Γαβριηλ Χαριτος: Αυτόπτης μάρτυρας ενός πολέμου που φαίνεται να μην έχει τέλος…

Κύριε Χαρίτο, ο πόλεμος στο Ισραήλ έχει συμπλη­ρώ­σει οκτώ μήνες και όσο περνάει ο καιρός, το κουβάρι των συγκρού­σεων μπλέ­κε­ται ακόμα περισ­σό­τερο. Δώστε μας μια εικόνα της τρέ­χου­σας κατά­στα­σης.

Πράγ­ματι, το πρωί της 7ης Οκτω­βρίου 2023 και όταν άρχισαν να γίνο­νται γνωστά όλα όσα είχαν προ­κλη­θεί στους ισραη­λι­νούς οικι­σμούς στην μεθόριο με τη Γάζα, η γενι­κό­τερη αίσθηση στο Ισραήλ ήταν πως η κατάρ­ρευση της Χαμάς θα ήταν ζήτημα λίγων μηνών. Η πραγ­μα­τι­κό­τητα δια­ψεύ­δει αυτήν την εκτί­μηση. Ήδη από τα πρώτα εικο­σι­τε­τρά­ωρα, ενερ­γο­ποι­ή­θηκε ξανά το μέτωπο με την Χεζ­μπο­λάχ στον Νότιο Λίβανο, ενώ δεν άργησαν να σημειώ­νο­νται πυραυ­λι­κές επι­θέ­σεις από φιλοϊ­ρα­νούς αντάρ­τες στην Υεμένη, στη Συρία και το Ιράκ. Πολύ γρήγορα έγινε αντι­λη­πτό ότι ο πόλεμος που ξετυ­λι­γό­ταν δεν θα έμοιαζε με τους άλλους πολέ­μους που έζησε το Ισραήλ μέχρι τώρα. Πρό­κει­ται ουσια­στικά για τον πιο μακρο­χρό­νιο πόλεμο που αντι­με­τω­πί­ζει το Ισραήλ από τότε που ιδρύ­θηκε, με πολλά ταυ­τό­χρονα ενεργά μέτωπα.

Τα μέτωπα με την Χαμάς και την Χεζ­μπο­λάχ ήταν ενεργά και παλαιό­τερα. Ωστόσο, ενερ­γο­ποι­ή­θη­καν μέτωπα για πρώτη φορά.

Ακριβώς. Οι εκτο­ξεύ­σεις πυραύ­λων μεγάλου βελη­νε­κούς από την Υεμένη σίγουρα ξάφ­νια­σαν. Ωστόσο, ήδη προ τριε­τίας είχε διαρ­ρεύ­σει ότι οι φιλοϊ­ρα­νοί αντάρ­τες Χούθι είχαν τέτοιο εξο­πλι­σμό και είχαν κυκλο­φο­ρή­σει χάρτες που περιέ­γρα­φαν το βελη­νε­κές τους. Αντι­στοί­χως, είχε προ­βλε­φθεί το σενάριο πυραυ­λι­κών επι­θέ­σεων από φιλοϊ­ρα­νι­κές ανταρ­τι­κές δυνά­μεις της Συρίας και του Ιράκ, αφού όλοι αυτοί οι παρά­γο­ντες έχουν τον ίδιο προ­μη­θευτή: Το Ιράν.

Από την άλλη όμως, αυτό που δεν ανα­με­νό­ταν να συμβεί ήταν η ευθεία πυραυ­λική επίθεση του Ιράν κατά του Ισραήλ. Επρό­κειτο για ένα σενάριο που θεω­ρείτο απίθανο, ή έστω, εξαι­ρε­τικά δυσμε­νές που θα προ­έ­λεγε έναν γενι­κευ­μένο πόλεμο στην Μέση Ανατολή με προ­ε­κτά­σεις ακόμα περισ­σό­τερο επι­κίν­δυ­νες.

