Αστυπάλαια: Πέντε χρόνια έρευνας στο Βαθύ

Η έκθεσή τους στην αλμύρα της θάλασ­σας δεν σου επι­τρέ­πει να τις δια­κρί­νεις καθαρά, ούτε οποια­δή­ποτε ώρα της ημέρας. Οι αρχαιο­λό­γοι που ερευ­νούν εδώ και πέντε χρόνια στο Βαθύ της Αστυ­πά­λαιας, τρέχουν από τις 5.30 το πρωί να προ­λά­βουν την ανατολή του ηλίου, για να εντο­πί­σουν στις επι­φά­νειες των δολο­μι­τι­κών ασβε­στο­λί­θων του ακρω­τη­ρίου τις χαραγ­μέ­νες βρα­χο­γρα­φίες. Σε τρεις δια­μορ­φω­μέ­νες ατρα­πούς που κατέ­λη­γαν σε πυλίδες εισόδου προς την πρω­το­κυ­κλα­δική ακρό­πολη. Παρα­στά­σεις πλοίων μήκους έως 70 εκα­το­στών και σπειρών που επα­να­λαμ­βά­νο­νταν στα βράχια, μάλιστα σε κομβικά σημεία στην ακρό­πολη, απει­κο­νί­ζο­ντας στόλους από καράβια. Ενας εικο­νι­στι­κός κώδικας για να δείξουν στον εχθρό ότι ο τόπος τους είναι ναυτική επι­κρά­τεια.

Οι βρα­χο­γρα­φίες με τα πολύ­κωπα πλοία, που χρο­νο­λο­γού­νται στην 3η χιλιε­τία π.Χ., εντο­πί­στη­καν κατά την εντα­τική επι­φα­νειακή έρευνα στο Βαθύ της Αστυ­πά­λαιας. Η ιστορία τους είναι εντυ­πω­σιακή όπως και των 9 εγχυ­τρι­σμών βρεφών που βρέ­θη­καν σε δύο ορθο­γώ­νιες κατα­σκευές της ακτής του ακρω­τη­ρίου, στη μια περί­πτωση επάνω σε λιθό­στρωτο και στην άλλη επάνω σε εντυ­πω­σιακό βοτσα­λωτό από μικρά θαλάσ­σια βότσαλα.

Η ημερίδα θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί αύριο και θα απο­τε­λεί­ται από μία πρωινή και μία απο­γευ­μα­τινή συνε­δρί­αση.

Οι επι­σκέ­πτες του νησιού μαθαί­νουν για όλα αυτά σε μια φωτο­γρα­φική έκθεση που λει­τουρ­γεί εδώ και τρία χρόνια σε ανα­και­νι­σμένο ανε­μό­μυλο της Χώρας. Η έκθεση φωτίζει τις αρχαιο­λο­γι­κές έρευνες οι οποίες διε­ξά­γο­νται στο δύσβατο Βαθύ από την εν Αθήναις Αρχαιο­λο­γική Εται­ρεία και χρη­μα­το­δο­τού­νται από το Πανε­πι­στή­μιο Ιωαν­νί­νων, τη Γενική Γραμ­μα­τεία Αιγαίου και τον Αθα­νά­σιο Μαρτίνο. Ομως αύριο Σάββατο (14/7) στη Χώρα πραγ­μα­το­ποιεί­ται μια ενδια­φέ­ρουσα επι­στη­μο­νική ημερίδα για τα «Πέντε χρόνια έρευνας σε ένα δια­χρο­νικό παλίμ­ψη­στο του Αιγαίου», στην οποία συνα­ντιού­νται εξαι­ρε­τι­κοί επι­στή­μο­νες. Στην πρωινή συνε­δρί­αση οι συνερ­γά­τες της ανα­σκα­φής στο Βαθύ θα παρου­σιά­σουν τα δεδο­μένα της διε­πι­στη­μο­νι­κής έρευνας στην ομώνυμη χερ­σό­νησο και θα ανα­δεί­ξουν τη σημασία μιας θέσης-παλίμψηστου του νησιω­τι­κού Αιγαίου, με «ανθρώ­πων έργα» από τη Νεο­λι­θική έως τη Βυζα­ντινή εποχή. Στην εσπε­ρινή, ειδικοί επι­στή­μο­νες θα μιλή­σουν για πτυχές της αρχαιο­λο­γίας και της δια­χρο­νι­κής ιστο­ρίας της Αστυ­πά­λαιας. Η ημερίδα διορ­γα­νώ­νε­ται στη Ροδιά του Κάστρου, σε συνερ­γα­σία με τον Δήμο Αστυ­πά­λαιας και χορηγό την Attica Group-Blue Star Ferries. Εχει τεθεί υπό την αιγίδα της Γενικής Γραμ­μα­τείας Αιγαίου.

