Οι παρατεταμένοι καύσωνες σκοτώνουν τη θαλάσσια ζωή και στο Αιγαίο

Οι θαλάσ­σιοι καύ­σω­νες στη Μεσό­γειο οδηγούν στον μαζικό θάνατο θαλάσ­σιων ειδών. Το ανη­συ­χη­τικό αυτό συμπέ­ρα­σμα θεμε­λιώ­νε­ται για πρώτη φορά, μετά πέντε χρόνια μελέτης 30 ερευ­νη­τι­κών ομάδων από 11 χώρες της Μεσο­γείου. Ανάμεσα στους ερευ­νη­τές βρί­σκο­νται και Ελληνες επι­στή­μο­νες, οι οποίοι κατα­γρά­φουν τις πρώτες κατα­στρο­φι­κές συνέ­πειες της ανόδου της θαλάσ­σιας θερ­μο­κρα­σίας στο Νότιο Αιγαίο.

Η έρευνα, που δημο­σιεύ­θηκε πριν από λίγες μέρες στο επι­στη­μο­νικό περιο­δικό Global Change Biology, απο­δει­κνύει ότι την περίοδο 2015-2019 αλλε­πάλ­ληλα περι­στα­τικά θαλάσ­σιων καυ­σώ­νων προ­κά­λε­σαν τη μαζική θνη­σι­μό­τητα του­λά­χι­στον 50 θαλασ­σίων ειδών σε βάθος έως και 45 μέτρων από την επι­φά­νεια. Οι καύ­σω­νες έχουν επη­ρε­ά­σει το 90% της θάλασ­σας της Μεσο­γείου, από τη θάλασσα του Αμποράν έως το Αιγαίο και τις ακτές της Λεβα­ντί­νης.

Από ελλη­νι­κής πλευράς συμ­με­τεί­χαν από το Τμήμα Ωκε­α­νο­γρα­φίας και Θαλασ­σίων Βιο­ε­πι­στη­μών του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου ο καθη­γη­τής Στέλιος Κατσα­νε­βά­κης και η μετα­δι­δα­κτο­ρική ερευ­νή­τρια Μαρία Σίνη και από το Τμήμα Περι­βάλ­λο­ντος του Ιονίου Πανε­πι­στη­μίου ο επί­κου­ρος καθη­γη­τής Βασίλης Γερο­βα­σι­λείου. Την πολυ­ε­θνική ομάδα των ερευ­νη­τών συντό­νισε ο ερευ­νη­τής Joaquim Garrabou από το Ινστι­τούτο Θαλασ­σίων Επι­στη­μών της Ισπα­νίας.

«Οπως προ­έ­κυψε από την έρευνα, ανάλογα με την ένταση και τη διάρ­κεια των περι­στα­τι­κών καύσωνα στη Μεσό­γειο, αυξή­θηκε η συχνό­τητα και η ένταση της θνη­σι­μό­τη­τας θαλασ­σίων οργα­νι­σμών», λέει στην «Κ» ο κ. Κατσα­νε­βά­κης. «Αυτοί που επη­ρε­ά­ζο­νται περισ­σό­τε­ροι είναι οι “εδραίοι” οργα­νι­σμοί, αυτοί δηλαδή που δεν μετα­κι­νού­νται ώστε να απο­φύ­γουν τις υψηλές θερ­μο­κρα­σίας, όπως τα λιβάδια ποσει­δω­νίας και τα μαλακά κοράλ­λια, γνωστά ως γορ­γο­νίες. Επίσης, επη­ρε­ά­ζο­νται και οι βεν­θι­κοί οργα­νι­σμοί, για παρά­δειγμα τα γαστε­ρό­ποδα, όπως τα θαλάσ­σια σαλι­γκά­ρια. Τα ψάρια, που μπορούν να μετα­κι­νη­θούν, συνήθως τις ημέρες αυτές μετα­κι­νού­νται βαθύ­τερα».

Η εντυ­πω­σιακή γορ­γο­νία (είδος μαλακού κοραλ­λιού) του είδους Paramuricea clavata, πάνω στην υγιή της μορφή και κάτω σχεδόν νεκρω­μένη εξαι­τίας των θαλάσ­σιων καυ­σώ­νων. Η φωτο­γρα­φία τρα­βή­χτηκε σε ελλη­νι­κές θάλασ­σες

