Πλημμύρες: Η φύση δεν εκδικείται, απλά ακολουθεί τους νόμους της

Αρθρο της Ένωσης Πτυ­χιού­χων Περι­βαλ­λο­ντο­λό­γων Ελλάδας

Σχεδόν κάθε φθι­νό­πωρο οι δρόμοι των περισ­σό­τε­ρων πόλεων μας μετα­τρέ­πο­νται σε ποτάμια με τις πρώτες

νερο­πο­ντές. Δυστυ­χώς φέτος, εν έτει 2017, οι ανα­με­νό­με­νες υλικές ζημιές συνο­δεύ­τη­καν από το θάνατο

πολλών συναν­θρώ­πων μας στη Δυτική Αττική. Ενδε­χο­μέ­νως οι συν­θή­κες να ήταν οι χει­ρό­τε­ρες δυνατές

(κορε­σμός εδάφους από συνε­χείς βρο­χο­πτώ­σεις προη­γού­με­νων ημερών, μεγάλη ποσό­τητα και ένταση

υετού, πιθανώς μη συντη­ρη­μένα δίκτυα ομβρίων), ωστόσο η εικόνα ολικής κατα­στρο­φής όπως μας

μετα­δό­θηκε από τα Μέσα δεν μπορεί να δικαιο­λο­γη­θεί.

Είναι απο­λύ­τως απα­ραί­τητο να ανα­θε­ω­ρή­σουμε πολλές κατα­στρε­πτι­κές πρα­κτι­κές και κοντό­θω­ρες

παρεμ­βά­σεις που προ­κά­λε­σαν και ενδέ­χε­ται να προ­κα­λέ­σουν περισ­σό­τε­ρες κατα­στρο­φές. Η

χαρα­κτη­ρι­στι­κό­τερη αυτών αφορά στην πεπα­λαιω­μένη αντί­ληψη πως το νερό που πέφτει στην στεριά

πρέπει το ταχύ­τερο δυνατόν να βρει το δρόμο του προς τη θάλασσα, την λίμνη ή το φράγμα. Αυτή η

αντί­ληψη αρχικώς αφο­ρούσε κυρίως σε υγειο­νο­μικά ζητή­ματα και δευ­τε­ρευό­ντως σε αντι­πλημ­μυ­ρικά. Η

σύγ­χρονη αντί­ληψη, όμως, ανα­γνω­ρί­ζει πως ο χρόνος που προ­σφέ­ρει η δια­δρομή του νερού μέσω των

ποταμών και των ρεμάτων, μέχρι τον τελικό απο­δέ­κτη του, όπως και το πλάτος που δια­τί­θε­ται στην κοίτη

και την παρό­χθια ζώνη, είναι οι κρι­σι­μό­τε­ροι παρά­γο­ντες στην αντι­πλημ­μυ­ρική προ­στα­σία και στην

επα­να­φόρ­τιση των υπό­γειων υδρο­φο­ρέων.

Η Μάνδρα είναι χτι­σμένη σε συμβολή χει­μάρ­ρων, ανα­το­λικά του όρους Πατέρας, και για αυτό τον λόγο έχει

σημαν­θεί ως τρωτή σε πλημ­μύ­ρες στα Σχέδια Δια­χεί­ρι­σης Κιν­δύ­νων Πλημ­μύ­ρας που φέτος εκπό­νησε το

Υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας, ενώ είχαν προη­γη­θεί το 2012 προ-Σχέδια Δια­χεί­ρι­σης Πλημ­μυ­ρών.

Στο σημείο αυτό πρέπει να τονι­στεί ότι τα Σχέδια Δια­χεί­ρι­σης Κιν­δύ­νων Πλημ­μύ­ρας είναι υπο­χρε­ω­τικά για

κάθε χώρα – μέλος της ΕΕ σύμφωνα με την Οδηγία 2007/60/ΕΚ. Όπως απο­δει­κνύ­ε­ται όμως, έστω και με μια

καθυ­στέ­ρηση 5-10 χρόνων, η εκπό­νηση σχεδίων δεν μας προ­στα­τεύει από μόνη της. Τα σχέδια αυτά πρέπει

αφενός να ελέγ­χο­νται για την πλη­ρό­τητά τους και αφε­τέ­ρου να εφαρ­μό­ζο­νται.

