Γ. Tζεδάκης για την Συνεπιμέλεια: Oλες οι σημαντικές αλλαγές που επέρχονται στο ισχύον οικογενειακό δίκαιο

Κύριε Τζεδάκη, να ξεκι­νή­σουμε την συνέ­ντευξη από τον θόρυβο που έχει προ­κα­λέ­σει το νέο νομο­σχέ­διο για την Συνε­πι­μέ­λεια. Για ποιο λόγο συμ­βαί­νει αυτό;

Το νομο­σχέ­διο του Υπουρ­γείου Δικαιο­σύ­νης το οποίο έχει τεθεί σε δημόσια δια­βού­λευση από 18 Μαρτίου μέχρι και την 1η Απρι­λίου 2021 και πρό­κει­ται να ψηφι­σθεί στο επόμενο διά­στημα, έχει πράγ­ματι προ­κα­λέ­σει πολύ θόρυβο, καθώς προ­σπα­θεί να επι­λύ­σει μια σειρά από μακρο­χρό­νια και ακαν­θώδη ζητή­ματα, όπως για παρά­δειγμα το θέμα της επι­μέ­λειας των ανή­λι­κων τέκνων, αλλά­ζο­ντας ριζικά τον τρόπο άσκησής της από τους δια­ζευγ­μέ­νους γονείς. Έχουμε να δούμε τέτοιες μεγάλες τρο­πο­ποι­ή­σεις στο Οικο­γε­νειακό Δίκαιο από το μακρινό 1983. Έκτοτε έχουν πραγ­μα­το­ποι­η­θεί μικρές μόνο παρεμ­βά­σεις και φτά­νουμε έτσι στο σήμερα, όπου ο νομο­θέ­της αντι­λαμ­βά­νε­ται πλέον ότι η ίδια η κοι­νω­νία είναι έτοιμη για αυτές τις αλλαγές καθώς έχουν υπάρξει οι απα­ραί­τη­τες κοι­νω­νι­κές ζυμώ­σεις.

Σε τι απο­βλέ­πει αυτό το νέο νομο­σχέ­διο, ποιοι δηλαδή είναι οι κεντρι­κοί στόχοι του;

Αρχικά απο­βλέ­πει στην εξυ­πη­ρέ­τηση του λεγό­με­νου «συμ­φέ­ρο­ντος» του τέκνου, το οποίο ο ίδιος ο νομο­θέ­της σπεύδει να το ορίσει δια της παρου­σίας και της ενεργής συμ­με­το­χής και των δύο γονέων στη ζωή και στην καθη­με­ρι­νό­τητα του τέκνου, εφόσον βέβαια αυτή την συμ­με­τοχή την επι­θυ­μούν και οι ίδιοι οι γονείς και είναι εξίσου ικανοί να την προ­σφέ­ρουν. Το συμ­φέ­ρον δηλαδή του τέκνου θα πρέπει να εξε­τά­ζε­ται πάντα κατά περί­πτωση και για κάθε παιδί ξεχω­ρι­στά.

Δεύ­τε­ρος μεγάλος στόχος του νομο­σχε­δίου είναι η απο­τροπή διάρ­ρη­ξης των σχέσεων των γονέων με το τέκνο (γονική απο­ξέ­νωση), λόγω έλλει­ψης επαρ­κούς επι­κοι­νω­νίας του τέκνου με τον γονέα με τον οποίο δεν δια­μέ­νει.

Τρίτος στόχος είναι η περαι­τέρω ενί­σχυση και ανά­πτυξη της κουλ­τού­ρας της συναί­νε­σης, της συνεν­νό­η­σης και του δια­λό­γου, ως εναλ­λα­κτι­κού τρόπου επί­λυ­σης δια­φο­ρών, προ­κρί­νο­ντας μάλιστα το θεσμό της Δια­με­σο­λά­βη­σης, ιδίως για τις οικο­γε­νεια­κές δια­φο­ρές όπου και εισάγει για πρώτη φόρα την έννοια του «Οικο­γε­νεια­κού Δια­με­σο­λα­βητή».

