Τα “καυτά” σημεία για μια νησιωτική Αγροτική Πολιτική

Tου Δημήτρη Αντω­νό­που­λου 

Τους τελευ­ταί­ους μήνες τα νησιά μας είναι διαρκώς στην επι­και­ρό­τητα: πρό­σφυ­γες, τουρ­κικό, δια­κο­πές! Αραγε, τα φρο­ντί­ζουμε αρκετά για να τα έχουμε… ετοι­μο­πό­λεμα όταν τα χρεια­ζό­μα­στε; Η πρω­το­γε­νής παρα­γωγή, ήταν πάντοτε ακρο­γω­νιαίος λίθος της τοπικής τους οικο­νο­μίας.

Ας πάρουμε τα πράγ­ματα από την αρχή. Αντι­γρά­φουμε από ανα­λύ­σεις απο­τε­λε­σμά­των εισηγ­μέ­νων εται­ρειών: Σωσίβιο και για το 2016 θα είναι οι πρό­σφυ­γες για την ελλη­νική ακτο­πλοΐα, αν συνε­χι­στεί βέβαια η ίδια κατά­σταση στο βορειο­α­να­το­λικό Αιγαίο.

Το 2015 τα έσοδα των εται­ρειών που ενε­πλά­κη­σαν στη μετα­φορά προ­σφύ­γων, είτε με ναυ­λω­μένα πλοία είτε με κανο­νικά δρο­μο­λό­για, ενι­σχύ­θη­καν κατά περίπου 30 εκατ. ευρώ, μια χρονιά που εάν εξαι­ρε­θούν οι πρό­σφυ­γες η ακτο­πλοϊκή κίνηση ήταν μειω­μένη κατά 7% σε σχέση με το 2014. Σημειώ­νε­ται ότι το 2014 ήταν η πρώτη χρόνια μετά το 2008 που παρα­τη­ρή­θηκε άνοδος της επι­βα­τι­κής κίνησης (+7%).

Με άλλα λόγια, επειδή τα καράβια μετέ­φε­ραν κατα­χεί­μωνο περισ­σό­τε­ρους επι­βά­τες απ’ ό,τι συνήθως, οι ελλειμ­μα­τι­κές και ζημιο­γό­νες ακτο­πλοϊ­κές εται­ρείες, γύρισαν σε κέρδη. Αρα εάν αυτή η κατά­σταση, δηλαδή των αυξη­μέ­νων χει­με­ρι­νών επι­βα­τών, ήταν μόνιμη, θα μπο­ρού­σαν οι εν λόγω εται­ρείες να προ­σέ­φε­ραν καλύ­τε­ρες και φθη­νό­τε­ρες υπη­ρε­σίες παράλ­ληλα με κερ­δο­φο­ρία! Και πως θα αυξά­νο­νταν οι χει­με­ρι­νοί επι­βά­τες; Μα φυσικά με την τοπική ανά­πτυξη των νησιών και τους επι­χει­ρού­ντες τοπικά καθώς και τα εμπο­ρεύ­ματά τους να ταξι­δεύ­ουν στις αγορές της ενδο­χώ­ρας και του εξω­τε­ρι­κού.

