Σύνδεση προσδόκιμου ζωής – συνταξιοδότησης – Θα ζούμε μέχρι τα 100, θα δουλεύουμε μέχρι τα 70

Το μοντέλο που προ­τεί­νε­ται στη Γερ­μα­νία για τη μεταρ­ρύθ­μιση στο ασφα­λι­στικό σύστημα λόγω γήραν­σης του πλη­θυ­σμού

Μια αλλαγή παρα­δείγ­μα­τος στο ασφα­λι­στικό σύστημα της Γερ­μα­νίας, τη σύνδεση της αύξησης του προσ­δό­κι­μου ζωής με την άνοδο της ηλικίας συντα­ξιο­δό­τη­σης, προ­τεί­νει το Ερευ­νη­τικό Ινστι­τούτο Ifo με έδρα το Μόναχο, σε μια προ­σπά­θεια να αντι­με­τω­πί­σει τις συνέ­πειες από τη γήρανση του πλη­θυ­σμού. Ουσια­στικά πρό­κει­ται για τις μνη­μο­νια­κές δια­τά­ξεις που είχαν επι­βλη­θεί και στη χώρα μας στη διάρ­κεια της κρίσης για τη διάσωση του ασφα­λι­στι­κού.

Επι­κα­λού­μενο παρό­μοιες αλλαγές στις οποίες έχουν προβεί και άλλες ευρω­παϊ­κές χώρες, το Ινστι­τούτο υπο­στη­ρί­ζει ότι πρέπει να υπάρξει νομο­θε­τική ρύθμιση που εξαρτά την ηλικία εξόδου από την αγορά εργα­σίας με το προσ­δό­κιμο ζωής.

Το μοντέλο αυτό έχει ήδη υιο­θε­τη­θεί εκτός από την Ελλάδα, στην Ολλαν­δία, τη Σουηδία και τη Φιν­λαν­δία. Στόχος είναι να υπάρξει ένας στα­θε­ρός λόγος συντα­ξιού­χων/εργα­ζο­μέ­νων παρά τη γήρανση του πλη­θυ­σμού. Την πρόταση προωθεί ο Γιόακιμ Ράινιτς, ειδικός σε θέματα συντα­ξιο­δό­τη­σης στο Ινστι­τούτο Ifo.

Οικο­νο­μι­κές συνέ­πειες

Σύμφωνα με την έκθεση, η προ­σέγ­γιση αυτή απο­τε­λεί στρα­τη­γική λύση για τις οικο­νο­μι­κές συνέ­πειες που εγκυ­μο­νεί η αύξηση του πλη­θυ­σμού των συντα­ξιού­χων. Στο πλαίσιο αυτό θεωρεί ότι οι συντά­ξεις πρέπει να προ­σαρ­μο­στούν με βάση τον πλη­θω­ρι­σμό και να μην ακο­λου­θούν τις αυξή­σεις μισθών, γεγονός που θα μείωνε τη συντα­ξιο­δο­τική δαπάνη.

Το μοντέλο που συστή­νει η έγκυρη δεξα­μενή σκέψης φιλο­δο­ξεί να στα­θε­ρο­ποι­ή­σει τη σχέση συντα­ξιού­χων/εργα­ζό­με­νου πλη­θυ­σμού στο 40% μετά το 2040. Πράγ­ματι το ποσοστό αυτό θα ήταν σημα­ντικό με δεδο­μένο ότι αν δεν ληφθούν μέτρα προς την αντί­θετη κατεύ­θυνση η Ομο­σπον­διακή Στα­τι­στική Υπη­ρε­σία προ­βλέ­πει ότι θα αυξηθεί σημα­ντικά μετά το 2030.

