Οι Ελληνες φοβούνται τα εμβόλια

Εμβόλια; Ευχα­ρι­στώ δεν θα κάνω. Επι­φυ­λά­ξεις και άρνηση λόγω άγνοιας χαρα­κτη­ρί­ζει (ακόμα…) σε μεγάλο βαθμό τη σχέση των Ελλήνων με το βασικό ιατρικό μέσο πρό­λη­ψης από τις ασθέ­νειες. Μπορεί τα εμβόλια να σώζουν εκα­τομ­μύ­ρια ζωές τον χρόνο και να έχουν παίξει κυρί­αρχο ρόλο στο να «ξεχα­στούν» σοβαρά λοιμώδη νοσή­ματα στις χώρες του δυτικού κόσμου, ωστόσο μόλις έξι στους δέκα Ελληνες ανα­γνω­ρί­ζουν το υψηλό όφελος που παρέχει ο εμβο­λια­σμός στη μη εξά­πλωση των μετα­δι­δό­με­νων νοση­μά­των, ενώ τρεις στους δέκα Ελληνες φοβού­νται ότι οι κίν­δυ­νοι των παρε­νερ­γειών είναι ίσοι ή μεγα­λύ­τε­ροι από τα οφέλη του εμβο­λια­σμού!

Αυτό μπορεί εύκολα να εξη­γη­θεί από το έλλειμμα γνώσης για την ανα­γκαιό­τητα του εμβο­λια­σμού που κατα­γρά­φε­ται στον πλη­θυ­σμό: δύο στους δέκα Ελληνες δεν γνω­ρί­ζουν ότι οι ενή­λι­κες πρέπει να εμβο­λιά­ζο­νται. Ακόμα και οι γονείς που στη συντρι­πτική πλειο­νό­τητα εμβο­λιά­ζουν τα παιδιά τους, δηλώ­νουν σε ποσοστό που ξεπερνά το 40% ότι είναι «μέτρια» έως «καθόλου» ενη­με­ρω­μέ­νοι για την ανα­γκαιό­τητα του εμβο­λια­σμού.

Την «μπερ­δε­μένη» εικόνα που έχουν οι Ελληνες για τα εμβόλια κατέ­γραψε η πανελ­λα­δική έρευνα Ηellas Health VII του Ινστι­τού­του Κοι­νω­νι­κής και Προ­λη­πτι­κής Ιατρι­κής, που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε τον Μάιο του 2017, σε αντι­προ­σω­πευ­τικό δείγμα 1.000 ενη­λί­κων. Σύμφωνα με τα απο­τε­λέ­σματα της έρευνας, εμβόλιο γρίπης έχει κάνει στην ενήλικη ζωή του το 30% των ερω­τώ­με­νων, εμβόλιο διφθε­ρί­τι­δας, τετάνου και ακυτ­τα­ρι­κού κοκίτη –και το οποίο σύμφωνα με τους ειδι­κούς πρέπει να γίνεται ανά δεκα­ε­τία– το 25%, πνευ­μο­νιό­κοκ­κου το 15% και ηπα­τί­τι­δας Β το 14%. Κανένα εμβόλιο δηλώνει ότι έκανε στην ενήλικη ζωή του το 27% όσων απά­ντη­σαν στην έρευνα. Στην ερώτηση εάν γνω­ρί­ζουν ότι οι ενή­λι­κες πρέπει να εμβο­λιά­ζο­νται, αρνη­τικά απά­ντησε το 19%, ποσοστό που έφτασε στο 25% στις ηλικίες 35 έως 44 ετών.

Οι ενστά­σεις

Το 29% των ερω­τω­μέ­νων θεωρεί ότι οι κίν­δυ­νοι παρε­νερ­γειών των εμβο­λίων είναι είτε ίδιοι είτε μεγα­λύ­τε­ροι από τα οφέλη του εμβο­λια­σμού, ποσοστό ιδιαί­τερα υψηλό με δεδο­μέ­νες τις πολλές απώ­λειες σε ζωές που κατα­γρά­φο­νται κάθε χρόνο στη χώρα μας από επι­πλο­κές της επο­χι­κής γρίπης, οι οποίες θα μπο­ρού­σαν να προ­λη­φθούν με τα εμβόλια. Μόλις έξι στους δέκα πιστεύ­ουν ότι τα οφέλη υπερ­νι­κούν τους κιν­δύ­νους και ένα ποσοστό 11% απέφυγε να απα­ντή­σει. Οταν οι συμ­με­τέ­χο­ντες κλή­θη­καν να «βαθ­μο­λο­γή­σουν» τον κίνδυνο από τις ανε­πι­θύ­μη­τες ενέρ­γειες, το 50% τον χαρα­κτή­ρισε από μέτριο έως υψηλό. Πηγές ενη­μέ­ρω­σης για τον εμβο­λια­σμό ανα­φέ­ρο­νται –με δυνα­τό­τητα πολ­λα­πλών απα­ντή­σεων– από το 57% ο θεράπων ιατρός, από το 37% η τηλε­ό­ραση, το ραδιό­φωνο, οι εφη­με­ρί­δες και τα περιο­δικά, ενώ στην τρίτη θέση βρί­σκε­ται το Δια­δί­κτυο (34%). Ενας στους τέσ­σε­ρις δεν γνω­ρί­ζει εάν ανήκει σε ομάδα υψηλού κιν­δύ­νου για πνευ­μο­νι­κές λοι­μώ­ξεις για τις οποίες συστή­νε­ται εμβο­λια­σμός έναντι του πνευ­μο­νιό­κοκ­κου και οκτώ στους δέκα δεν γνω­ρί­ζουν ότι υπάρ­χουν εμβόλια κατά του έρπητα ζωστήρα και κατά του ιού των ανθρώ­πι­νων κον­δυ­λω­μά­των.