Ποια είναι ειδι­κό­τερα, η μεγα­λύ­τερη αλλαγή στο Οικο­γε­νειακό Δίκαιο που επι­φέ­ρει αυτό το νομο­σχέ­διο;

Το νομο­σχέ­διο κινεί­ται σε κάποιους βασι­κούς άξονες εκ των οποίων ο πλέον βασικός είναι η «ουσια­στική» καθιέ­ρωση της από κοινού άσκησης της γονικής μέρι­μνας και από τους δυο γονείς, απο­βλέ­πο­ντας όπως ανα­φέρ­θηκε, στην εξυ­πη­ρέ­τηση του συμ­φέ­ρο­ντος του τέκνου. Θα πρέπει ίσως εδώ να ανα­φέ­ρουμε ότι και στο παρελ­θόν ίσχυε η από κοινού άσκηση της γονικής μέρι­μνας, περισ­σό­τερο όμως ως μια τυπική πρό­βλεψη του νόμου, η οποία μάλιστα κάλυπτε μέρος μόνο των δικαιω­μά­των των γονέων, όπως τη διοί­κηση της περιου­σίας του ανή­λι­κου, την εκπρο­σώ­πηση του ανη­λί­κου σε δικαιο­πρα­ξία ή δίκη και την εξουσία λήψης σημα­ντι­κών απο­φά­σεων για το τέκνο, όπως είναι η επιλογή θρη­σκείας και ονό­μα­τος, η αντι­με­τώ­πιση ζητη­μά­των υγείας (εκτός από τα επεί­γο­ντα και τα εντελώς τρέ­χο­ντα)καθώς και τη λήψη απο­φά­σεων που σχε­τί­ζο­νται με την μόρφωση του τέκνου, οι οποίες μπορούν να επι­δρά­σουν σημα­ντικά στο μέλλον του (π.χ. η επιλογή ενός μου­σι­κού ή τεχνι­κού σχο­λείου). Με το νέο νομο­σχέ­διο η από κοινού άσκηση της γονικής μέρι­μνας περι­λαμ­βά­νει πλέον ένα ευρύ­τερο σύνολο δικαιω­μά­των αλλά και υπο­χρε­ώ­σεων, με σημα­ντι­κό­τερη αυτή της από κοινού άσκησης της επι­μέ­λειας των τέκνων, το δικαί­ωμα δηλαδή πλέον του κάθε γονέα να συμ­με­τέ­χει ενεργά στη συνο­λική φρο­ντίδα του τέκνου και στη σωμα­τική, πνευ­μα­τική και ψυχική του ανά­πτυξη. Η από κοινού άσκηση της επι­μέ­λειας περι­λαμ­βά­νει και την καθη­με­ρινή φρο­ντίδα των τέκνων, καθώς και όλα τα θέματα που αφορούν στην ανα­τροφή του τέκνου (δηλαδή στην ανά­πτυξη της προ­σω­πι­κό­τη­τάς του), στην μόρφωσή του (σε θέματα που αφορούν την γενική του παιδεία) και στην εκπαί­δευσή του (στην εξα­σφά­λιση δηλαδή των σπουδών του στο μέλλον). Επίσης περι­λαμ­βά­νει και θέματα επί­βλε­ψης και επο­πτείας του τέκνου, έλεγχου των συνα­να­στρο­φών του, καθώς και λήψης σωφρο­νι­στι­κών μέτρων, πάντοτε βέβαια με τρόπο που δεν θα θίγει την αξιο­πρέ­πειά τους.

Υπάρ­χουν κι άλλες αξιο­ση­μεί­ω­τες αλλαγές που επι­φέ­ρει το νομο­σχέ­διο στο οικο­γε­νειακό δίκαιο;

Ένας δεύ­τε­ρος άξονας του νομο­σχε­δίου είναι η θέσπιση ενός μαχητού τεκ­μη­ρίου επι­κοι­νω­νίας, κατά το οποίο ο χρόνος επι­κοι­νω­νίας του τέκνου με φυσική παρου­σία με το γονέα με τον οποίο δεν δια­μεί­νει, τεκ­μαί­ρε­ται στο 1/3 του συνο­λι­κού χρόνου του τέκνου, ακόμη και σε καθη­με­ρινή βάση, εφόσον βέβαια δεν δια­τα­ράσ­σε­ται η καθη­με­ρι­νό­τητα του τέκνου. Το τεκ­μή­ριο αυτό θα λει­τουρ­γεί ως ένα «βοήθημα» για τον δικαστή, καθώς θεσπί­ζε­ται έτσι ένα ελά­χι­στο εξα­σφα­λι­σμένο περιε­χό­μενο και το οποίο θα λαμ­βά­νει ως βάση ο δικα­στής προ­κει­μέ­νου να εξε­τά­σει περαι­τέρω το δικαί­ωμα της επι­κοι­νω­νίας

