Ποινική και αστική ευθύνη των ιατρών κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους

Σε μια κατά­με­στη αίθουσα στο Εμπο­ρικό Επι­με­λη­τή­ριο της Ρόδου από για­τρούς και δικη­γό­ρους και με την παρου­σία του Εισαγ­γε­λέα Εφετών Δωδε­κα­νή­σου κου Κτι­στάκη, της Εισαγ­γε­λέως Πρω­το­δι­κών κας Κλιάμπα, των Αντιει­σαγ­γε­λέων Πρω­το­δι­κών κκ. Τρια­ντα­φυλ­λίδη και Ανα­γνω­στό­που­λου, των κυρίων Δικα­στών, κκ. Ευθυ­μίου και Παπα­δο­πού­λου, με την πρω­το­βου­λία του ΙΣΡ ανε­πτύ­χθη ένα φλέγον θέμα επι­στη­μο­νικό και κοι­νω­νικό που αφορά την Ποινική και Αστική ευθύνη των Ιατρών κατά την εκτέ­λεση των καθη­κό­ντων τους.

Ομι­λη­τές ο καθη­γη­τής της Νομικής Σχολής του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών κ. Θεό­δω­ρος Λύτρας και ο Νομικός Σύμ­βου­λος του ΙΣΡ Δικη­γό­ρος κ. Γρη­γό­ρης Μοράρης.

Ξεκι­νώ­ντας την εισή­γησή του, ο πρώτος ομι­λη­τής κος. Γρη­γό­ρης Μοράρης, ο οποίος κλήθηκε να καλύψει το θέμα της ποι­νι­κής ευθύνης των ιατρών στις περι­πτώ­σεις ιατρι­κής αμέ­λειας, τόνισε την ιδιαί­τερη σημασία προ­στα­σίας των ιατρών αλλά και τις αιτίες που έχουν συμ­βά­λει στην αύξηση του φαι­νο­μέ­νου της αστικής αλλά και ποι­νι­κής δίωξης των ιατρών.

Ειδι­κό­τερα τόνισε ότι :

Τα τελευ­ταία χρόνια υφί­στα­ται και στον τόπο μας μια συνεχής και ραγδαία αύξηση αγωγών και μηνύ­σεων για Ιατρική Αμέλεια, που αφορούν συνήθως Ιατρούς χει­ρουρ­γι­κών ειδι­κο­τή­των και ιδιαί­τερα τους Χει­ρουρ­γούς -Μαιευτήρες –Γυναι­κο­λό­γους, τους Αναι­σθη­σιο­λό­γους και σε κάποιες περι­πτώ­σεις, όχι λίγες, τους ειδι­κευό­με­νους Ιατρούς και έχουν πολλά αίτια κύρια των οποίων είναι:

ΑΙΤΙΑ ΠΡΩΤΗ

• Η αλλαγή σχέσεων Ιατρού –Ασθενή. Από το ΠΑΤΕΡΝΑΛΙΣΤΙΚΟ μοντέλο όπου ο Ιατρός ήτο Θεός ή αυθε­ντία για τον ασθενή και ό,τι έλεγε ή έπραττε δεν ετίθετο υπό αμφι­σβή­τηση, τώρα έχουμε εισέλ­θει πλέον στο μοντέλο του ενη­με­ρω­μέ­νου ασθενή που προ­σβλέ­πει σε μια ισότιμη σχέση με τον Ιατρό και συμ­με­τοχή στη λήψη των απο­φά­σεων που τον αφορούν.

Όμως η επι­βε­βλη­μένη ενη­μέ­ρωση περι­πλέ­κε­ται αφενός από την αδυ­να­μία ή απρο­θυ­μία, σε λίγες ευτυχώς περι­πτώ­σεις, των Ιατρών να την παρέ­χουν σωστά και αφε­τέ­ρου από την έλλειψη κατα­νό­η­σης, από τους Ασθε­νείς, των όρων της Ιατρι­κής καθώς και των εγγενών περιο­ρι­σμών που περιέ­χει η άσκησή της.