Ο τρόπος που οι θαλάσ­σιοι οργα­νι­σμοί επη­ρε­ά­ζο­νται από την άνοδο της θερ­μο­κρα­σίας δεν είναι ενιαίος. «Είναι σημα­ντικό να κατα­νο­ή­σουμε τον τρόπο με τον οποίο δια­φο­ρε­τικά είδη αντα­πο­κρί­νο­νται στα δια­φο­ρε­τικά επίπεδα έκθεσης σε υψηλές θερ­μο­κρα­σίες. Ωστόσο, αυτό είναι ιδιαί­τερα δύσκολο εξαι­τίας του δια­φο­ρε­τι­κού τρόπου από­κρι­σης των θαλασ­σίων ειδών όταν εκτί­θε­νται σε ακραίες συν­θή­κες, σε δια­φο­ρε­τι­κές χωρικές και χρο­νι­κές κλί­μα­κες», ανα­φέ­ρει ο κ. Γερο­βα­σι­λείου. Η μεγάλη συχνό­τητα των θαλάσ­σιων καυ­σώ­νων δεν επι­τρέ­πει στη φύση να ανα­κάμ­ψει. «Τα τελευ­ταία χρόνια, αυτά τα περι­στα­τικά είναι συνεχή και πολλές φορές μεγάλα σε διάρ­κεια και ένταση, καλύ­πτο­ντας το μεγα­λύ­τερο κομμάτι της Μεσο­γείου. Ως απο­τέ­λε­σμα, οι πλη­θυ­σμοί δια­φό­ρων οργα­νι­σμών δεν προ­λα­βαί­νουν να ανα­κάμ­ψουν, με απο­τέ­λε­σμα να οδη­γού­νται σε τοπικές εξα­φα­νί­σεις. Για παρά­δειγμα, εδώ και μερικά χρόνια έχουν εξα­φα­νι­στεί από τις ακτές του Ισραήλ οι βρώ­σι­μοι αχινοί, αυτοί που γνω­ρί­ζουμε και στην Ελλάδα, οι οποίοι φαί­νε­ται ότι δεν άντεξαν τις υψηλές θερ­μο­κρα­σίες. Αντι­θέ­τως, εξα­πλώ­νε­ται –και στη χώρα μας– ένα εισβο­λικό είδος αχινού με μεγα­λύ­τερα αγκάθια, το οποίο δεν είναι βρώσιμο».

Ταχύ­τατη αλλαγή

Ως απο­τέ­λε­σμα, η αλλαγή που συντε­λεί­ται την περίοδο αυτή στη Μεσό­γειο είναι ταχύ­τατη. «Τα περι­στα­τικά μαζικής θνη­σι­μό­τη­τας στη Μεσό­γειο απο­τε­λούν ένα φαι­νό­μενο αντί­στοιχο με αυτό της λεύ­καν­σης των κοραλ­λιών που έχει κατα­γρα­φεί επα­νει­λημ­μέ­νως και έχει κατα­στρέ­ψει μεγάλες εκτά­σεις του Μεγάλου Κοραλ­λιο­γε­νούς Φράγ­μα­τος (Great Barrier Reef) της Αυστρα­λίας. Συνεπώς, τα φαι­νό­μενα αυτά, δυστυ­χώς, δεν αφορούν περι­στα­σια­κές εξαι­ρέ­σεις, αλλά απο­τε­λούν ήδη μέρος μιας νέας πραγ­μα­τι­κό­τη­τας στο πλαίσιο της κλι­μα­τι­κής αλλαγής», υπο­γραμ­μί­ζει η κ. Σίνη.

Το εντυ­πω­σιακό μεσο­γειακό κοράλλι του είδους Cladocora caespitosa, αρι­στερά, στην υγιή μορφή του και, δεξιά, έχοντας υποστεί νέκρωση λόγω υψηλών θερ­μο­κρα­σιών της θάλασ­σας

Η άνοδος της θερ­μο­κρα­σίας στη Μεσό­γειο δεν θα μπο­ρούσε να μην επη­ρε­ά­σει και τις ελλη­νι­κές θάλασ­σες. «Η συνήθης μέγιστη καλο­και­ρινή θερ­μο­κρα­σία στο Καστελ­λό­ριζο είναι 29,3 βαθμοί Κελσίου, στην Κρήτη 27 βαθμοί, ενώ στα νησιά του Βορειο­α­να­το­λι­κού Αιγαίου δεν ξεπερνά τους 25 βαθμούς. Σε περι­στα­τικά θαλάσ­σιου καύσωνα αυτές οι τιμές ξεπερ­νιού­νται», λέει ο κ. Κατσα­νε­βά­κης. «Η άνοδος της θερ­μο­κρα­σίας της θάλασ­σας, σε συν­δυα­σμό με την υπε­ρα­λί­ευση και την εξά­πλωση ειδών εισβο­λέων, οδηγεί σε πολλά σημεία στην ερήμωση του βυθού, ιδίως στα μικρά βάθη. Για να σας εξηγήσω τον ρόλο των εισβο­λέων, δύο ξενικά είδη ψαριών, οι γερ­μα­νοί και οι αγριό­σαλ­πες, είναι βοσκη­τές: απο­γυ­μνώ­νουν τους υφάλους, οι οποίοι είναι πυρήνες θαλάσ­σιας βιο­ποι­κι­λό­τη­τας, υπο­στη­ρί­ζο­ντας πολλά είδη χλω­ρί­δας και πανίδας. Ετσι, οι ύφαλοι στα­διακά μετα­τρέ­πο­νται σε γυμνούς βράχους, χωρίς ζωή». Σε αντί­θεση με το Νότιο Αιγαίο, στο Βόρειο Αιγαίο η κατά­σταση είναι προς το παρόν καλύ­τερη. «Οι θάλασ­σες είναι πιο κρύες λόγω γεω­γρα­φι­κού πλάτους αλλά και λόγω της Μαύρης Θάλασ­σας, που είναι πιο κρύα από τη Μεσό­γειο. Επίσης, τα ξενικά είδη είναι λιγό­τερα. Γι’ αυτό οι θάλασ­σες εκεί είναι σήμερα οι πλου­σιό­τε­ρες σε βιο­ποι­κι­λό­τητα στη χώρα μας».

Πηγή kathimerini.gr

Γιώργος Λιάλιος