Οι προ­τά­σεις του Ifo θα μπο­ρού­σαν μεν να απο­τε­λέ­σουν δυνάμει λύση για τις δημο­γρα­φι­κές και οικο­νο­μι­κές προ­κλή­σεις που αντι­με­τω­πί­ζει όχι μόνο η Γερ­μα­νία αλλά και άλλες χώρες, αλλά η εφαρ­μογή τους δεν θα είναι εύκολη υπόθεση. Η ιδέα της σύν­δε­σης της ηλικίας συντα­ξιο­δό­τη­σης με το προσ­δό­κιμο ζωής έχει προ­κα­λέ­σει αντι­δρά­σεις από αρκε­τούς πολι­τι­κούς και την κοινή γνώμη, ειδικά αν ανα­λο­γι­στεί κανείς ότι το 70% των baby boomers (γεν­νη­μέ­νων μεταξύ 1946-1964) έχει εκφρά­σει την επι­θυ­μία να απο­συρ­θεί νωρίς από την αγορά εργα­σίας.

Εχει ήδη υιο­θε­τη­θεί σε Ελλάδα, Ολλαν­δία, Σουηδία και Φιν­λαν­δία και ο στόχος είναι η στα­θε­ρο­ποί­ηση της σχέσης στον αριθμό συντα­ξιού­χων και εργα­ζο­μέ­νων.

Επι­πλέον είναι δύσκολο να σχε­διά­σει κανείς ένα μακρο­πρό­θε­σμο σταθερό μοντέλο για τις συντά­ξεις χωρίς να λάβει υπόψη του τις συνέ­πειες από τον υψηλό πλη­θω­ρι­σμό και μια πιθανή ύφεση.

Η απόφαση για συντα­ξιο­δό­τηση σε μεγάλη ηλικία μπορεί να έχει μη ανα­στρέ­ψι­μες συνέ­πειες, όπως προ­βλή­ματα υγείας, λιγοστό χρόνο για να απο­λαύ­σει κανείς τη συντα­ξιο­δό­τηση. Παράλ­ληλα, μπορεί να εγείρει προ­κλή­σεις όπως η εξεύ­ρεση εργα­σια­κών ευκαι­ριών για πιο ηλι­κιω­μένα άτομα.

Αρθρο Β. Μπέτση στην «Κ»: Σήμα ΟΟΣΑ για αύξηση του ορίου ηλικίας συντα­ξιο­δό­τη­σης

Η συζή­τηση για μεταρ­ρύθ­μιση του ασφα­λι­στι­κού, που ανα­πό­φευ­κτα περι­λαμ­βά­νει αύξηση της ηλικίας συντα­ξιο­δό­τη­σης, είναι ένα ιδιαί­τερα ευαί­σθητο θέμα που προ­κα­λεί κοι­νω­νική έκρηξη όπου και όποτε τίθεται. Χαρα­κτη­ρι­στι­κές ήταν οι περυ­σι­νές βίαιες δια­δη­λώ­σεις στη Γαλλία για την αύξηση της ηλικίας συντα­ξιο­δό­τη­σης από τα 62 στα 64.

Στο Βέλγιο ένα από τα μέτρα που απο­φα­σί­στηκε στο πλαίσιο των αλλαγών στο ασφα­λι­στικό είναι το «προ­ο­δευ­τικό συντα­ξιο­δο­τικό μπόνους», που αυξά­νε­ται όσο παρα­τεί­νε­ται ο χρόνος εργα­σίας και μπορεί να φτάσει το πολύ στα 22.645 ευρώ τρία χρόνια μετά τη θεω­ρη­τική ημε­ρο­μη­νία εξόδου από την αγορά εργα­σίας. Στόχος είναι η παρα­μονή των μεγα­λύ­τε­ρων σε ηλικία πολιτών στο εργα­τικό δυνα­μικό.

Τι ισχύει σήμερα

Η τρέ­χουσα ηλικία συντα­ξιο­δό­τη­σης είναι τα 65 χρόνια στις περισ­σό­τε­ρες ευρω­παϊ­κές χώρες, όπου υπάρ­χουν στοι­χεία του Οργα­νι­σμού Οικο­νο­μι­κής Συνερ­γα­σίας και Ανά­πτυ­ξης (ΟΟΣΑ), ενώ από τις χώρες της Ε.Ε., Ελλάδα, Ιταλία, Λου­ξεμ­βούργο και Σλο­βε­νία έχουν τη χαμη­λό­τερη πραγ­μα­τική ηλικία συντα­ξιο­δό­τη­σης, τα 62 για άνδρες και γυναί­κες, υπό προ­ϋ­πο­θέ­σεις. Ωστόσο η προ­βλε­πό­μενη περί­ο­δος συντα­ξιο­δό­τη­σης, η προσ­δο­κώ­μενη ζωή δηλαδή εκτός αγοράς εργα­σίας, έχει αυξηθεί σημα­ντικά με τα χρόνια.