Παρά τη «σύγχυση» σχετικά με τα εμβόλια, το 94% των γονέων ανα­φέ­ρει πλήρη εμβο­λια­στική κάλυψη για τα παιδιά τους σύμφωνα με το βασικό πρό­γραμμα εμβο­λια­σμού, ωστόσο μεγάλο σχετικά ποσοστό δεν… θυμάται ποια εμβόλια έχει κάνει το παιδί του, γεγονός που γεννά κάποιες αμφι­βο­λίες για την εγκυ­ρό­τητα αυτής της απά­ντη­σης. Για τους γονείς η βασική πηγή πλη­ρο­φό­ρη­σης είναι ο παι­δί­α­τρος που παρα­κο­λου­θεί το παιδί (σε ποσοστό 95%), ενώ ακο­λου­θεί πολύ χαμηλά το Δια­δί­κτυο (20%). Για το υπό­λοιπο 6% αυτών που έχουν εμβο­λιά­σει μερικώς ή καθόλου τα παιδιά, οι βασικές αιτίες είναι η δια­φω­νία τους με τον εμβο­λια­σμό σε μικρή ηλικία και ο φόβος για τις παρε­νέρ­γειες. Πάντως, στην ερώτηση «τι ποσό θα ήσασταν δια­τε­θει­μέ­νος να πλη­ρώ­σετε για ένα εμβόλιο του παιδιού σας», το 31% απά­ντησε «όσο χρειά­ζε­ται», το 34% έως 100 ευρώ, το 17% έως 50 ευρώ και το 13% έως 20 ευρώ.

Οπως σχο­λί­ασε στην «Κ» ο καθη­γη­τής Κοι­νω­νι­κής και Προ­λη­πτι­κής Ιατρι­κής του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών, Γιάννης Τούντας, «ένα από τα βασικά συμπε­ρά­σματα της έρευνάς μας αφορά τη χαμηλή εμβο­λια­στική κάλυψη του ενή­λι­κου πλη­θυ­σμού σε σχέση με τον παιδικό. Αυτό οφεί­λε­ται σε δύο βασι­κούς λόγους. Την έλλειψη πλη­ρο­φό­ρη­σης, πρό­βλημα που σχε­τί­ζε­ται άμεσα με την απουσία του θεσμού του οικο­γε­νεια­κού γιατρού, και την αδι­καιο­λό­γητη ανη­συ­χία για πιθα­νούς κιν­δύ­νους από τα εμβόλια που έχουν πολλοί Ελληνες, αγνο­ώ­ντας ότι τα οφέλη είναι πολ­λα­πλά­σια από τον οποιον­δή­ποτε μικρό κίνδυνο μπορεί να υπάρξει. Και σε αυτό είναι ευθύνη των γιατρών να άρουν αυτές τις ανη­συ­χίες και να δώσουν προ­τε­ραιό­τητα στον κρίσιμο αυτό τομέα».

Η άγνοια και η επι­φυ­λα­κτι­κό­τητα είναι το κατάλ­ληλο έδαφος για να «ριζώσει» το αντιεμ­βο­λια­στικό κίνημα. Η «αμφι­σβή­τηση» των εμβο­λίων είναι ένα φαι­νό­μενο που κατα­γρά­φε­ται τα τελευ­ταία χρόνια έντονα σε πολλές χώρες της Ευρώπης.

Επι­δη­μία στην Ιταλία

Πολύ χαρα­κτη­ρι­στική η περί­πτωση της Ιταλίας, η οποία σύμφωνα με την τελευ­ταία έκθεση του Οργα­νι­σμού Οικο­νο­μι­κής Συνερ­γα­σίας και Ανά­πτυ­ξης Health at a Glance 2017, βρί­σκε­ται στην τελευ­ταία θέση στη σχε­τι­κής κατά­τα­ξης όσον αφορά τον εμβο­λια­σμό των παιδιών έναντι της ιλαράς με 85%, όταν ο μέσος όρος των χωρών του ΟΟΣΑ είναι στο 95%. Ετσι εξη­γεί­ται και η μεγάλη επι­δη­μία ιλαράς που είναι σε εξέλιξη στη γει­το­νική χώρα. Η αμφι­σβή­τηση των εμβο­λίων στην Ευρώπη αντι­κα­το­πτρί­ζε­ται και στον εμβο­λια­σμό των ηλι­κιω­μέ­νων άνω των 65 ετών έναντι της γρίπης. Το διά­στημα 2005-2015, το ποσοστό αντι­γρι­πι­κού εμβο­λια­σμού ατόμων 65 ετών μειώ­θηκε μεταξύ άλλων στη Γερ­μα­νία από το 65% στο 37%, στην Ιταλία από το 69% στο 49%, στην Αυστρία από το 37% στο 20%, στη Νορ­βη­γία από το 45% στο 27% και στη Γαλλία από το 65% στο 51%. Σύμφωνα με την έκθεση του ΟΟΣΑ, το ποσοστό εμβο­λια­στι­κής κάλυψης έναντι της γρίπης στη χώρα μας σε άτομα άνω των 65 ετών ανέρ­χε­ται στο 49%.