Εμάς εδώ θα μας απα­σχο­λή­σει με ποιον τρόπο η τοπική αγρο­τική ανά­πτυξη θα μπο­ρούσε να συνει­σφέ­ρει προς αυτή την κατεύ­θυνση. Είναι σε όλους γνωστό οτι τα Ελλη­νικά νησιά για γεω­γρα­φι­κούς και γεω­λο­γι­κούς λόγους παρά­γουν μονα­δικά γευ­στικά προ­ϊ­ό­ντα σε μικρές ποσό­τη­τες. Αρα ανα­φε­ρό­μα­στε σε προ­ϊ­ό­ντα που απευ­θύ­νο­νται σε κατα­να­λω­τές που λέμε “ψαγ­μέ­νους” και κατά συνέ­πεια προ­τί­θε­νται να πλη­ρώ­σουν κάτι παρα­πάνω. Τέτοια προ­ϊ­ό­ντα υπάρ­χουν πολλά και σε όλους τους κλάδους: ντο­μά­τες και άλλα σχετικά λαχα­νικά από ηφαι­στια­κές γαίες της Μήλου, της Νησίρου και ένα σωρό άλλων νησιών, αρνίσιο κρέας από κοπάδια που βόσκουν δίπλα στη θάλασσα και πίνουν θαλασ­σινό αλάτι -μη σας φαί­νε­ται παρά­ξενο αυτό θα μπο­ρούσε να γίνει κορυ­φαίο εξα­γώ­γιμο προϊόν σε τιμές που η ελλη­νική αγορά δεν θα μπο­ρούσε να πλη­σιά­σει, πλήθος τυριών μικρής και πολύ μικρής παρα­γω­γής με ιδιαί­τε­ρες και μονα­δι­κές γεύσεις από όλα σχεδόν τα νησιά, πατάτες από τη Νάξο, λάδι από τα νησιά του βορείου Αιγαίου με πρώτη την Μυτι­λήνη, δρεπτά άνθη και εσπε­ρι­δοειδή από την Χίο, την πατρίδα της του­λί­πας και την περιοχή που ίσως πρω­το­καλ­λιερ­γή­θηκε ορχιδέα πολύ νωρίς στην Ελλάδα, κρι­θά­ρια από όλα τα νησιά με αυξη­μένη περιε­κτι­κό­τητα σε πρω­τε­ΐνη λόγω ηλιο­φά­νειας (ο Κάρολος Φιξ κου­βα­λούσε κρι­θά­ρια για μπύρα από την Κύθνο με καΐκια!), την ταπεινή κάπαρη που την συνα­ντούμε πια σε όλες τις καθω­σπρέ­πει σαλάτες, μέλι θυμα­ρί­σιο από την Λήμνο και τα Κύθηρα. Αυτά ως ένας συνο­πτι­κός και ενδει­κτι­κός κατά­λο­γος των αγρο­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων.

Να μην ξεχά­σουμε τα “πατε­ντα­ρι­σμένα” από τα παλιά χρόνια, λόγω ανάγκης συντή­ρη­σης της πρώτης τους ύλης, προ­ϊ­ό­ντα πρώτης μετα­ποί­η­σης όπως είναι τα κρι­θα­ρέ­νια παξι­μά­δια, τα κου­λου­ρά­κια, τα γλυκά με τοπικές πρώτες ύλες (θυμη­θείτε τι γίνεται στη Σύρο με τους πωλητές να μπου­κά­ρουν στο καράβι που σταθ­μεύει για λίγα λεπτά στο λιμάνι), τα γλυκά του κου­τα­λιού, τα αμυ­γδα­λωτά κ.α. Ο κατά­λο­γος είναι μακρύς. Φυσικά δεν ανα­φε­ρό­μα­στε στην Κρήτη όπου από μόνη της απο­τε­λεί ένα ξεχω­ρι­στό δια­τρο­φικό κέντρο, σε σημείο που οι Κρη­τι­κοί να…μας φοβε­ρί­ζουν οτι εάν αυτο­νο­μη­θούν, οι υπό­λοι­ποι Ελληνες θα πει­νά­σουμε! Τα δε Σαντο­ρι­νιά προ­ϊ­ό­ντα, όπως είναι και λιγοστά, θα έπρεπε να πωλού­νται από τα Harrods και πάνω… Περι­μέ­νετε να δείτε τι θα συμβεί φέτος με την “πραγ­μα­τική” φάβα Σαντο­ρί­νης λόγω μικρής παρα­γω­γής. Ενα μικρό χαβιάρι στο Αιγαίο!

Σήμερα όμως τα νησιά μας εισα­γά­γουν το μεγα­λύ­τερο μέρος της τροφής που χρειά­ζο­νται ντόπιοι  και ξένοι. Μικρές και φωτει­νές εξαι­ρέ­σεις, απλά επι­βε­βαιώ­νουν τον κανόνα. Έχουν όμως την δυνα­τό­τητα, πρώτον να αυξή­σουν την δια­τρο­φική τος αυτάρ­κεια και δεύ­τε­ρον να εξάγουν μέρος της παρα­γω­γής τους, νωπό ή μετα­ποι­η­μένο. Στην περί­πτωση αυτή, εμπο­ρεύ­ματα, αγρο­τικά εφόδια, πωλητές, αγο­ρα­στές, επι­στή­μο­νες θα πηγαι­νο­έρ­χο­νταν με τα καράβια των εσω­τε­ρι­κών γραμμών και οι τρι­μη­νιαίες κατα­στά­σεις τους θα ήταν πάντα θετικές. Δεν θα περί­με­ναν οι καρα­βο­κυ­ραίοι πότε θα γίνει πόλεμος στη γει­το­νία μας να έλθουν πρό­σφυ­γες, εθε­λο­ντές δημό­σιοι λει­τουρ­γοί και άνθρω­ποι της ενη­μέ­ρω­σης για να που­λή­σουν εισι­τή­ρια την χαμηλή περίοδο. Επι­πλέον, θα μπο­ρού­σαν να εκλο­γι­κεύ­σουν τις τιμές τους σε χαμη­λό­τερα από τα σημε­ρινά επίπεδα, προ­σελ­κύ­ο­ντας ακόμη περισ­σό­τε­ρους ταξι­διώ­τες χειμώνα καλο­καίρι.