Το 1970 άνδρες από τις χώρες του ΟΟΣΑ ζούσαν κατά μέσον όρο 12 χρόνια μετά την έξοδό τους από την αγορά εργα­σίας, ενώ το 2020 τα χρόνια αυτά είχαν αγγίξει τα 19,5. Αντί­στοιχα για τις γυναί­κες τα χρόνια συντα­ξιο­δό­τη­σής τους ήταν κατά μέσον όρο 16 τη δεκα­ε­τία του 1970 και μισό αιώνα αργό­τερα έχουν φτάσει τα 23,8.

Ο ΟΑΣΑ εκτιμά ότι η μέση ηλικία συντα­ξιο­δό­τη­σης θα αυξηθεί κατά περίπου δύο χρόνια έως τα μέσα της δεκα­ε­τίας του 2060 και σε ορι­σμέ­νες περι­πτώ­σεις, π.χ. στη Δανία, θα ανέλθει στα 74 για άνδρες και γυναί­κες. Πάντως σε πολλές χώρες η μελ­λο­ντική ηλικία συντα­ξιο­δό­τη­σης δεν θα ξεπε­ρά­σει τα 65-66 χρόνια.

Δρ Σάρα Χάρπερ στην «Κ»: Πώς οι 70αρηδες μπορούν να είναι χρή­σι­μοι στην αγορά εργα­σίας

Ο πλα­νή­της υπο­στη­ρί­ζει την παρου­σία του πλη­θυ­σμού στα σημε­ρινά μεγέθη με τερά­στιο κόστος για τη βιο­ποι­κι­λό­τητα αλλά και τον ίδιο τον άνθρωπο. Με τον τρόπο αυτό περι­γρά­φει στην «Κ» τη συσχέ­τιση υπερ­πλη­θυ­σμού και κλι­μα­τι­κής κρίσης η διευ­θύ­ντρια Γερο­ντο­λο­γίας στο Πανε­πι­στή­μιο της Οξφόρ­δης, δρ Σάρα Χάρπερ. Επι­σκε­πτό­μενη την Αθήνα για να συμ­με­τά­σχει σε συνέ­δριο του Economist για το δημο­γρα­φικό, σήμερα 18 και αύριο 19 Ιανουα­ρίου, η δια­κε­κρι­μένη ακα­δη­μαϊ­κός μοι­ρά­ζε­ται την πρό­βλεψη ότι μέχρι το τέλος του αιώνα ο παγκό­σμιος πλη­θυ­σμός θα αγγίξει ακόμη και τα 10 δισε­κα­τομ­μύ­ρια και θα ζει περισ­σό­τερο. «Δεν είναι απίθανο σε κάποιες χώρες να δούμε έως και τον μισό πλη­θυ­σμό να φτάνει πλέον τα 100 χρόνια ζωής», τονίζει η δρ Χάρπερ ανα­φε­ρό­μενη στην επι­μή­κυνση του μέσου χρόνου ζωής για τον άνθρωπο. Σημειώ­νει πάντως ότι στο δεύτερο μισό του αιώνα ο παγκό­σμιος πλη­θυ­σμός θα στα­θε­ρο­ποι­η­θεί με τάση μείωσης προς το τέλος του αιώνα. Η Βρε­τα­νίδα επι­στή­μο­νας μας μίλησε για τον αντί­κτυπο του δημο­γρα­φι­κού στις οικο­νο­μίες, για τη νέα πραγ­μα­τι­κό­τητα στον ρυθμό των γεν­νή­σεων αλλά και για τη συν­δρομή των 70άρηδων στις αγορές εργα­σίας.