Το πρό­βλημα αυτό επι­δει­νώ­νε­ται από τον ΚΑΤΑΚΛΥΣΜΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ, άλλοτε ορθών και άλλοτε ΟΧΙ μέσω του Δια­δι­κτύου που η χρήση του γίνεται πλέον κατά κόρον

Η κοι­νω­νία υπο­συ­νεί­δητα, πιστεύει ή θέλει ή την συμ­φέ­ρει να πιστεύει ότι η Ιατρική είναι παντο­δύ­ναμη, χωρίς επι­πλο­κές ή απο­τυ­χίες.

Έτσι, εάν κάτι δεν πάει καλά στη διά­γνωση ή στη θερα­πεία, ο ασθενής ή οι οικείοι του οδη­γού­νται στο συμπέ­ρα­σμα ότι πρέπει να φταίει ο Γιατρός.

ΑΙΤΙΑ ΔΕΥΤΕΡΗ

• Η δυσκο­λία της εξοι­κεί­ω­σης των Ιατρών με τις νέες και περί­πλο­κες τεχνο­λο­γίες που συνεχώς εμφα­νί­ζο­νται, επι­πλέον οι γνώσεις σε όλες τις ιατρι­κές ειδι­κό­τη­τες αυξά­νο­νται με ταχύ­τα­τους ρυθμούς, οδη­γώ­ντας σε ανα­θε­ώ­ρηση ή και αλλαγή των καθιε­ρω­μέ­νων πρα­κτι­κών για τις οποίες ο Ιατρός οφείλει επίσης να ενη­με­ρώ­νε­ται, αρκεί βεβαίως να το μπορεί και αυτό το τονίζω για όλους τους Για­τρούς της Επαρ­χίας τους οποίους η Πολι­τεία έχει ξεχάσει ζητά χωρίς να δίνει.

ΑΙΤΙΑ ΤΡΙΤΗ

• Η λει­τουρ­γία των νοσο­κο­μείων και των ασφα­λι­στι­κών ταμείων, ιδίως τώρα, στην περίοδο της κρίσης, παρου­σιά­ζει ιδιαί­τερα προ­βλή­ματα, όπως μεγάλη προ­σέ­λευση ασθενών, δυσα­νά­λογα μικρός αριθμός Ιατρι­κού νοση­λευ­τι­κού και λοιπού βοη­θη­τι­κού προ­σω­πι­κού, έλλειψη υλικών, μεγάλες λίστες ανα­μο­νής.

Ένεκα των παρα­πάνω, οι ασθε­νείς, θυμω­μέ­νοι στρέ­φο­νται κατά των Ιατρών.

ΑΙΤΙΑ ΤΕΤΑΡΤΗ και

ΙΔΙΑΙΤΕΡΩΣ

ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ

•Το οικο­νο­μικό ενδιαφέρον-συμφέρον των οικείων των θανό­ντων ή των ίδιων των παθό­ντων σε περί­πτωση Σωμα­τι­κής βλάβης που συντεί­νει σε μεγάλο βαθμό ώστε να αυξά­νο­νται αυτού του είδους υπο­θέ­σεις.

Στη συνέ­χεια ο ομι­λη­τής κος. Μοράρης, εξέθεσε τα στοι­χεία εκείνα που οριο­θε­τούν την πράξη της ιατρι­κής αμέ­λειας, αλλά και τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις υπό τις οποίες ο ιατρός δύναται να παρα­πεμ­θεί ενώπιον της δικαιο­σύ­νης για τυχόν πράξεις ή παρα­λεί­ψεις του κατά την άσκηση των καθη­κό­ντων του.

Η ποινική ευθύνη του Γιατρού επι­κε­ντρώ­νε­ται κυρίως στα αδι­κή­ματα της ανθρω­πο­κτο­νίας και της Σωμα­τι­κής Βλάβης από αμέλεια και τα οποία τυπο­ποιού­νται στα άρθρα 302 και 314ΠΚ

Η ευθύνη αυτή μπορεί να προ­κύ­πτει είτε από πράξη (όταν ο Γιατρός εφαρ­μό­ζει μια θερα­πεία ή κάνει μια επέμ­βαση), είτε από παρά­λειψη (όταν δεν ενεργεί σύμφωνα με τα όσα ορίζει το Ιατρικό του καθήκον (με απο­τέ­λε­σμα να προ­κλη­θεί σωμα­τική βλάβη ή θάνατος)

