Μπορεί να νικηθεί η κλιματική αλλαγή;

Στην άλλη άκρη της τηλε­φω­νι­κής γραμμής, από την Ανα­το­λική Γαλλία, ο Ζαν Ζουζέλ με ενη­με­ρώ­νει ότι η περιοχή στην οποία βρί­σκε­ται η εξοχική κατοι­κία του, συνήθως πολύ δροσερή τους θερι­νούς μήνες, φέτος… ψήνεται. «Αυτή τη στιγμή το θερ­μό­με­τρο δείχνει 35° C. Η ζέστη, σε συν­δυα­σμό με το υψηλό ποσοστό υγρα­σίας, κάνει την κατά­σταση πραγ­μα­τικά αφόρητη», λέει στην «Κ» ο Γάλλος νομπε­λί­στας κλι­μα­το­λό­γος, αντι­πρό­ε­δρος της Δια­κυ­βερ­νη­τι­κής Επι­τρο­πής για την Κλι­μα­τική Αλλαγή του ΟΗΕ. Ως επι­στή­μο­νας έχει αφιε­ρώ­σει δεκα­ε­τίες έρευνας για να απο­δεί­ξει πώς η υπερ­θέρ­μανση του πλανήτη επη­ρε­ά­ζει τον πλανήτη. «Εχω πια κατα­λή­ξει ότι είναι θέμα επι­λο­γής: Θέλουμε να ζήσουμε με ένα κλίμα βασι­σμένο σε ανθρω­πο­γε­νείς δράσεις ή όχι; Θα επι­λέ­ξουμε τις ανα­νε­ώ­σι­μες πηγές ενέρ­γειες ή θα συνε­χί­σουμε να παρά­γουμε αέρια του θερ­μο­κη­πίου; Τόσο απλά…».

Το φετινό καλο­καίρι έχει κάνει ακόμα και τους πιο έμπει­ρους επι­στή­μο­νες, όπως ο Ζουζέλ, να εκπλα­γούν. Υψηλές θερ­μο­κρα­σίες εξα­κο­λου­θούν να πλήτ­τουν ολό­κληρη την Ευρώπη – και όχι μόνο τις χώρες του Νότου. Η Σουηδία ζει το πιο ζεστό θέρος των 25 τελευ­ταίων ετών. Η Φιν­λαν­δία και η Λετονία έχουν αντι­με­τω­πί­σει σφοδρά κύματα καύσωνα. Οι αγρότες στη Γερ­μα­νία φοβού­νται εκτε­τα­μέ­νες ζημιές στη σοδειά τους εξαι­τίας των ασυ­νή­θι­στα υψηλών θερ­μο­κρα­σιών. Αλλά και στις ΗΠΑ, καθώς και στην Ιαπωνία, υπήρξαν μέρες που το θερ­μό­με­τρο ξεπέ­ρασε τους 35° C, με απο­τέ­λε­σμα δεκάδες άνθρω­ποι να χάσουν τη ζωή τους από θερ­μο­πλη­ξία. Δίπλα στον καύσωνα, οι κατα­στρο­φι­κές δασικές πυρ­κα­γιές.

«Τόσο ζεστά καλο­καί­ρια θα είναι η νόρμα, ο κανόνας από εδώ και πέρα, όχι η εξαί­ρεση», λέει ο Γάλλος νομπε­λί­στας Ζαν Ζουζέλ.

Σχε­τί­ζο­νται όλα αυτά με την αλλαγή του κλί­μα­τος; Φυσικά. Δεν υπάρχει καμία αμφι­βο­λία. Οι επι­πτώ­σεις της υπερ­θέρ­μαν­σης της Γης συμ­βαί­νουν τώρα και σε πραγ­μα­τικό χρόνο. Ο πλα­νή­της μας είναι θερ­μό­τε­ρος κατά 0,7° C από το 1950 και κατά 1° C από το 1900. «Μπορεί να σας φαί­νε­ται λίγο, αλλά δεν είναι. Αντι­θέ­τως, είναι καθο­ρι­στική αυτή η αύξηση. Τόσο ζεστά καλο­καί­ρια θα είναι η νόρμα, ο κανόνας από εδώ και πέρα, όχι εξαί­ρεση. Και πολύ φοβάμαι ότι δεν απο­κλεί­ε­ται να δούμε τη μέση παγκό­σμια θερ­μο­κρα­σία να ανε­βαί­νει ακόμα και κατά 10° C μέχρι το τέλος αυτού του αιώνα», επι­ση­μαί­νει ο κ. Ζουζέλ.