– Σήμερα ο παγκό­σμιος πλη­θυ­σμός ανέρ­χε­ται σε 8 δισε­κα­τομ­μύ­ρια. Ποιες είναι οι δημο­γρα­φι­κές προ­βο­λές για το κοντινό μέλλον;

– Η πρό­βλεψη για τον παγκό­σμιο πλη­θυ­σμό είναι ότι θα φτάσει τα 9 με 10 δισε­κα­τομ­μύ­ρια μέχρι το μέσο του τρέ­χο­ντος αιώνα. Ωστόσο, στα μέσα του αιώνα θα στα­θε­ρο­ποι­η­θεί σε αυτό το επίπεδο και στη συνέ­χεια πιθανώς θα μειωθεί κάτω από αυτό.

– Ποιος είναι ο βασικός παρά­γο­ντας που έχει οδη­γή­σει στην αύξηση του παγκό­σμιου πλη­θυ­σμού;

– Η πρόοδος και εξέλιξη στην υγεία σε συν­δυα­σμό με την ισχυρή γεωρ­γική και οικο­νο­μική ανά­πτυξη ενί­σχυ­σαν την ικα­νό­τητα γέν­νη­σης και ανα­τρο­φής ενός αυξα­νό­με­νου αριθμού παιδιών ανά τον κόσμο.

– Είναι ευθεία η σύνδεση της αύξησης του πλη­θυ­σμού με την κλι­μα­τική κρίση;

– Ο αριθμός των ανθρώ­πων στον πλανήτη ασκεί σαφώς πίεση στον πεπε­ρα­σμένο πλανήτη μας –στους πόρους του, στις υπη­ρε­σίες του οικο­συ­στή­μα­τος (τροφή, νερό, αέρας, χώρος και βιο­ποι­κι­λό­τητα)– και αυτό έχει ενι­σχύ­σει τη ζήτηση για CO2, που ακο­λού­θως έχει αυξήσει την υπερ­θέρ­μανση του πλανήτη μας. Ωστόσο, δεν είναι απλώς ο από­λυ­τος αριθμός αλλά και τα αυξη­μένα επίπεδα κατα­νά­λω­σης – ιδίως στη Βόρεια Αμερική, στην Ευρώπη και σε παρό­μοιες περιο­χές.

– Υπάρχει κάποιο όριο, σε αριθμό ανθρώ­πων, πάνω από το οποίο ο πλα­νή­της δεν θα μπορεί να υπο­στη­ρί­ξει επαρκώς την ανθρώ­πινη παρου­σία;

– Ο πλα­νή­της μπορεί θεω­ρη­τικά να υπο­στη­ρί­ξει δισε­κα­τομ­μύ­ρια ανθρώ­πους, αλλά με τερά­στιο κόστος εις βάρος άλλων ειδών. Με κατα­στροφή της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας και τελικά με πτώση της ευη­με­ρίας και της ποιό­τη­τας ζωής.

– Μέχρι πού θα μπο­ρούσε να φτάσει η επι­μή­κυνση του μέσου χρόνου ζωής για τον άνθρωπο;

– Υπάρχει μεγάλη συζή­τηση σήμερα γύρω από αυτό το θέμα. Αυτό που βλέ­πουμε δεν είναι μόνο μια αύξηση του προσ­δό­κι­μου ζωής σε επίπεδο πλη­θυ­σμού. Βλέ­πουμε και μια αργή αύξηση στο ανώτατο όριο ηλικίας στο οποίο πεθαί­νουν οι γηραιό­τε­ροι σε ορι­σμέ­νες χώρες. Δεν είναι απίθανο σε κάποιες χώρες αυτόν τον αιώνα να δούμε έως και τον μισό πλη­θυ­σμό να φτάνει τα 100 χρόνια.