-Προϋποθέσεις θεμε­λί­ω­σης ή μη Ποι­νι­κής Ευθύνης από πράξη:

α) Να απο­δει­χθεί ή μη ότι ο Γιατρός όφειλε να επι­λέ­ξει με βάση τους γενι­κούς ανα­γνω­ρι­σμέ­νους κανόνες, την ενδε­δειγ­μένη μέθοδο για την αντι­με­τώ­πιση του Ιατρι­κού Προ­βλή­μα­τος (περί αυτού ορίζουν τα άρθρα 2, 8§5 και 3§3 ΚΙΔ).

β) Ο Γιατρός να έχει ενη­με­ρώ­σει τον ασθενή σύμφωνα με τα όσα ορίζει το άρθρο 11 του ΚΙΔ.

Η ενη­μέ­ρωση πρέπει να είναι πλήρης και να γίνεται με τρόπο κατα­νοητό και να περι­λαμ­βά­νει τις υπάρ­χου­σες εναλ­λα­κτι­κές μεθό­δους και το λόγο επι­λο­γής της τελευ­ταίας.

γ) Ο Ασθενής να έχει δώσει τη συναί­νεση του για την πραγ­μα­το­ποί­ηση της Ιατρι­κής Πράξης άρθρο 12 ΚΙΔ (τελεί σε συνάρ­τηση με το άρθρο 11)

Δεν απαι­τεί­ται ορι­σμέ­νος τύπος, πρέπει όμως αυτή να καλύ­πτει πλήρως την Ιατρική Πράξη κατά το συγκε­κρι­μένο περιε­χό­μενό της, ενώ δεν επι­τρέ­πε­ται η επέ­κταση της με την κατα­σκευή της εικα­ζό­με­νης συναί­νε­σης εκτός εξαι­ρέ­σεων.δ) Η Ιατρική πράξη να υλο­ποιεί­ται lege artis, ήτοι ο ιατρός να ενεργεί εντός των ορίων των κάθε φορά ισχύ­ο­ντων γενικών παρα­δε­κτών κανόνων της επι­στή­μης του και να μην εκφέγει των ορίων αυτών, χωρίς όμως να περιο­ρί­ζε­ται η ελευ­θε­ρία που του παρέ­χε­ται στα άρθρα 1, 3§1, 3 και 3§3 του ΚΙΔ.

Προ­ϋ­πο­θέ­σεις ΠΟΙΝΙΚΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ Ιατρού που θεμε­λιώ­νε­ται σε πράξη που συνιστά Ιατρικό σφάλμα:

Για τον προσ­διο­ρι­σμό της ευθύνης πρέπει να δια­πι­στω­θεί ότι κάθε ξεχω­ρι­στή ενέρ­γεια η παρά­λειψη συν­δέ­ε­ται αιτιω­δώς με το απο­τέ­λε­σμα, ότι δηλαδή αυτή κατά την κοινή αντί­ληψη τελεί μόνη ή μαζί με άλλο πρόσωπο σε σχέση άμεσης αιτιό­τη­τας με το απο­τέ­λε­σμα.

Η ύπαρξη πάντως ανθρω­πο­κτο­νίας και σωμα­τι­κής βλάβης δεν οδηγεί αυτό­ματα και στην ύπαρξη ποι­νι­κής ευθύνης, αφού το Ιατρικό επάγ­γελμα εκ της φύσεώς του είναι συν­δε­δε­μένο με κιν­δύ­νους.

Δεν δικαιο­λο­γεί­ται όμως εξαι­τίας της συναί­νε­σης του ασθε­νούς όπως συχνά πιστεύ­ουν μερικοί γιατροί, θεω­ρώ­ντας μάλιστα ότι εάν την εξα­σφα­λί­σουν, μπορούν να μετα­κυ­λή­σουν κατά κάποιο τρόπο την ευθύνη τους, εφόσον απο­δει­χθεί ότι έχουν τέτοια, στους αρρώ­στους.