Αν η άνοδος της μέσης θερ­μο­κρα­σίας οφει­λό­ταν απο­κλει­στικά σε φυσικά αίτια (εκρή­ξεις ηφαι­στείων ή ηλιακή ακτι­νο­βο­λία), τότε θα ήταν περίπου 0,1° C. Ποιος ευθύ­νε­ται γι’ αυτή τη διαφορά; O άνθρω­πος. Είναι ο αυτουρ­γός αλλά και εκείνος που θα υποστεί τις συνέ­πειες. Το μεγα­λύ­τερο μέρος των αλλαγών που οφεί­λο­νται σε ανθρω­πο­γε­νείς παρά­γο­ντες ίσως είναι ανα­στρέ­ψιμο, αλλά μόνο έπειτα από πάρα πολλά χρόνια, συμ­φω­νούν οι επι­στή­μο­νες. Κι αυτό υπό την προ­ϋ­πό­θεση ότι τη στιγμή που δια­βά­ζετε αυτές τις γραμμές θα έχει στα­μα­τή­σει κάθε επι­πλέον επι­βά­ρυνση – πράγμα προ­φα­νώς αδύνατο. Ακόμα και σ’ αυτή την υπο­θε­τική περί­πτωση, το 20%-40% του διο­ξει­δίου του άνθρακα από τις έως τώρα εκπο­μπές θα παρέ­μενε στην ατμό­σφαιρα για περισ­σό­τερα από 1.000 χρόνια. Και φυσικά, οι πάγοι των πόλων που έχουν ήδη λιώσει δεν θα δημιουρ­γη­θούν ποτέ ξανά…

«Δική μας η απόφαση»

«Ας είμαστε ρεα­λι­στές: οι εκπο­μπές αερίων του θερ­μο­κη­πίου δεν μπορούν να στα­μα­τή­σουν εντελώς. Μπορούν, όμως, να μειω­θούν δρα­στικά», λέει στην «Κ» ο Μπρά­ντλεϊ Οπντάικ, καθη­γη­τής στη Σχολή Επι­στη­μών της Γης του Εθνικού Πανε­πι­στη­μίου της Αυστρα­λίας. Η απόφαση είναι δική μας –κρατών, βιο­μη­χα­νιών, αλλά και πολιτών–, της ανθρω­πό­τη­τας, δηλαδή: ή τις κρατάμε σε όσο το δυνατόν πιο χαμηλά επίπεδα ή τις αφή­νουμε ανε­ξέ­λεγ­κτες, έτσι ώστε να απο­τε­λούν σοβαρή απειλή για τη ζωή και τον πολι­τι­σμό μας».

Η Κάθλιν Μίλερ, στέ­λε­χος του Eθνικού Κέντρου Ατμο­σφαι­ρι­κών Ερευνών των ΗΠΑ, με την οποία επίσης επι­κοι­νω­νή­σαμε, συμ­φω­νεί. «Το θέμα είναι να μην καθί­σουμε με σταυ­ρω­μένα χέρια περι­μέ­νο­ντας την κατα­στροφή. Τι μπορεί να κάνει τη διαφορά; Η πολι­τική βούληση και η τεχνο­λο­γική και­νο­το­μία. Στο πρώτο πάσχουμε, ειδικά στην πατρίδα μου. Ωστόσο, υπάρ­χουν πολλά υπο­σχό­με­νες τεχνο­λο­γι­κές εξε­λί­ξεις που πιστεύω ότι θα μπο­ρέ­σουν να μειώ­σουν ακόμη περισ­σό­τερο το κόστος των ανα­νε­ώ­σι­μων πηγών ενέρ­γειας και θα συμ­βά­λουν στην απο­δο­τική ενσω­μά­τωση των ανα­νε­ώ­σι­μων πόρων στα ηλε­κτρικά δίκτυα. Αν συνε­χι­στεί αυτή η πρόοδος, ίσως κατα­στεί ευκο­λό­τερη η υπέρ­βαση των αδιέ­ξο­δων πολι­τι­κών οδών».

Οι καύ­σω­νες αυξά­νο­νται ακόμα και στον ευρω­παϊκό Βορρά. Εικόνα από το «καυτό» Παρίσι.