Εύλογα θα μπο­ρούσε κανείς να ανα­ρω­τη­θεί, γιατί δεν προ­χω­ρούν τα Σχέδια στην χώρα μας;

Αυτά τα – έστω και καθυ­στε­ρη­μένα – Σχέδια στη­ρί­ζο­νται σε δεδο­μένα παρα­κο­λού­θη­σης που

συγκε­ντρώ­νο­νται συνήθως από φορείς του ευρύ­τε­ρου δημο­σίου και τα οποία δεδο­μένα είναι εξαι­ρε­τικά

λίγα, απο­σπα­σμα­τικά χρονικά, και όταν αυτά συγκε­ντρώ­νο­νται, έχουν δυσα­νά­λογα υψηλό κόστος, με

απο­τέ­λε­σμα να μην αντέχει το Κράτος να τα λαμ­βά­νει σε τακτικά χρονικά δια­στή­ματα, όπως θα έπρεπε.

Ενδει­κτικά, το κόστος παρα­κο­λού­θη­σης της οικο­λο­γι­κής ποιό­τη­τας του νερού ανά μονάδα, κοστί­ζει ακόμη

στην χρε­ω­κο­πη­μένη Ελλάδα ποσό υπερ­δι­πλά­σιο από ότι στην Κύπρο.

Ο δεύ­τε­ρος λόγος που μένουν αχρη­σι­μο­ποί­ητα τέτοια σχέδια, αφορούν στο γεγονός πως η Δημόσια

Διοί­κηση δεν βρί­σκε­ται σε θέση να αξιο­λο­γή­σει ορθο­λο­γικά την κρι­σι­μό­τητα τους και να τα ιεραρ­χή­σει.

Ειδικά σε ότι αφορά στους υδά­τι­νους πόρους και στις πλημ­μύ­ρες στη χώρα μας, οι προ­τε­ραιό­τη­τες της

Δημό­σιας Διοί­κη­σης αφορούν στην απορ­ρο­φη­τι­κό­τητα των κύρια κατα­σκευα­στι­κών έργων και των σχε­τι­κών

2

κον­δυ­λίων, παρά στις ανάγκες των πολιτών. Η αιτία για αυτή την κατά­σταση αφορά γενικά στην

υπο­στε­λέ­χωση των υπη­ρε­σιών και ειδικά, στην έλλειψη ποι­κι­λίας ειδι­κο­τή­των. Ειδι­κό­τερα, το νυν

Υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας, το πρώην Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε., στε­λε­χώ­νε­ται σχεδόν απο­κλει­στικά, ακόμη

με ειδι­κό­τη­τες πολυ­τε­χνι­κών σχολών, γεγονός ανα­κό­λουθο με την διε­πι­στη­μο­νική προ­σέγ­γιση που

εφαρ­μό­ζε­ται διεθνώς στην σύγ­χρονη, ευέ­λι­κτη Δημόσια Διοί­κηση.

Ακόμα και έτσι όμως, τα σχέδια αυτά με τα προ­τει­νό­μενα μέτρα αφορούν σε «διορ­θώ­σεις» κατα­στρο­φι­κών

ανθρώ­πι­νων παρεμ­βά­σεων, που δεν σεβά­στη­καν το φυσικό περι­βάλ­λον. Το σύνολο των ρεμάτων της

Αττικής και της Θεσ­σα­λο­νί­κης, πλην ελά­χι­στων εξαι­ρέ­σεων, έχουν «μπα­ζω­θεί» ή υπο­γειο­ποι­η­θεί για να

εξυ­πη­ρε­τη­θούν οι οικι­στι­κές και μετα­φο­ρι­κές ανάγκες των πολιτών, ενώ για τον ίδιο λόγο εκτά­σεις είχαν

προη­γου­μέ­νως απο­ψι­λω­θεί, καεί. Η αυθαί­ρετη, ή μη, και ανε­ξέ­λεγ­κτη δόμηση των προη­γού­με­νων

δεκα­ε­τιών πάνω ή κοντά σε κοίτες ποταμών υπό την ανοχή ή/ και την ανι­κα­νό­τητα της Δημό­σιας Διοί­κη­σης

απο­δει­κνύ­ε­ται σήμερα θανά­σιμο σφάλμα.