– Ποιες είναι οι επι­πτώ­σεις της δημο­γρα­φι­κής γήραν­σης στις οικο­νο­μίες;

– Το «κλειδί» εδώ δεν είναι τόσο οι αυξή­σεις στο προσ­δό­κιμο ζωής αυτές καθαυ­τές, αλλά σε συν­δυα­σμό με τη μείωση του αριθμού των νέων που εισέρ­χο­νται στις αγορές εργα­σίας. Η εξέλιξη στους τομείς της υγείας και της εκπαί­δευ­σης οδηγεί στη μείωση της θνη­σι­μό­τη­τας, που οδηγεί σε μεγα­λύ­τερη διάρ­κεια ζωής και στην πτώση των τεκνο­ποι­ή­σεων, αντι­στοί­χως. Το πιθα­νό­τερο λοιπόν είναι ότι θα συνε­χι­στούν και οι δύο παρά­γο­ντες. Η μετα­νά­στευση από χώρες υψηλής γονι­μό­τη­τας είναι ένας από τους τρόπους για να αντι­με­τω­πι­στεί το ζήτημα.

– Θα μπορούν οι 70άρηδες να συνει­σφέ­ρουν στις αγορές εργα­σίας;

– Στις σημε­ρι­νές οικο­νο­μίες, οι οποίες βασί­ζο­νται στη γνώση, οι περισ­σό­τε­ροι 70άρηδες θα συνε­χί­σουν να συνει­σφέ­ρουν σε αυτές. Οι πλη­θυ­σμια­κές ομάδες των καλά μορ­φω­μέ­νων ανδρών και των καλά μορ­φω­μέ­νων γυναι­κών είναι σήμερα ιδιαί­τερα παρα­γω­γι­κές στα 70 τους. Αντί­πα­λος εδώ είναι οι ανι­σό­τη­τες. Οι γυναί­κες και οι άνδρες με κακή υγεία, με περιο­ρι­σμένη εκπαί­δευση και με δεξιό­τη­τες που εξα­ντλού­νται σε χει­ρω­να­κτι­κές εργα­σίες θα δυσκο­λευ­τούν να παρα­μεί­νουν στις αγορές εργα­σίας.

– Η δημο­γρα­φική γήρανση είναι φαι­νό­μενο που συνα­ντάμε μόνο στις ανε­πτυγ­μέ­νες οικο­νο­μίες;

– Η δημο­γρα­φική γήρανση κατα­γρά­φε­ται σε χώρες υψηλού και μεσαίου εισο­δή­μα­τος, κατά μήκος της Ευρώπης, της Αμε­ρι­κής και της Ασίας. Ακόμη και στην Αφρική έχει αρχίσει να εκδη­λώ­νε­ται σιγά σιγά.

– Τελικά, ποια θα πρέπει ιδανικά να είναι η κατεύ­θυνση; Να μειω­θούν οι γεν­νή­σεις εξαι­τίας του υπερ­πλη­θυ­σμού ή να αυξη­θούν οι γεν­νή­σεις εξαι­τίας της δημο­γρα­φι­κής γήραν­σης;

– Τίποτα από τα δύο. Οι άνδρες και οι γυναί­κες θα πρέπει να έχουν την επιλογή να γεννούν τον αριθμό των παιδιών που επι­θυ­μούν. Μάλιστα έχει κατα­γρα­φεί πως –όταν τους δίνεται η επιλογή– οι περισ­σό­τε­ροι απο­φα­σί­ζουν να κάνουν έναν μικρό αριθμό παιδιών, δηλαδή ένα ή δύο, για τα οποία μπορούν να δια­σφα­λί­ζουν υγειο­νο­μική περί­θαλψη, καλή ποιό­τητα ζωής και υψηλό επίπεδο εκπαί­δευ­σης. Ο 21ος αιώνας σημα­το­δο­τεί τη μετά­βαση από τις ιστο­ρικά μεγάλες οικο­γέ­νειες και τους συχνό­τε­ρους θανά­τους κατά τη διάρ­κεια του ανθρώ­πι­νου βίου, σε μια σταθερή δημο­γρα­φία κατά την οποία σε αριθ­μη­τι­κούς όρους αντι­κα­θι­στούμε απλώς τον εαυτό μας.

Πηγή kathimerini.gr