Θέτω στον Ζαν Ζουζέλ το ζήτημα της πολι­τι­κής βού­λη­σης. Αν συνα­ντούσε τον Αμε­ρι­κανό πρόεδρο Ντό­ναλντ Τραμπ, ο οποίος αμφι­σβη­τεί την κλι­μα­τική αλλαγή, τι θα του έλεγε; «Θα προ­σπα­θούσα να τον κάνω να αλλάξει γνώμη και να συνει­δη­το­ποι­ή­σει την ευθύνη που φέρει στους ώμους του όχι μόνο για τη χώρα του αλλά και για όλη την ανθρω­πό­τητα». «Είστε μάλλον ρομα­ντι­κός», σχο­λιάζω. «Οχι, καθόλου, γιατί δεν πιστεύω ότι θα κατά­φερνα να τον πείσω», απαντά γελώ­ντας ο Γάλλος νομπε­λί­στας.

Ισως έχουμε άλλα πέντε-δέκα χρόνια για να δρά­σουμε

Του ΜΑΡΤΙΝ ΜΠΕΝΙΣΤΟΝ*

Από το 1900 ο παγκό­σμιος μέσος όρος της θερ­μο­κρα­σίας έχει αυξηθεί κατά έναν βαθμό Κελσίου. Σε κάποιες περιο­χές, όπως οι Αλπεις και η Αρκτική, κατά δύο βαθμούς, ίσως και περισ­σό­τερο. Αυτό έχει ήδη προ­κα­λέ­σει σοβαρές περι­βαλ­λο­ντι­κές αλλαγές (στο χιόνι και στους πάγους, στα οικο­συ­στή­ματα, στον υδρο­λο­γικό κύκλο), οι οποίες συνε­πά­γο­νται και κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μι­κές αλλαγές (στη γεωργία, στα απο­θέ­ματα νερού και ενέρ­γειας, στην υγεία μας)· οι ρυθμοί με τους οποίους συντε­λού­νται, μάλιστα, είναι πρω­το­φα­νείς για τα τελευ­ταία 10.000 χρόνια.

Οσον αφορά το κύμα καύσωνα που έπληξε την Ευρώπη το φετινό καλο­καίρι, οφεί­λε­ται εν μέρει στους πολύ ξηρούς μήνες που προη­γή­θη­καν, που είχαν ως απο­τέ­λε­σμα να ενι­σχυ­θούν ακόμη πιο πολύ οι υψηλές θερ­μο­κρα­σίες κοντά στο έδαφος, αλλά και στο λιώσιμο των πάγων της Αρκτι­κής που συντε­λεί­ται τις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες. Τέτοια θερμικά κύματα θα γίνουν πολύ συχνά τα επόμενα χρόνια. Τα μοντέλα μας δεί­χνουν ότι ένα στα δύο καλο­καί­ρια θα είναι εξίσου (ή και περισ­σό­τερο) ακραία.

Αν και είναι δύσκολο να συσχε­τι­στούν στα­τι­στικά κάποια βρα­χυ­πρό­θε­σμα γεγο­νότα με τη μακρο­πρό­θε­σμη αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας, η πλειο­νό­τητα της επι­στη­μο­νι­κής κοι­νό­τη­τας πιστεύει σήμερα ότι η υπερ­θέρ­μανση του πλανήτη είναι πράγ­ματι υπεύ­θυνη για την αυξη­μένη συχνό­τητα, την ένταση και τη γεω­γρα­φική έκταση ακραίων και­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων όπως αυτά που βιώ­νουμε στην Ευρώπη. Και είναι βέβαιο ότι εάν δεν υλο­ποι­η­θούν οι απο­φά­σεις της συμ­φω­νίας των Παρι­σίων για την κλι­μα­τική αλλαγή, η θερ­μο­κρα­σία της Γης θα έχει ανεβεί κατά του­λά­χι­στον 4°-5° C πριν από το τέλος αυτού του αιώνα. Μπο­ρείτε να φαντα­στείτε τι θα σημάνει η άνοδος της στάθμης της θάλασ­σας που θα συντε­λε­στεί σε μια τέτοια περί­πτωση για τους παρά­κτιους πλη­θυ­σμούς. Πρέπει, λοιπόν, να ληφθούν άμεσα μέτρα. Ορι­σμέ­νοι ειδικοί θεωρούν ότι είναι ήδη πολύ αργά, άλλοι, ανάμεσά τους κι εγώ, πιστεύ­ουμε ότι ίσως έχουμε άλλα 5-10 χρόνια για να δρά­σουμε πριν να είναι πολύ αργά…

* Ο κ. Μάρτιν Μπέ­νι­στον είναι διευθυ-ντής στο Ινστι­τούτο Περι­βαλ­λο­ντι­κών Επι­στη­μών του Πανε­πι­στη­μίου της Γενεύης.