Και παρ’ όλα αυτά, ενώ η διεθνής κοι­νό­τητα παρα­κο­λου­θούσε με κομμένη την ανάσα την πρώτη αυτή ευθεία ανα­μέ­τρηση Ισραήλ-Ιράν, τελικά η κατά­σταση δεν οδη­γή­θηκε στα άκρα. Πώς το εξη­γείτε;

Η ευθεία ανα­μέ­τρηση Ισραήλ-Ιράν προ­κλή­θηκε στην πραγ­μα­τι­κό­τητα από έναν έξυπνο τακτικό ελιγμό της ισραη­λι­νής εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής. Εν μέσω ενός δυσμε­νούς διε­θνούς κλί­μα­τος με αφορμή την ανθρω­πι­στική κρίση στη Γάζα, το Ισραήλ επέλεξε να «υπεν­θυ­μί­σει» στη Δύση τον «κοινό ιρανικό κίνδυνο», βομ­βαρ­δί­ζο­ντας το ιρανικό προ­ξε­νείο της Δαμα­σκού, ενώ βρί­σκο­νταν στα γραφεία του ηγετικά στελέχη των Φρουρών της Επα­νά­στα­σης. Ο αντι­πε­ρι­σπα­σμός απο­δεί­χθηκε επι­τυ­χής, με την δια­κυ­βέρ­νηση Μπάι­ντεν να μειώσει την ένταση των επι­κρί­σεών της κατά της ισραη­λι­νής πλευράς και να δηλώσει έτοιμη να υπε­ρα­σπι­στεί το Ισραήλ σε περί­πτωση αντα­πά­ντη­σης του Ιράν. Οι αμοι­βαίες πυραυ­λι­κές αντε­πι­θέ­σεις μεταξύ Ιράν και Ισραήλ απο­δεί­χθη­καν «χορο­γρα­φη­μέ­νες». Σε αυτό συνέ­βα­λαν τόσο η ΗΠΑ, όσο και η ρωσική διπλω­μα­τία που έδωσε ένα ρεσιτάλ δια­κρι­τι­κό­τη­τας, άξιου πολλών συγ­χα­ρη­τη­ρίων. Η μαθη­μα­τικά υπο­λο­γι­σμένη αντί­δραση του Ιράν απέ­δειξε ότι δια­θέ­τει ισχυρό το αίσθημα αυτο­συ­ντή­ρη­σης, ενώ η ισραη­λινή αντα­πά­ντηση απέ­δειξε ότι οι στρα­τιω­τι­κές του δυνα­τό­τη­τες μπορούν να πλήξουν άμεσα τις ιρα­νι­κές πυρη­νι­κές εγκα­τα­στά­σεις, εάν η κατά­σταση οδη­γη­θεί στα άκρα. Σε μία Μέση Ανατολή, όπου το εκτό­πι­σμα ισχύος ενεργεί απο­τρε­πτικά για τα χει­ρό­τερα, η «θεα­τρική» ευθεία ανα­μέ­τρηση Ισραήλ-Ιράν με τον τρόπο που αυτή εκδη­λώ­θηκε, ήταν ό,τι καλύ­τερο θα μπο­ρούσε να συμβεί σε αυτόν τον πόλεμο. Τολμώ να πω ότι, με βάση αυτά τα δεδο­μένα, ο κίν­δυ­νος μίας γενι­κό­τε­ρης περι­φε­ρεια­κής ανα­μέ­τρη­σης στον άξονα Ισραήλ-Ιράν, για την ώρα έχει απο­μα­κρυν­θεί σημα­ντικά.

Μπορεί οι ΗΠΑ, ως προς την περί­πτωση του Ιράν, να επέ­δει­ξαν υπο­στη­ρι­κτική στάση προς το Ισραήλ. Δεν συμ­βαί­νει το ίδιο ως προς την Γάζα..