Ο βασικός λόγος που ο νομο­θέ­της δίνει ιδιαί­τερη βαρύ­τητα στα θέματα της επι­κοι­νω­νίας με το τέκνο είναι η απο­τροπή όπως ειπώ­θηκε, του φαι­νο­μέ­νου της «γονικής απο­ξέ­νω­σης», καθώς είναι αλήθεια ότι στο παρελ­θόν έχουν υπάρξει πολλές περι­πτώ­σεις κατα­χρη­στι­κής άσκησης γονεϊ­κών δικαιω­μά­των και πολλές φορές τα παιδιά απο­τε­λούν ένα μέσο άσκησης εκδι­κη­τι­κής συμπε­ρι­φο­ράς ανάμεσα στους πρώην συζύ­γους. Περι­λαμ­βά­νει και τη δυνα­τό­τητα δια­νυ­κτέ­ρευ­σης στο σπίτι τού άλλου γονέα, καθώς και τη δυνα­τό­τητα επι­κοι­νω­νίας του τέκνου με τους παπ­πού­δες, τις για­γιά­δες καθώς και τους νέους συντρό­φους του άλλου γονέα, σε περί­πτωση που έχει δημιουρ­γη­θεί ένας συναι­σθη­μα­τι­κός δεσμός μεταξύ τους. Να σημειω­θεί ακόμη ότι υπάρχει σχετική πρό­βλεψη στο νόμο για τις περι­πτώ­σεις μετα­βο­λής του τόπου δια­μο­νής του τέκνου, που επι­δρούν ουσιω­δώς στο δικαί­ωμά επι­κοι­νω­νίας του άλλου γονέα (πχ λόγω πολύ μεγάλης χιλιο­με­τρι­κής από­στα­σης), όπου θα χρειά­ζε­ται πλέον είτε νέα συμ­φω­νία των γονέων είτε δικα­στική απόφαση.

Ο τρίτος άξονας του νομο­σχε­δίου είναι η θέσπιση αντι­κει­με­νι­κών κρι­τη­ρίων για την κακή άσκηση γονικής μερι­μνας, ένα ακόμη «βοήθημα» δηλαδή για τον δικαστή προ­κει­μέ­νου ο τελευ­ταίος να απο­φα­σί­σει αν θα συντρέ­χουν λόγοι αφαί­ρε­σης επι­μέ­λειας. Ενδει­κτικά μερικά από τα κρι­τή­ρια αυτά, είναι ιδίως η υπαίτια μη συμ­μόρ­φωση σε προη­γού­μενη συμ­φω­νία για την άσκηση της γονικής μέρι­μνας, η αδι­καιο­λό­γητη μη κατα­βολή δια­τρο­φής τέκνου, η παρα­βί­αση των όρων επι­κοι­νω­νίας του τέκνου από τον γονέα με τον οποίο δια­μέ­νει το τέκνο αλλά και αντί­θετα η κακή άσκηση και υπαίτια παρά­λειψη του δικαιώ­μα­τος επι­κοι­νω­νίας από τον δικαιούχο γονέα, η πρό­κληση γονικής απο­ξέ­νω­σης και η αμε­τά­κλητη κατα­δίκη για ενδο­οι­κο­γε­νειακή βία.