Η συναί­νεση είναι ανα­γκαία καθώς δεν μπορεί ο γιατρός να επεμ­βαί­νει στο σώμα του ασθε­νούς χωρίς την συναί­νεσή του, γιατί αλλιώς προ­σβάλ­λει την προ­σω­πι­κό­τητά του και το δικαί­ωμα αυτο­διά­θε­σης του ασθε­νούς.

Η συναί­νεση μπορεί να δικαιο­λο­γή­σει μόνο τις απλές σωμα­τι­κές βλάβες, όχι όμως το θάνατο, ούτε την επι­κίν­δυνη ή βαριά σωμα­τική βλάβη.

ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ

ΑΠΟ ΠΑΡΑΛΕΙΨΗ

Και η Ανθρω­πο­κτο­νία και η Σωμα­τική Βλάβη ως εγκλή­ματα απο­τε­λέ­σμα­τος ουσια­στικά μπορούν να τελε­στούν και με παρά­λειψη.

Για να υπάρξει τέτοια ευθύνη πρέπει να απο­δει­χθεί ότι ο Γιατρός δεν ενήρ­γησε ή δεν ενέρ­γησε εγκαί­ρως και ότι η παρά­λειψή του αυτή προ­κά­λεσε το απο­τέ­λε­σμα του θανάτου ή της σωμα­τι­κής του βλάβης.

Επο­μέ­νως για την κατά­φαση της ευθύνης του Ιατρού, πρέπει να απο­δει­χθεί και να ανα­φερ­θεί στην απόφαση.

α) Σε ποια συγκε­κρι­μένη ενέρ­γεια όφειλε ο Γιατρός να προβεί

β) ποιος ήτο ο χρόνος κατά τον οποίο έπρεπε να την πραγ­μα­το­ποι­ή­σει

γ) πως συν­δέ­ε­ται αιτιω­δώς η παρά­λειψή του με την πρό­κληση του θανάτου ή της σωμα­τι­κής βλάβης

Κατα­λή­γο­ντας ο ομι­λη­τής εξέθεσε τα συμπε­ρά­σματα του και τις προ­τά­σεις του επί του θέματος προ­κει­μέ­νου να υπάρξει τόσο για τους ιατρούς αλλά και τους νομι­κούς που καλού­νται να υπε­ρα­σπι­στούν αυτούς, μια καλ­λί­τερη και πλη­ρέ­στερη προ­σέγ­γιση του ζητή­μα­τος της ευθύνης των ιατρών για τις περι­πτώ­σεις ιατρι­κής αμέ­λειας.

Προτάσεις- Συμπε­ρά­σματα

• Ο ιατρός να επι­δεί­χνει ιδιαί­τερο σεβασμό, (στον ασθενή), οφεί­λο­ντας να είναι ο ίδιος ενή­με­ρος για τα, κάθε φορά, κρα­τού­ντα στην Ιατρική Επι­στήμη, με διαρκή επι­μόρ­φωση την οποία οφείλει να του εξα­σφα­λί­ζει όταν ο ίδιος υπη­ρε­τεί το ΕΣΥ, ή η ίδια η Πολι­τεία, ο δε Ιδιώτης οφείλει να αυτο­προ­στα­τεύ­ε­ται εξ ιδίων.

Επίσης ο Γιατρός οφείλει να περιο­ρί­ζε­ται και να επεμ­βαί­νει και να χρη­σι­μο­ποιεί μεθό­δους που γνω­ρί­ζει και υπάρχει η αντί­στοιχη πιστο­ποί­ηση γι’ αυτό.

• Να επι­δει­χθεί αντί­στοιχα σεβα­σμός της Πολι­τείας δι’ όλων της των οργάνων στον Ιατρό, ο οποίος, ειδικά σήμερα, κινεί­ται και εργά­ζε­ται εξα­ντλη­μέ­νος και έξω από τα βιο­λο­γικά και επι­στη­μο­νικά του όρια, με εφη­με­ρίες και 18ωρες υπη­ρε­σίες και άλλες φορές με έλλειψη των κατάλ­λη­λων οργάνων, υλικών, φαρ­μά­κων και κυρίως με έλλειψη προ­σω­πι­κού, γεγονός που δυστυ­χώς δεν λαμ­βά­νε­ται όσο θα έπρεπε υπόψη από τα Δικα­στή­ρια.