Σωστά. Και αυτή είναι η μεγα­λύ­τερη πρω­το­τυ­πία σε αυτόν τον πόλεμο. Το έχω επι­ση­μά­νει πολλές φορές. Το «απροσ­δό­κητο μέτωπο» αυτού του πολέμου είναι η έντονη διά­σταση απόψεων ανάμεσα στο Ισραήλ και τον Λευκό Οίκο. Στο σημε­ρινό Ισραήλ υπάρχει ένας υφέρπων αντια­με­ρι­κα­νι­σμός, που όμοιός του δεν εκδη­λώ­θηκε ποτέ στο παρελ­θόν. Οι Ισραη­λι­νοί αισθά­νο­νται ότι η δια­κυ­βέρ­νηση Μπάι­ντεν είναι πρόθυμη να «θυσιά­σει» της ασφά­λεια της χώρας τους προ­κει­μέ­νου να κερ­δί­σει τις εκλογές του ερχό­με­νου Νοεμ­βρίου. Οι μήνες που θα ακο­λου­θή­σουν θα δοκι­μά­σουν ακόμα περισ­σό­τερο τις σχέσεις Ισραήλ-ΗΠΑ σε επι­κοι­νω­νιακό κυρίως επίπεδο. Αντι­θέ­τως, δεν εκτιμώ ότι η παροχή αμε­ρι­κα­νι­κού οπλι­σμού προς το Ισραήλ θα δια­κο­πεί. Όμως, η προ­ε­κλο­γική ατζέντα των Δημο­κρα­τι­κών επι­φυ­λάσ­σει πολλές διπλω­μα­τι­κές επι­πλο­κές στην ισραη­λινή πλευρά. Το στοί­χημα της κυβέρ­νη­σης εθνικής ενό­τη­τας υπό τον Νετα­νιά­χου είναι να δια­τη­ρή­σει το πλε­ο­νέ­κτημα του αιφ­νι­δια­σμού μέχρι τον ερχό­μενο Νοέμ­βριο, όχι τόσο έναντι της Χαμάς, της Χεζ­μπο­λάχ ή του Ιράν, όσο έναντι της Ουά­σιγ­κτον. Αντί­στοιχο είναι το στοί­χημα του Λευκού Οίκου έναντι των Ισραη­λι­νών. Οι μήνες που ακο­λου­θούν θεωρώ ότι κρύβουν άκρως ενδια­φέ­ρου­σες εξε­λί­ξεις στις σχέσεις Ισραήλ-ΗΠΑ.

Τελικά, ποιο είναι το δια­κύ­βευμα αυτού του πολέμου; Τι επι­διώ­κει το Ισραήλ;

Οι σφαγές της 7ης Οκτω­βρίου εξέ­θε­σαν ανε­πα­νόρ­θωτα τον ισραη­λινό κρατικό μηχα­νι­σμό στα μάτια του μέσου πολίτη της χώρας. Ήταν μία ήττα του στρατού, των μυστι­κών υπη­ρε­σιών και του κρα­τι­κού μηχα­νι­σμού, θεσμοί που θεω­ρού­νταν αήτ­τη­τοι τόσο εντός, όσο και εκτός Ισραήλ. Ζώντας αυτόν τον πόλεμο από την πρώτη του στιγμή, η αίσθησή μου είναι ότι η ισραη­λινή κοινή γνώμη, όσο κι αν ακού­γο­νται επι­κρί­σεις για τον χει­ρι­σμό της δια­πραγ­μά­τευ­σης για την απε­λευ­θέ­ρωση των ομήρων, είναι πεπει­σμένη ότι μόνο με την επέ­κταση των χερ­σαίων επι­χει­ρή­σεων η Χαμάς θα ανα­γκα­στεί να τους απε­λευ­θε­ρώ­σει. Αυτό που ίσως δεν γίνεται αντι­λη­πτό στο εξω­τε­ρικό, είναι ότι ο μέσος Ισραη­λι­νός είναι πρω­τί­στως «στρα­τιώ­της» και μετέ­πειτα «πολίτης».