Η χάραξη και υλο­ποί­ηση μιας πολι­τι­κής για την τόνωση της αγρο­τι­κής παρα­γω­γής στα Ελλη­νικά νησιά δεν είναι και­νούρ­για. Για την ακρί­βεια είναι μια αλυσίδα απο­τυ­χιών, με κορυ­φαίο φιάσκο τις λιμνο­δε­ξα­με­νές σε πολλά νησιά και με μονα­δικό δια­χρο­νικό επί­τευγμα την επι­δό­τηση των μετα­φο­ρι­κών αγρο­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων και κυρίως ζωο­τρο­φών προς τα νησιά, δια­νέ­μο­ντας φυσικά ευρω­παϊκά κον­δύ­λια.

Μια νησιώ­τικη πολι­τική είναι προ­φα­νές οτι είναι εθνική ανάγκη για λόγους που όλοι γνω­ρί­ζουμε και τις τελευ­ταίες ημέρες απο­κα­λύ­πτο­νται μπροστά μας με μεγα­λο­πρέ­πεια. Αλλά το επι­βά­λει και η ίδια η λογική: σε τόπους ελκυ­στι­κούς να ζει κανείς, δεν μπορεί να μην δεν υπάρ­χουν εναλ­λα­κτι­κές ευκαι­ρίες απα­σχό­λη­σης παρά μόνο ο του­ρι­σμός. Ούτε μπορεί να συνε­χί­σει να μένει ανεκ­με­τάλ­λευτο το ιδιάζον και πολυ-ποικιλιακό παρα­γω­γικό δυνα­μικό των νησιών μας, την εποχή που τα μεγάλα γευ­στικά σαλόνια ανα­ζη­τούν το ιδιαί­τερο, το μονα­δικό, το ξεχω­ρι­στό, το λίγο, το σπάνιο. Δηλαδή αυτά ακριβώς που μπορούν να παρά­γουν τα νησιά μας. Κοινώς:είμαστε για δέσιμο!

Αρκεί να σκεφθεί κανείς, ότι τα προ­ϊ­ό­ντα αυτά αν παρά­γο­νταν σε κάποια σημα­ντική ποσό­τητα, δηλαδή κάτι περισ­σό­τερο πό την κουζίνα του κάθε σπιτιού, δεν θα είχαν καμία ανάγκη σύγ­χρο­νων τεχνι­κών marketing  και πωλή­σεων, αφού θα μπο­ρού­σαν με ευκολία να συν­δε­θούν με τον ανέμελο χρόνο των δια­κο­πών και να κατα­λά­βουν προ­νο­μιακή θέση στις κατα­να­λω­τι­κές προ­τι­μή­σεις όλων μας. Θα τα έψαχνα οι κατα­να­λω­τές και όχι το αντί­θετο όπως συνήθως συμ­βαί­νει. Ας επι­ση­μά­νουμε εδώ την πολύ σημα­ντική δουλειά που κάνουν τα “νεο­μπα­κά­λικα”, καθώς και τα πολλά κατα­στή­ματα ηλε­κτρο­νι­κού εμπο­ρίου.

Μέχρι όμως να συμβεί το θαύμα της παρα­γω­γής δια­τρο­φι­κών προ­ϊ­ό­ντων στα νησιά μας, μεγάλα και μικρά, θα πρέπει λόγω της σημα­σίας του θέματος να πάρουμε εμείς την κατά­σταση στα χέρια μας. Μην περι­μέ­νετε από παρά­λυ­τους κρα­τι­κούς μηχα­νι­σμούς να κάνουν αυτά που πρέπει: να δημιουρ­γή­σουν δηλαδή τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις που δεν δημιουρ­γή­θη­καν σε εποχές χρη­μα­το­οι­κο­νο­μικά -και όχι μόνο- άνετες, να ιδρύ­σουν τεχνο­λο­γικά ινστι­τούτα νησιώ­τι­κης γεωρ­γίας και κτη­νο­τρο­φίας, να κατευ­θύ­νουν την μελισ­σο­κο­μία, να βελ­τιώ­σουν τα κρέατα από ντόπιες φυλές που είναι ποτι­σμένα με θαλασ­σινό αλάτι, να δια­φυ­λά­ξουν τις ντόπιες φυλές και ράτσες ζώων αλλά και ποι­κι­λιών φυτών, να σχε­διά­σουν μηχα­νή­ματα κατάλ­ληλα για τα μικρά χωράφια, να ανα­στή­σουν τις ανα­βαθ­μί­δες και να τις μετα­τρέ­ψουν σε μελισ­σο­κο­μι­κούς και όχι μόνο παρα­δεί­σους, να δια­χει­ρι­στούν με σύνεση και σοφία το νερό όπως έκαναν οι παλαιό­τε­ροι.