Για τους 9 εγχυ­τρι­σμούς βρεφών, ο Ανδρέας Βλα­χό­που­λος, καθη­γη­τής στο Πανε­πι­στή­μιο Ιωαν­νί­νων και διευ­θυ­ντής ανα­σκα­φής στο Βαθύ Αστυ­πά­λαιας, μας εξηγεί: «Τα τοπο­θε­τού­σαν με τάξη, το ένα δίπλα στο άλλο, το ένα με ύφασμα στον κολοβό πυθμένα του αγγείου. Η κτέριση των βρεφών με μικρο­γρα­φικά εργα­λεία (λεπίδες οψιανού, ξέστρα κ.λπ.) και σε μια περί­πτωση με λίθινη χάντρα, αλλά και του άμεσου περι­βάλ­λο­ντος με κοχύλια (πορ­φύ­ρες, κώνους κ.λπ.) δείχνει ένα τελε­τουρ­γικό σύνθετο, που περιε­λάμ­βανε πυρές με καρπούς (σταφύλι, σιτάρι, αμύ­γδαλα, κριθάρι, φακή, ελιές) και κατα­νά­λωση κρέατος αιγο­προ­βά­των, δηλαδή προ­σφο­ρές φαγητού στα νεκρά παιδιά ή επι­τό­πια κατα­νά­λωση (επι­τά­φια γεύματα) από τους συγ­γε­νείς».

Εικόνα από τους εγχυ­τρι­σμούς που χρο­νο­λο­γού­νται μεταξύ 3200-2800 π.Χ. 

Τονίζει επίσης πως το πλέον αινιγ­μα­τικό σημείο είναι οι ορθο­γώ­νιες κατα­σκευές των εγχυ­τρι­σμών. «Εάν πρό­κει­ται για οικίες τότε οι εγχυ­τρι­σμοί γίνο­νταν στα δάπεδα των σπιτιών, κάτι όχι άγνωστο στο Αιγαίο και την Ανατολή, αλλά δύσκολο να ερμη­νευ­θεί λόγω του αριθμού των βρεφών (τα μισά αγγεία περιεί­χαν δύο βρέφη) αλλά κυρίως λόγω του σύν­θε­του τρόπου κτέ­ρι­σής τους. Επι­πλέον, τα κτίρια αυτά έχουν τη μορφή περι­βό­λου, στο ίδιο ύψος, ενώ εάν ήταν οικίες το υλικό της ανω­δο­μής τους θα βρι­σκό­ταν να έχει κατα­πλα­κώ­σει τα αγγεία (που επι­πλέον έπρεπε να βρί­σκο­νται κάτω από τα δάπεδα)». Αυτά αφήνουν ανοικτό το ενδε­χό­μενο οι περί­βο­λοι αυτοί να ήταν σκόπιμα κτι­σμέ­νοι για να δεχτούν βρε­φι­κές ταφές.

Οι βρα­χο­γρα­φίες είναι ένα ακόμη μεγάλο κεφά­λαιο στο Βαθύ. Υπάρ­χουν σχεδόν παντού στα έργα της ακρό­πο­λης και έχουν μονα­δική ποι­κι­λία μοτίβων «που είτε απο­δί­δουν τα εμβλη­μα­τικά αντι­κεί­μενα κύρους της νησιω­τι­κής κοι­νό­τη­τας (όπλα, πλοία) είτε τις θρη­σκευ­τι­κές / μετα­φυ­σι­κές αγωνίες των πρώιμων κοι­νω­νιών του Αιγαίου, όπως δεί­χνουν οι κάθε λογής σπείρες που έχουν χαρα­χτεί παντού στο γυμνό από βλά­στηση νησί».