Ανα­φέ­ρατε στην αρχή ως έναν από τους βασι­κούς στόχους του νομο­σχε­δίου την ενί­σχυση του θεσμού της Δια­με­σο­λά­βη­σης, πώς λοιπόν απο­τυ­πώ­νε­ται αυτό στο νέο νόμο;

O νόμος ορίζει ότι στις περι­πτώ­σεις όπου οι γονείς που χωρί­ζουν έχουν δια­φω­νίες σχετικά με τα θέματα της επι­μέ­λειας του τέκνου, θα υπο­χρε­ού­νται να κατα­βάλ­λουν προ­σπά­θεια για την εξεύ­ρεση κοινά απο­δε­κτών λύσεων, προ­σφεύ­γο­ντας, εάν είναι απα­ραί­τητο, σε Δια­με­σο­λά­βηση. Σε περί­πτωση που οι δυο γονείς απο­τύ­χουν να έλθουν σε συμ­φω­νία, στη συνέ­χεια θα μπορούν να προ­σφύ­γουν στο δικα­στή­ριο, το οποίο μεταξύ άλλων θα έχει τη δια­κρι­τική ευχέ­ρεια, αν κρίνει ότι υπάρ­χουν οι κατάλ­λη­λες προ­ϋ­πο­θέ­σεις, να δια­τά­ξει Δια­με­σο­λά­βηση ή την επα­νά­ληψή της. Το δικα­στή­ριο συγ­χρό­νως θα ορίζει έναν «οικο­γε­νειακό δια­με­σο­λα­βητή», έναν δια­πι­στευ­μένο δηλαδή δια­με­σο­λα­βητή που θα έχει τις απα­ραί­τη­τες εξει­δι­κευ­μέ­νες γνώσεις ώστε να μπορεί να προ­σεγ­γί­σει με ασφά­λεια αλλά και με απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα, τα ιδιαι­τέ­ρως ευαί­σθητα θέματα των ανή­λι­κων τέκνων σε περί­πτωση χωρι­σμού των γονέων.

Για ποιο λόγο θεω­ρείτε ότι ο νομο­θέ­της δίνει ιδιαί­τερη βαρύ­τητα στο θεσμό της Δια­με­σο­λά­βη­σης;

Καθί­στα­ται σαφές και με τον πιο κατη­γο­ρη­μα­τικό τρόπο, ότι ο νομο­θέ­της ανα­γνω­ρί­ζει το θεσμό της Δια­με­σο­λά­βη­σης ως τον πλέον κατάλ­ληλο θεσμό για την επίλυση των οικο­γε­νεια­κών δια­φο­ρών και όχι μόνο. Τα μεγα­λύ­τερα προ­βλή­ματα ανάμεσα στους πρώην συζύ­γους και κατ’ επέ­κταση στα τέκνα τους, δεν δημιουρ­γού­νται τόσο από την δια­τά­ραξη των έννομων σχέσεών τους, όσο από τη δια­τά­ραξη των δια­προ­σω­πι­κών τους σχέσεων. Η οικο­γε­νειακή δια­με­σο­λά­βηση έρχεται λοιπόν να διευ­κο­λύ­νει τη λύση του γάμου με σύντομο και πολι­τι­σμένο τρόπο, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη και τα συναι­σθή­ματα των πρώην συζύγων. Είναι πολύ σημα­ντικό να ληφθούν υπόψη αυτά τα έντονα συναι­σθή­ματα στη Δια­με­σο­λά­βηση (τα οποία σχεδόν ποτέ δεν εξε­τά­ζο­νται από το δικα­στή­ριο) και τα οποία απο­τε­λούν μια φυσιο­λο­γική και ανα­με­νό­μενη αντί­δραση εκ μέρους των πρώην συζύγων. Η σωστή δια­χεί­ριση αυτών των συναι­σθη­μά­των, απο­τε­λεί πολλές φορές το «κλειδί» για την επίλυση του προ­βλή­μα­τος. Κλεί­νο­ντας να επι­ση­μάνω και πάλι (όπως απο­τυ­πώ­νε­ται εξάλλου και στο ίδιο το νομο­σχέ­διο), ότι ο κύριος γνώ­μο­νας για να παρθούν απο­φά­σεις από τους δύο γονείς, θα πρέπει να είναι πάντοτε το συμ­φέ­ρον του τέκνου και ο καταλ­λη­λό­τε­ρος τρόπος για να ανα­ζη­τη­θεί αυτό, είναι μέσα από την δια­δι­κα­σία της Δια­με­σο­λά­βη­σης.