Ωστόσο, το πρό­βλημα είναι ότι ο στόχος που έθεσε το Ισραήλ για τον εαυτό του είναι η πλήρης εξα­φά­νιση, η εκρί­ζωση της Χαμάς. Μετά από οκτώ μήνες πολέμου, και ενώ ο ισραη­λι­νός στρατός διε­ξά­γει επι­χει­ρή­σεις στην νότια Γάζα, η Χαμάς έχει ήδη ανα­συ­γκρο­τη­θεί στο βόρειο και στο κεντρικό τμήμα της Λωρίδας, που οι Ισραη­λι­νοί θεω­ρού­σαν ότι «είχαν εξα­φα­νί­σει» την παρου­σία της οργά­νω­σης. Επίσης, ανα­πά­ντητα παρα­μέ­νουν βασικά ερω­τή­ματα για το πώς θα δια­κυ­βερ­νη­θεί η Γάζα όταν ο πόλεμος θα έχει τελειώ­σει. Το Ισραήλ θεωρεί αυτο­νό­ητο ότι η Χαμάς δεν θα υπάρχει στην μετα­πο­λε­μική Γάζα, αλλά ούτε και η Παλαι­στι­νιακή Αρχή. Αντι­θέ­τως, επι­διώ­κει την εγκα­θί­δρυση μίας τοπικής διοί­κη­σης που θα απο­τε­λεί­ται από ντό­πιους Παλαι­στί­νιους πολι­το­φύ­λα­κες «μη εχθρι­κούς προς το Ισραήλ», όπως χαρα­κτη­ρι­στικά ανα­φέ­ρουν ισραη­λι­νοί αξιω­μα­τού­χοι. Ο πήχης των Ισραη­λι­νών στόχων θεωρώ ότι έχει τεθεί πολύ ψηλά.

Τι επι­διώ­κει η Χαμάς; Γιατί δεν προ­χω­ρούν οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις για εκε­χει­ρία;

Νίκη για την Χαμάς θα είναι να δια­τη­ρή­σει την παρου­σία της στην Γάζα της «επό­με­νης μέρας». Νίκη θα είναι επίσης η θεσμική της παρου­σία στο παλαι­στι­νιακό πολι­τικό σύστημα στην Παλαι­στι­νιακή Αρχή. Εάν όμως δεν κατα­φέ­ρει έναν από τους δύο αυτούς στόχους, νίκη θα θεω­ρη­θεί η συμ­φω­νη­μένη εξορία των ηγε­τι­κών της στε­λε­χών σε κάποια χώρα του εξω­τε­ρι­κού, με πολύ συγκε­κρι­μέ­νες εγγυ­ή­σεις για την προ­σω­πική τους ασφά­λεια. Το γεγονός ότι, στο πλαίσιο των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων, η Χαμάς κάθεται στο ίδιο τραπέζι με τον διοι­κητή της CIA και τους επι­κε­φα­λής των αιγυ­πτια­κών και κατα­ρι­νών μυστι­κών υπη­ρε­σιών και εμμέσως με αντί­στοι­χους Ισραη­λι­νούς αξιω­μα­τού­χους, απο­τε­λεί μία νίκη άνευ προη­γου­μέ­νου για μία οργά­νωση που χαρα­κτη­ρί­ζε­ται ως τρο­μο­κρα­τική από την διεθνή κοι­νό­τητα. Αυτό είναι μία μεγάλη επι­τυ­χία που οφεί­λουμε να επι­ση­μά­νουμε, αλλά και να προ­βλη­μα­τι­στούμε. Όπως έχω επι­ση­μά­νει επα­νει­λημ­μένα, ήδη από τον περα­σμένο Δεκέμ­βριο, το βασικό ζήτημα που εμπο­δί­ζει την πρόοδο των συνο­μι­λιών για την εκε­χει­ρία είναι το εξής: Σε ποια χώρα θα φιλο­ξε­νη­θούν οι εξό­ρι­στοι ηγέτες της Χαμάς και με ποιες εγγυ­ή­σεις. Μέχρι να βρεθεί μία κοινά απο­δε­κτή λύση σε αυτόν το σημα­ντικό θέμα, οι τρα­γι­κές εικόνες των Παλαι­στι­νίων αμάχων εξυ­πη­ρε­τούν την δια­πραγ­μα­τευ­τική τακτική που ακο­λου­θεί η Χαμάς εδώ και μήνες.

Εάν η Χαμάς ήθελε πράγ­ματι να τελειώ­σει τον πόλεμο άμεσα, θα μπο­ρούσε να απε­λευ­θε­ρώ­σει τους 133 Ισραη­λι­νούς ομήρους – ή έστω όσους είναι ακόμα ζωντα­νοί. Δεν το πράττει επειδή στόχος της είναι η επι­βί­ωση της δικής της οντό­τη­τας.