Πανάκριβα F-16 εναντίον τουρκικών drones

Η συντριβή του Mirage 2000-5 στα ανοιχτά της Σκύρου κόστισε στην Πολε­μική Αερο­πο­ρία (Π.Α.) τη ζωή του σμη­να­γού (Ι) Γιώργου Μπαλ­τα­δώ­ρου, ενός έμπει­ρου πιλότου με 2.500 ώρες πτήσης, αλλά και περίπου 25 εκατ. ευρώ σε τρέ­χου­σες τιμές από την κατα­στροφή ενός πανά­κρι­βου μαχη­τι­κού αερο­σκά­φους. Το τραγικό περι­στα­τικό ήλθε μόλις έξι ημέρες μετά μια αρκετά σημα­διακή δοκιμή τουρ­κι­κού Μη Επαν­δρω­μέ­νου Ιπτά­με­νου Οχή­μα­τος (UAV) τύπου ΑΝΚΑ-Β του Ναυ­τι­κού της γει­το­νι­κής χώρας. Το τουρ­κικό UAV πέταξε εντός του ελλη­νι­κού ενα­έ­ριου χώρου (ΕΕΧ). Μη έχοντας άλλη δυνα­τό­τητα να αντι­δρά­σει, η Π.Α. ακο­λού­θησε την πεπα­τη­μένη οδό. «Σήκωσε» στον αέρα συνο­λικά τέσσερα μαχη­τικά τύπου F-16 προ­κει­μέ­νου να παρα­κο­λου­θή­σει την πορεία του τουρ­κι­κού UAV, το οποίο πέταξε πάνω από τη Ρόδο. Από την αερο­πο­ρική βάση του Ντα­λα­μάν παρα­κο­λου­θούσε την πορεία του τουρ­κι­κού UAV, και –προ­φα­νώς– τις εικόνες που απο­τύ­πω­ναν οι κάμερές του, ο αρχηγός των Ενόπλων Δυνά­μεων (Ε.Δ.) της Τουρ­κίας, Χου­λουσί Ακάρ.

Η «ψαλίδα» του κόστους

Μετά την προ­σγεί­ωση των F-16 και του (τουρ­κι­κής κατα­σκευής και ανά­πτυ­ξης) UAV, οι δύο πλευρές μπο­ρού­σαν να κατα­λή­ξουν εύκολα στο ίδιο συμπέ­ρα­σμα. Ο «χαμένος» ήταν η ελλη­νική πλευρά. Η Τουρκία με ένα μέσο πολύ φθη­νό­τερο κατόρ­θωνε να επι­τύ­χει τον σκοπό της, ενώ η Ελλάδα ανα­γκα­ζό­ταν να κινη­το­ποι­ή­σει πολ­λα­πλά­σιους πόρους προς αυτή την κατεύ­θυνση. Ορι­σμέ­νοι αριθμοί είναι ιδιαί­τερα χρή­σι­μοι για την κατα­νό­ηση των μεγεθών. Η συνο­λική επέν­δυση της Τουρ­κίας για την ανά­πτυξη όλων των UAV τύπου ANKA (συνο­λικά ανα­μέ­νε­ται να φθάσουν τα 40) υπο­λο­γί­ζε­ται στα περίπου 250 εκατ. δολάρια. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι ένα μαχη­τικό τύπου F-16 ή Mirage 2000-5, που απο­τε­λούν τον κορμό του στόλου της Π.Α., κοστί­ζει μεταξύ 20 και 30 εκατ. ευρώ έκαστο, χωρίς να υπο­λο­γί­ζο­νται ανα­βαθ­μί­σεις και οπλικά συστή­ματα.

Η «ψαλίδα» του κόστους ανοίγει περισ­σό­τερο όταν υπο­λο­γί­ζε­ται η φθορά. Κατ’ αρχάς, κατά την πτήση ενός UAV ή ενός drone, δεν δια­κιν­δυ­νεύ­ουν ανθρώ­πι­νες ζωές, εν προ­κει­μένω των χει­ρι­στών. Αντι­θέ­τως, η πτήση ενός μαχη­τι­κού είναι εξαι­ρε­τικά ακριβή υπόθεση. Σύμφωνα με υπο­λο­γι­σμούς έμπει­ρων στρα­τιω­τι­κών πηγών, το κόστος πτήσης ενός μαχη­τι­κού (F-16 ή Mirage 2000) υπο­λο­γί­ζε­ται σε 10.000 και 10.500 ευρώ ανά ώρα. Ο υπο­λο­γι­σμός αυτός αφορά, μεταξύ άλλων, την τεχνική υπο­στή­ριξη, τον μισθό του προ­σω­πι­κού (κυβερ­νήτη και μηχα­νι­κών), τα ανταλ­λα­κτικά που θα απαι­τη­θούν και άλλα, συν­δε­δε­μένα με την κατά­σταση του μαχη­τι­κού αερο­σκά­φους, κόστη. Ωστόσο, το μεγα­λύ­τερο μέρος του κόστους απο­τε­λούν τα καύσιμα που απαι­τού­νται για κάθε πτήση. Αυτό το ενδει­κτικό κόστος είναι, μάλιστα, πιθανόν να «εκτο­ξευ­τεί» αν το μαχη­τικό εμπλα­κεί σε επι­κίν­δυ­νους ελιγ­μούς κατά τη διάρ­κεια μιας εικο­νι­κής αερο­μα­χίας, οπότε η κατα­νά­λωση καυ­σί­μου αυξά­νε­ται γεω­με­τρικά.