Βαρύ­τα­τες οι συνέ­πειες για τα οικο­συ­στή­ματα

Της ΒΙΡΤΖΙΝΙΑ ΜΠΑΡΚΕΤ*

Από το 2001 μέχρι σήμερα, η ανθρω­πό­τητα έχει μετρή­σει 16 από τα 17 θερ­μό­τερα χρόνια (από το 1880). Η αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας ήταν υψη­λό­τερη στο βόρειο ημι­σφαί­ριο, ιδιαί­τερα στα μεγάλα γεω­γρα­φικά πλάτη. Τα στοι­χεία δεί­χνουν ότι οι χει­μώ­νες θερ­μαί­νο­νται γρη­γο­ρό­τερα από τα καλο­καί­ρια και οι νύχτες γρη­γο­ρό­τερα από τις ημέρες. Οι συνέ­πειες στα οικο­συ­στή­ματα και στη ζωή των ανθρώ­πων είναι βαρύ­τα­τες.

Η συχνό­τητα και η ένταση όχι μόνο των θερ­μι­κών κυμάτων αλλά και των ισχυρών βρο­χο­πτώ­σεων έχουν αυξηθεί σημα­ντικά στις περισ­σό­τε­ρες ηπει­ρω­τι­κές περιο­χές από το 1900. Οι υψηλές θερ­μο­κρα­σίες που σημειώ­νο­νται ακόμα και τους ανοι­ξιά­τι­κους μήνες κάνουν το χιόνι σε πολλές περιο­χές του βορείου ημι­σφαι­ρίου να λιώνει ταχύ­τερα, μετα­βάλ­λο­ντας έτσι τη ροή του αέρα και την υγρασία του εδάφους. Οι δασικές πυρ­κα­γιές έχουν αυξηθεί κατά πολύ, ιδιαί­τερα στις δυτικές Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες και στην Αλάσκα από τις αρχές της δεκα­ε­τίας του 1980. Ενώ δεν μπορεί κανείς να απο­δώ­σει κάθε εκδή­λωση πυρ­κα­γιάς στην κλι­μα­τική αλλαγή, οι παρα­τη­ρού­με­νες τάσεις συγκλί­νουν στο ότι έχουμε να κάνουμε με φυσικές αντι­δρά­σεις των δασών στην υπερ­θέρ­μανση – προ­κα­λού­μενη από τις συγκε­ντρώ­σεις αερίων θερ­μο­κη­πίου.

Από την άλλη, οι πάγοι στους πόλους της Γης συρ­ρι­κνώ­νο­νται, η θερ­μο­κρα­σία των ωκεανών ανε­βαί­νει και αυτοί οι δύο παρά­γο­ντες προ­κα­λούν ανη­συ­χη­τική αύξηση του όγκου των ωκεανών. Η παγκό­σμια μέση στάθμη της θάλασ­σας έχει αυξηθεί κατά 16-21 εκα­το­στά από το 1900 και ανα­μέ­νε­ται φτάσει τα 30-130 εκα­το­στά μέχρι το τέλος αυτού του αιώνα. Πρό­σφα­τες μελέτες υπο­λο­γί­ζουν την αύξηση ακόμα και σε 2 μέτρα μέχρι το 2100, ανάλογα με τη «συμπε­ρι­φορά» των πάγων της Ανταρ­κτι­κής. Οσον αφορά τη «γει­το­νιά» της χώρας σας, οι επι­στη­μο­νι­κές παρα­τη­ρή­σεις μας δεί­χνουν αυξη­μένη συχνό­τητα και ένταση της ξηρα­σίας στη Μεσό­γειο τα επόμενα χρόνια.

* Η κ. Βιρ­τζί­νια Μπάρκετ είναι επι­κε­φα­λής του Αμε­ρι­κα­νι­κού Oργανισμού Γεω­λο­γι­κών Ερευνών (USGS), που ιδρύ­θηκε από το Κογκρέσο το 1879.