• Να προ­σε­χθεί και να απο­φευ­χθεί όσο γίνεται αβα­σά­νι­στα η άσκηση ποι­νι­κής δίωξης στον Ιατρό η οποία από μόνη της και ανε­ξαρ­τή­τως του είδους της από­φα­σης επ’ αυτής, γιατί επι­φέ­ρει πρώτα και πάνω από όλα, (λόγω της πολύ­χρο­νης δια­δι­κα­σίας της δίκης και της δημο­σιό­τη­τας που παίρνει, λει­τουρ­γώ­ντας πολλές φορές ως μέσω πίεσης αν όχι εκβια­σμού προς τον Γιατρό), την «δια­πό­μπευση» του Ιατρού η οποία δεν απο­κα­θί­στα­ται ούτε με αθω­ω­τική εν τέλει απόφαση, προ­σβάλ­λει δε κατ’ αυτό τον τρόπο βάναυσα την προ­σω­πι­κό­τητα του, την ατομική και την επι­στη­μο­νική αξιο­πι­στία και πολλές φορές την οικο­γε­νειακή του ειρήνη, ως αυτό­θροο απο­τέ­λε­σμα των παρα­πάνω είναι να οδη­γη­θεί αυτός στο να χρη­σι­μο­ποιεί προς αποφυγή αυτών των δυσμε­νών συνε­πειών και εμπλο­κών με τη Δικαιο­σύνη, μεθό­δους που θωρα­κί­ζουν μεν την Ιατρική πράξη δικα­στικά αλλά δεν προ­ά­γουν την Ιατρική Επι­στήμη ούτε ωφελούν τον ασθενή και εξο­ντώ­νουν οικο­νο­μικά τον ίδιο τον Ασθενή, αλλά κυρίως το Εθνικό Σύστημα Υγείας και τελικά το Δημόσιο Συμ­φέ­ρον.

• Εάν αυτά δεν συμβούν, ώστε ο Γιατρός να αισθαν­θεί κατά την εκτέ­λεση των καθη­κό­ντων του περισ­σό­τερο ασφαλής, το φαι­νό­μενο της Αμυ­ντι­κής Ιατρι­κής με την συνα­κό­λουθη επαγ­γελ­μα­τική, κοι­νω­νική, επι­στη­μο­νική και οικο­νο­μική βλάβη των μερών, θα παίρνει ολοένα και μεγα­λύ­τε­ρες δια­στά­σεις.

Οι παντός είδους αρμό­διοι οφεί­λουν να το αντι­λη­φθούν έγκαιρα το πρό­βλημα πριν Αμε­ρι­κα­νο­ποι­η­θεί και εδώ το Ιατρικό Σφάλμα.

Τους Για­τρούς σήμερα τους έχουμε περισ­σό­τερο από ποτέ ανάγκη και χρειά­ζο­νται τη στήριξή μας και οφεί­λουμε να τους στη­ρί­ξουμε χωρίς αυτό να σημαί­νει ότι η δική μας προς αυτούς ανάγκη τους θέτει στο απυ­ρό­βλητο ή τους δημιουρ­γεί ασυλία.

Κλεί­νο­ντας ο ομι­λη­τής κος. Μοράρης ανα­φέρ­θηκε στο ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ :

«ΧΑΛΕΠΟΝ ΤΙ ΠΟΙΗΣΑΙ ΩΣΤΕ ΜΗΔΕΝ ΑΜΑΡΤΕΙΝ

ΧΑΛΕΠΟΝ ΔΕ ΚΑΙ ΑΝΑΜΑΡΤΗΤΩΣ ΤΙ ΠΟΙΗΣΑΝΤΑ ΜΗ ΑΝΝΩΜΟΝΙ ΚΡΙΤΗ ΠΕΡΙΤΥΧΕΙΝ»

Σε ακριβή μετά­φραση:

«Δύσκολο να γίνει κάτι χωρίς λάθος

Δύσκολο όμως και αν γίνει κάτι χωρίς λάθος, να μη βρεθεί άδικος κριτής

Η προ­σπά­θεια και η προσ­δο­κία μας ας συντεί­νει στο να περιο­ρι­σθούν και τα δύο σκέλη της ρήσης αυτής».