Η συγκε­κρι­μένη πραγ­μα­τι­κό­τητα έχει, απο­λύ­τως δικαιο­λο­γη­μένα, θορυ­βή­σει την ηγεσία των Ε.Δ. στην Αθήνα, κυρίως διότι τα υφι­στά­μενα, ενταγ­μένα στις τάξεις του στρατού, UAV, βρί­σκο­νται αρκετές τεχνο­λο­γι­κές «γενιές» πίσω από τα τουρ­κικά, τα οποία πέρα από τις απο­στο­λές ανα­γνώ­ρι­σης και παρα­κο­λού­θη­σης που πραγ­μα­το­ποιούν, δια­μορ­φώ­νο­νται ώστε στο μέλλον να μπορούν να φέρουν και δικό τους δια­κριτό οπλισμό (βλήματα αέρος-αέρος και αέρος-εδάφους). Στο Γενικό Επι­τε­λείο Αερο­πο­ρίας (ΓΕΑ) και στο ΓΕΕΘΑ αντι­λαμ­βά­νο­νται ότι οι αερο­μα­χίες του μέλ­λο­ντος θα πραγ­μα­το­ποιού­νται με UAV ή ακόμα και drones, και όποιος μείνει πίσω σε αυτόν τον αγώνα δρόμου χάνει συνο­λικά. Στην προ­σπά­θεια να γεφυ­ρω­θεί αυτό το χάσμα, η Ελλάδα έχει κάνει δύο κινή­σεις, ζητώ­ντας τη βοήθεια συμ­μα­χι­κών χωρών.

Κατ’ αρχάς, στις αρχές Μαρτίου εγκρί­θηκε η χρο­νο­μί­σθωση (leasing) ισραη­λι­νών drones για την κατα­γραφή και παρα­κο­λού­θηση –μεταξύ άλλων– των προ­σφυ­γι­κών ροών στο Ανα­το­λικό Αιγαίο. Ακόμη σοβα­ρό­τερη είναι η προ­σπά­θεια του υπουρ­γείου Εθνικής Aμυνας να επω­φε­λη­θεί από τη συμ­φω­νία για στάθ­μευση αμε­ρι­κα­νι­κών UAV τύπου MQ-1 Predator στις αερο­πο­ρι­κές βάσεις της Ανδρα­βί­δας και της Λάρισας. Κατά την τελευ­ταία συνε­δρί­αση της Ελλη­νο­α­με­ρι­κα­νι­κής Επι­τρο­πής Υψηλού Επι­πέ­δου (High Level Consultative Committee) την περα­σμένη Πέμπτη στο υπουρ­γείο Εθνικής Aμυνας, υπο­γρά­φηκε, παρου­σία υψη­λό­βαθ­μων Aμερικανών αξιω­μα­τού­χων, μνη­μό­νιο συνερ­γα­σίας το οποίο προ­βλέ­πει, μεταξύ άλλων, την «τεχνική διευ­θέ­τηση για ανά­πτυξη αερο­σκα­φών της Πολε­μι­κής Αερο­πο­ρίας των ΗΠΑ». Πρό­κει­ται για μια εσκεμ­μένα τόσο γενική περι­γραφή, ώστε να επι­τρέ­πει την ευρύ­τερη δυνατή χρήση των ευκο­λιών που μπορεί να προ­κύ­ψουν από αυτήν τη συμ­φω­νία.