Ως κατα­να­λω­τές, θα πρέπει εμείς να στη­ρί­ξουμε τις όποιες παρα­γω­γι­κές προ­σπά­θειες προ­έρ­χο­νται από τα νησιά μας, Αιγαιο­πε­λα­γί­τικα και Επτά­νησα, με ρεα­λι­σμό και χωρίς επι­δει­κτική διάθεση. Η θέση τους στο καθη­με­ρινό τραπέζι δεν μπορεί να είναι σήμερα ένας ρεα­λι­στι­κός στόχος, για τους περισ­σό­τε­ρους  από εμάς. Οι υψηλές τιμές τους, απόρ­ροια της μονα­δι­κό­τη­τας τους,  του υψηλού κόστους παρα­γω­γής και των μετα­φο­ρι­κών, δεν τα κατα­τάσ­σουν σε αυτό που λέμε καθη­με­ρινό καλάθι της νοι­κο­κυ­ράς.

Αντί­θετα όμως, στα γιορ­τινά και επε­τειακά τρα­πέ­ζια, τέτοια ξεχω­ρι­στά προ­ϊ­ό­ντα πρέπει να βρουν τη θέση τους. Χαρά­ξετε ο καθένας από εσάς την δικιά του νησιώ­τικη αγρο­τική πολι­τική, επι­βρα­βεύ­ο­ντας τους παρα­γω­γούς αυτούς που αντι­με­τω­πί­ζουν πολύ περισ­σό­τερα προ­βλή­ματα από όλους τους άλλους παρα­γω­γι­κούς Ελληνες, αφού εκτός των άλλων έχουν να αντι­με­τω­πί­σουν και την από­σταση από τα κέντρα διοί­κη­σης και τις αγορές (με τρόμο σκέ­πτο­μαι τι θα τρα­βή­ξει κάποιος να βγάλει άδεια λει­τουρ­γίας για ένα Κυκλα­δί­τικο ή Δωδε­κα­νη­σιακό τυρο­κο­μείο ή τυπο­ποι­η­τή­ριο κρέατος).

Κινη­θείτε άμεσα: Στα γενέ­θλια του παιδιού σας αγο­ρά­στε νησιώ­τικα γλυκά. Στην παρέα σας δώστε τους να δοκι­μά­σουν ένα από τα πολλά νησιώ­τικα τυριά. Χαρίστε δώρο ένα βάζο καθαρό θυμα­ρί­σιο μέλι. Στο Πασχα­λινό τραπέζι προ­τι­μή­στε νησιώ­τικα αρνιά .Ανα­λά­βετε τον ρόλο του πρε­σβευτή: Πάρτε στις δια­κο­πές σας και κάποια προ­ϊ­ό­ντα και χαρίστε τα στους συγ­γε­νείς και φίλους. Κάπου θα τα χωρέ­σετε, όπως χωρέ­σατε και τα σαλάμια και τις παρ­με­ζά­νες από την Ιταλία, κι ας σας απα­γό­ρευαν οι εται­ρείες χαμηλού κόστους να υπερ­βείτε συγκε­κρι­μένα όρια. Και τέλος παρα­φρά­ζο­ντας ελαφρά τον περί­φημο Δει­πνο­σο­φι­στή, φωνάξτε  ένα βραδάκι του Σεπτέμ­βρη  δύο φίλους, βγάλτε ένα τρα­πε­ζάκι στην βεράντα, λίγο ούζο από την Μυτι­λήνη, λίγο αρσε­νικό από την Νάξο, παξι­μά­δια, λίγα κρίταμα και κάντε μια σπονδή στην ελλη­νική νησιώ­τικη κουζίνα.

* Ο κ. Δημή­τρης Αντω­νό­που­λος είναι Αγρο­το­οι­κο­νο­μο­λό­γος Msc -Παραγωγός Κελυ­φω­τού Φιστι­κιού