασφυχτικά χρονικά πλαίσια που όριζε το Ταμείο Ανάκαμψης για την περάτωση του έργου, απομακρύνθηκε σε βραχύτατο χρόνο το  σύνολο σχεδόν των αρχαίων μελών, χωρίς την απαραίτητη εξαντλητική έρευνα στα αρχεία της Υπηρεσίας για τον ακριβή τόπο εύρεσής τους. Έτσι εκατοντάδες μέλη καταγράφηκαν μεν αλλά χωρίς ένδειξη προελεύσεως.

Με  την ολοκλήρωση  του έργου αποδόθηκε στο κοινό ένας  ακόμη ενδιαφέρων και ελκυστικός αρχαιολογικός χώρος,  αλλά με μεγάλο κόστος. Με την αποκλειστική χρήση του ως εκθεσιακού χώρου χάθηκε για την Εφορεία  ένας ζωτικός υπαίθριος χώρος, απαραίτητος για τις ανάγκες συντήρησης των νέων ευρημάτων. Δημιουργήθηκε ένας νέος χώρος συγκέντρωσης των αρχαίων σε εμφανέστατο σημείο του αρχαιολογικού πάρκου της ακρόπολης. Για τη μεταστέγαση του εργοταξίου κατασκευάστηκε ένα βιομηχανικό κτήριο σε επίκαιρο σημείο του αδόμητου αρχαιολογικού χώρου, η εγκατάσταση του οποίου προκάλεσε τα αρνητικά σχόλια και τις έντονες διαμαρτυρίες των πολιτών  της Ρόδου.

Ευελπιστούμε ότι η προσεκτική αποτύπωση και η φωτογραφική τεκμηρίωση της αρχικής θέσης των μελών στην περβόλα θα κάνουν δυνατή την  ανασύνθεση των ανασκαφικών συνόλων, απαραίτητη προϋπόθεση για τη συνέχιση της έρευνας για την τοπογραφία και την ιστορική διαδρομή της αρχαίας πόλης. Και ότι υπάρχει από πλευράς του Υπουργείου η βούληση να διατεθούν οι απαραίτητες πιστώσεις, ώστε στο άμεσο μέλλον να τακτοποιηθούν σε άλλους  κατάλληλους  χώρους  τα ευρήματα που μετακινήθηκαν από την περβόλα, λίθινα και κεραμικά, και να εξασφαλιστούν σύγχρονες αποθήκες  φύλαξης των αρχαίων, απαραίτητες για την προστασία και τη μελέτη τους, για τις οποίες έχουν κατατεθεί εδώ και χρόνια συγκεκριμένες προτάσεις στο Υπουργείο Πολιτισμού.

                                                                                          Οι αρχαιολόγοι

                                                                                          Αναστασία Δρελιώση

                                                                                          Φωτεινή Ζερβάκη

                                                                                          Εριφύλη Κανίνια

                                                                                          Αγγελική Κατσιώτη

                                                                                          Σταματία Μαρκέτου

                                                                                          Μαρία Μιχαλάκη-Κόλλια

                                                                                          Ελένη Παπαβασιλείου

                                                                                          Βασιλική Πατσιαδά

                                                                                          Μελίνα Φιλήμονος