Τεχνο­λο­γικό χάσμα

Το βασικό ερώτημα που προ­κύ­πτει για την Ελλάδα στην παρούσα φάση, δεν είναι τόσο αν οι Αμε­ρι­κα­νοί προι­κί­σουν την Π.Α. με ορι­σμένα από τα UAV τους, όσο αν η εθνική αμυ­ντική βιο­μη­χα­νία (ή ό,τι έχει απο­μεί­νει από αυτήν) είναι σε θέση να παρα­γά­γει και τεχνο­λο­γία. Αν, δηλαδή, η Ελλάδα μπορεί να οδη­γη­θεί στα­διακά στην κατα­σκευή ενός εθνικού UAV ή drone. Η απά­ντηση σε αυτό το ερώτημα δεν είναι, προς το παρόν, ευχά­ρι­στη, κάτι που οδηγεί εκ των πραγ­μά­των την ηγεσία των Ε.Δ. στην ανα­ζή­τηση λύσεων από το εξω­τε­ρικό.

Στο υπουρ­γείο Εθνικής Aμυνας γνω­ρί­ζουν πολύ καλά τα απο­τε­λέ­σματα αυτής της τεχνο­λο­γι­κής ανι­σορ­ρο­πίας ανάμεσα στην Αθήνα και την Aγκυρα, όπως αυτή έχει δια­μορ­φω­θεί τα τελευ­ταία δέκα χρόνια, και ασκούν πιέσεις ώστε πιθανές επεν­δύ­σεις στον τομέα της Aμυνας να μην περιο­ρι­στούν σε δαπάνες όπως η προ­μή­θεια μονάδων με βάση την παρα­δο­σιακή αντί­ληψη περί δομής των δυνά­μεων. Εν ολίγοις, πέρα από τα απα­ραί­τητα «μπα­λώ­ματα», απαι­τεί­ται πολι­τική Ερευνας και Ανά­πτυ­ξης (R&D), ώστε το τεχνο­λο­γικό «χάσμα» να μη διευ­ρυν­θεί.

Σε αυτό το πλαίσιο η Ελλάδα δια­θέ­τει ένα «παρα­θυ­ράκι» το οποίο μπορεί να αξιο­ποι­ή­σει, ιδιαί­τερα μετά την ανα­κοί­νωση της νέας αμυ­ντι­κής πολι­τι­κής της Ε.Ε. και συγκε­κρι­μένα των δράσεων που συνο­δεύ­ουν τη Μόνιμη Διαρ­θρω­μένη Συνερ­γα­σία (PESCO). Οι νέες προ­βλέ­ψεις δίνουν τη δυνα­τό­τητα για συνέρ­γειες στον αμυ­ντικό τομέα ανάμεσα σε κράτη-μέλη της Ε.Ε. Δεδο­μέ­νου ότι η κατα­σκευή πλοίων ή μαχη­τι­κών αερο­σκα­φών είναι αρκετά δύσκολη και έρχεται σε σύγκρουση με τα συμ­φέ­ρο­ντα των εγχώ­ριων αμυ­ντι­κών βιο­μη­χα­νιών, εκτι­μά­ται πως η συνερ­γα­σία για την ανά­πτυξη ενός «ευρω­παϊ­κού drone» θα προ­χω­ρή­σει. Μάλιστα, η Ελλάδα, λόγω της θέσης της και της ανάγκης να δια­φυ­λά­ξει τα εξω­τε­ρικά σύνορα της Ε.Ε., θα είναι από τις χώρες που ανα­μέ­νε­ται να επω­φε­λη­θούν από ένα τέτοιο πρό­γραμμα. Πρό­κει­ται, επίσης, για μια κατεύ­θυνση η οποία θεω­ρεί­ται απο­λύ­τως ικα­νο­ποι­η­τική και θεμιτή από τον πρόεδρο της Κομι­σιόν Ζαν-Κλοντ Γιούν­κερ και στενούς συνερ­γά­τες του, που αντι­λαμ­βά­νο­νται την κρίσιμη γεω­πο­λι­τική στενωπό που διέρ­χε­ται η Ε.Ε. στην παρούσα φάση.

Αυτό, βεβαίως, δεν σημαί­νει ότι η Αθήνα είναι δυνατόν να εγκα­τα­λεί­ψει τις συμ­βα­τι­κές λύσεις για την ενί­σχυση των Ενόπλων Δυνά­μεών της, όπως άλλωστε προ­κύ­πτει από τις προ­χω­ρη­μέ­νες συζη­τή­σεις για την ανα­βάθ­μιση των μαχη­τι­κών F-16, αλλά και την έναρξη δια­πραγ­μα­τεύ­σεων με το Παρίσι για την προ­μή­θεια ή την εκμί­σθωση μονάδων επι­φα­νείας με δικτυο­κε­ντρικό σύστημα.