Δεν πρέπει επίσης να παρα­γνω­ρί­ζουμε το γεγονός ότι η ένταση και η συχνό­τητα των ακραίων και­ρι­κών

φαι­νο­μέ­νων έχει αυξηθεί τα τελευ­ταία χρόνια, απόρ­ροια πιθανόν της Κλι­μα­τι­κής Αλλαγής. Με αυτό το

δεδο­μένο είναι επι­τα­κτική η ανάγκη να γίνουν μία σειρά από απα­ραί­τητα βήματα για να μειώ­σουμε τις

πιθα­νό­τη­τες να επα­να­λη­φθεί η τρα­γω­δία των περα­σμέ­νων ημερών:

 Να προ­χω­ρή­σει η υλο­ποί­ηση των Σχεδίων Δια­χεί­ρι­σης Πλημ­μύ­ρων, με έμφαση στην πρόληψη, στις

σύγ­χρο­νες πρα­κτι­κές και λαμ­βά­νο­ντας υπόψη και τις Περι­βαλ­λο­ντι­κές συν­θή­κες που

δια­μορ­φώ­νο­νται πλέον με την Κλι­μα­τική αλλαγή

 Να βελ­τιω­θεί το Πρό­γραμμα Παρα­κο­λού­θη­σης και Συλ­λο­γής Δεδο­μέ­νων ώστε να υπάρχει

ενη­μέ­ρωση και συνεχής ροή δεδο­μέ­νων

 Να στε­λε­χω­θούν τα αρμόδια τμήματα της Δημό­σιας Διοί­κη­σης όπως η Ειδική Γραμ­μα­τεία Υδάτων

του ΥΠΕΝ, με στελέχη κατάλ­ληλα εκπαι­δευ­μένα και Επι­στή­μο­νες διά­φο­ρων ειδι­κο­τή­των που θα

εξα­σφα­λί­σουν την διε­πι­στη­μο­νική προ­σέγ­γιση των ζητη­μά­των

 Να αξιο­ποιού­νται τα σχέδια και οι επι­στη­μο­νι­κές μελέτες που πλη­ρώ­νουν οι πολίτες.

 Να δοθεί έμφαση στην απο­κα­τά­σταση/ανα­δά­σωση/αντι­πλημ­μυ­ρική προ­στα­σία σε καμένες δασικές

εκτά­σεις, να αλλά­ξουν οι αγρο­τι­κές καλ­λιερ­γη­τι­κές μέθοδοι που συντε­λούν στην εμφά­νιση των

χει­μά­ρων λάσπης, να λαμ­βά­νουν μέτρα οι εργο­λά­βοι κατα­σκευ­στι­κών έργων ώστε οι πρώτες ύλες

να μην ξεφεύ­γουν από τα εργο­τά­ξια κάθε φορά που βρέχει, να ληφθούν μέτρα απο­συμ­φό­ρη­σης

των αστικών αγωγών ομβρίων υδάτων του­λά­χι­στον κατά τις πρώτες κρί­σι­μες 6-12 ώρες μετά από

κάθε βρο­χό­πτωση, οι πολε­ο­δο­μι­κές άδειες και οι κανόνες δόμησης να λαμ­βά­νουν υπόψη τους τα

χαμη­λό­τερα σημεία και τις απο­χε­τευ­τι­κές δυνα­τό­τη­τες της περιο­χής.

 Να εξε­τα­στεί το ενδε­χό­μενο επα­να­φο­ράς κομ­βι­κών ρεμάτων στην πρότερη κατά­σταση, με σκοπό τη

διευ­κό­λυνση της φυσικής ροής των όμβριων υδάτων σε ανά­λο­γες περι­πτώ­σεις