Tο κλίμα «συνω­μο­τεί» μαζί με τον καιρό

Του ΜΠΓΙΟΡΝ ΣΑΜΣΕΤ*

Η κλι­μα­τική αλλαγή συντε­λεί­ται με ταχείς ρυθμούς, επη­ρε­ά­ζει ήδη όλον τον πλανήτη και απο­τυ­πώ­νε­ται σε ακραίες και­ρι­κές συν­θή­κες, στο λιώσιμο των παγε­τώ­νων, στην άνοδο της στάθμης της θάλασ­σας, στη διαρκώς μετα­βαλ­λό­μενη περίοδο καλ­λιέρ­γειας της γης. Βέβαια, σε καθη­με­ρινή βάση, ο μέσος πολίτης δεν παρα­τη­ρεί το κλίμα. Αυτό που βιώνει είναι ο καιρός. Συνεπώς, οι πρώτες επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής αλλαγής τις οποίες συνει­δη­το­ποιεί είναι όταν το κλίμα και ο καιρός «συν­δυά­ζο­νται» για να προ­κα­λέ­σουν κατα­στά­σεις που δεν έχουμε συνη­θί­σει: πρω­το­φανή κύματα καύσωνα· βρο­χο­πτώ­σεις που είναι πιο έντονες από όσο οι πόλεις μας είναι σχε­δια­σμέ­νες να αντέ­ξουν· μεγα­λύ­τε­ρες περί­ο­δοι ξηρα­σίας από όσες μπορεί να αντι­με­τω­πί­σει η γεωργία μας κ.ο.κ.

Ακόμα και με αυτά τα δεδο­μένα, όμως, το καλο­καίρι του 2018 μας εξέ­πληξε. Ο καιρός και το κλίμα… συνω­μό­τη­σαν ώστε η ζέστη και η ξηρασία να έχουν σπάσει όλα τα ρεκόρ σε πολλές περιο­χές της Ευρώπης. Αν δεν ανα­κο­πεί η υπερ­θέρ­μανση, τις προ­σε­χείς δεκα­ε­τίες θα υπάρξει αύξηση τέτοιων ακραίων φαι­νο­μέ­νων. Μακρο­πρό­θε­σμα, το σενάριο είναι ζοφερό. Ενας πλα­νή­της θερ­μό­τε­ρος κατά 4 ή 5° C δεν θα είναι συμ­βα­τός με το πώς είναι δομη­μέ­νες σήμερα οι κοι­νω­νίες μας. Η συχνό­τητα και η ένταση των καται­γί­δων, ιδιαί­τερα σε περιο­χές γύρω από τον Ιση­με­ρινό (όπως η Ινδία, το Πακι­στάν και μεγάλα τμήματα της Κίνας και της Αφρικής), θα ξεπερ­νάει τις ανθρώ­πι­νες αντοχές. Θα προ­κύ­ψουν σοβαρά προ­βλή­ματα στην παγκό­σμια παρα­γωγή τρο­φί­μων. Θα μειω­θούν τα απο­θέ­ματα πόσιμου νερού. Θα πληγούν παρά­κτιες πόλεις. Λύση υπάρχει: να μειω­θούν άμεσα και δρα­στικά οι εκπο­μπές αερίων του θερ­μο­κη­πίου. Κι αυτή η προ­σπά­θεια μας αφορά όλους – κράτη, βιο­μη­χα­νία, νοι­κο­κυ­ριά. Αν το τελευ­ταίο σας παρα­ξε­νεύει, πρέπει να γνω­ρί­ζετε ότι σε πολλές ευρω­παϊ­κές χώρες κύριες πηγές εκπο­μπών είναι η χρήση ενέρ­γειας στο σπίτι (από ορυκτά καύσιμα) και η οδήγηση μη ηλε­κτρι­κών αυτο­κι­νή­των.

* Ο κ. Μπγιορν Σάμσετ είναι καθη­γη­τής Κλι­μα­το­λο­γίας και Ατμο­σφαι­ρι­κής Χημείας, διευ­θυ­ντής Ερευνών στο Κέντρο Διε­θνούς Ερευνας για το Κλίμα CICERO, της Νορ­βη­γίας.

πηγή kathimerini.gr