Επι­χεί­ρηση του ΝΑΤΟ στην Ανατ. Μεσό­γειο

Οι επι­δό­σεις του «Παπα­νι­κολή», κατά την πρό­σφατη συμ­με­τοχή του στην αμε­ρι­κα­νοϊσ­ραη­λινή άσκηση στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο υπό το αμφίβιο αμε­ρι­κα­νικό πλοίο «Ιβο­τζίμα», έχουν δημιουρ­γή­σει ένα προη­γού­μενο εμπι­στο­σύ­νης στις δυνα­τό­τη­τες των ελλη­νι­κών υπο­βρυ­χίων τύπου 214 εντός του ΝΑΤΟ. Αν και η Αθήνα έχει δια­μη­νύ­σει ότι οι ελλη­νι­κές Ενοπλες Δυνά­μεις δεν πρό­κει­ται να συμ­με­τά­σχουν σε καμία στρα­τιω­τική επι­χεί­ρηση στη Συρία, δεν θα πρέπει να απο­κλεί­ο­νται διευ­κο­λύν­σεις, οι οποίες αφορούν ενδε­χο­μέ­νως τη συνο­δεία ορι­σμέ­νων κύριων ναυ­τι­κών μονάδων του ΝΑΤΟ, όταν αυτές πλεύ­σουν στην Κεντρική Μεσό­γειο.

Εν προ­κει­μένω, σύμφωνα με καλά πλη­ρο­φο­ρη­μέ­νες πηγές, το αερο­πλα­νο­φόρο «USS Harry S. Truman» ανα­μέ­νε­ται να περάσει τα Στενά του Γιβραλ­τάρ στις 27 Απρι­λίου με κατεύ­θυνση την Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Από τη ναυτική διοί­κηση του ΝΑΤΟ (MARCOM) στο Νόρθ­γουντ της Βρε­τα­νίας έχει ζητηθεί υπο­στή­ριξη από τις συμ­μα­χι­κές χώρες σε τέσσερα σημεία: Πρώτον, στην απο­τύ­πωση των ρωσικών μονάδων. Δεύ­τε­ρον, στην παρα­κο­λού­θηση της κίνησης στο λιμάνι της Ταρτούς. Τρίτον, στην υπο­στή­ριξη με αντια­ε­ρο­πο­ρι­κές ικα­νό­τη­τες. Και, τέταρ­τον, στην ανθυ­πο­βρυ­χιακή δράση και υπο­στή­ριξη.

Οι σύμ­μα­χοι

Εκτός από τους Βρε­τα­νούς, οι οποίοι, άλλωστε, δια­θέ­τουν βάσεις στην Κύπρο, οι Γάλλοι έχουν προ­σφερ­θεί να υπο­στη­ρί­ξουν το ΝΑΤΟ με δύο σημα­ντι­κές μονάδες επι­φα­νείας. Είτε ως μέρος της ομάδας κρούσης του αερο­πλα­νο­φό­ρου «USS Harry S. Truman» είτε αυτό­νομα, στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο ανα­μέ­νε­ται να πλεύσει και η γερ­μα­νική φρεγάτα «Hessen». Δεδο­μέ­νου του γενι­κό­τε­ρου κλί­μα­τος που υπάρχει στις σχέσεις Τουρ­κίας – ΝΑΤΟ, προ­κα­λεί εντύ­πωση το γεγονός ότι δια­θε­σι­μό­τητα να υπο­στη­ρί­ξει τις επι­χει­ρή­σεις του «USS Harry S. Truman» έχει εκδη­λώ­σει και η Αγκυρα.

Στα τέλη Απρι­λίου, στην ευρύ­τερη περιοχή της Κεντρι­κής Μεσο­γείου, ελλη­νικά υπο­βρύ­χια θα συμ­με­τά­σχουν σε συμ­μα­χική άσκηση και δεν απο­κλεί­ε­ται κάποιο από αυτά να καλύψει ανθυ­πο­βρυ­χια­κές ανάγκες της ομάδας κρούσης του «USS Harry S. Truman». Είναι απο­λύ­τως σαφές ότι κάτι τέτοιο δεν πρό­κει­ται να προ­α­ναγ­γελ­θεί, εφόσον συμβεί. Προ­α­ναγ­γε­λία της προ­ε­τοι­μα­σίας που γίνεται για πιθανή δράση στη Συρία θεω­ρεί­ται και η στάθ­μευση αμε­ρι­κα­νι­κών κατα­σκο­πευ­τι­κών αερο­πλά­νων στην Κρήτη, και συγκε­κρι­μένα στο αερο­δρό­μιο του Ηρα­κλείου, καθώς η Σούδα είναι ήδη αρκετά επι­βα­ρυ­μένη λόγω της αυξη­μέ­νης αερο­πο­ρι­κής κίνησης.