Ελπιδοφόρο, αλλά αβέβαιο το… Αιγαίο

Σε κομβικό σημείο έχει περιέλ­θει η ελλη­νική ακτο­πλοΐα. Η επι­στροφή των μεγάλων και μικρό­τε­ρων ομίλων σε καθαρή κερ­δο­φο­ρία κινη­το­ποιεί το επεν­δυ­τικό ενδια­φέ­ρον, όπως δείχνει τόσο η προ­σπά­θεια εξα­γο­ράς της Hellenic Seaways από τη Minoan όσο και η χρη­μα­τι­στη­ριακή συμπε­ρι­φορά των εισηγ­μέ­νων, που κινού­νται όλες με θετικό πρόσημο για το 2016. Πρό­κει­ται για ένα μεγάλο στοί­χημα, που συν­δέ­ε­ται όμως με την πορεία της εθνικής οικο­νο­μίας. Εξ αυτού του λόγου, ελλο­χεύει ο κίν­δυ­νος να απο­δει­χθεί μαγική εικόνα η ανά­καμψη του κλάδου πέρυσι, καθώς απει­λεί­ται: α) από την ανα­με­νό­μενη περαι­τέρω κάμψη του εσω­τε­ρι­κού του­ρι­σμού, β) το ενδε­χό­μενο αυξή­σεων στις τιμές των καυ­σί­μων, γ) την είσοδο στην αγορά πλε­ο­νά­ζου­σας μετα­φο­ρι­κής δυνα­μι­κό­τη­τας, αλλά και δ) το προ­σφυ­γικό.

Και ενώ σε μεγάλο βαθμό η ανά­καμψη στη­ρί­χθηκε στον εξορ­θο­λο­γι­σμό των δρο­μο­λο­γίων και των στόλων, νέα πλοία εισέρ­χο­νται τώρα στο Αιγαίο, καθώς τα βελ­τιω­μένα μεγέθη του κλάδου προ­σελ­κύ­ουν το επι­χει­ρη­μα­τικό ενδια­φέ­ρον. Μικρό­τε­ρες, μονο­βά­πο­ρες έως τώρα ακτο­πλοϊ­κές, απο­κτούν δεύτερα και τρίτα πλοία, η Seajets έχει μεγε­θύ­νει τον στόλο της σε πάνω από 10, έχοντας εξε­λι­χθεί στη μεγα­λύ­τερη δια­χει­ρί­στρια ταχυ­πλόων στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο, και η Hellenic Seaways μετά την εξαγορά του «Σάμος» το δρο­μο­λο­γεί στο Αιγαίο.

Οι ανη­συ­χίες

Μπορεί η αγορά να αντέξει περισ­σό­τερα πλοία; Τι θα γίνει εάν οι τιμές των καυ­σί­μων που απο­τε­λούν δια­χρο­νικά περίπου το 50% του λει­τουρ­γι­κού κόστους ξανα­πά­ρουν την ανιούσα;

Τις ανη­συ­χίες αυτές, που δια­τυ­πώ­νουν κορυ­φαίοι παρά­γο­ντες της αγοράς, υπο­δαυ­λί­ζει το γεγονός πως εάν εξαι­ρε­θούν οι εξαι­ρε­τι­κές επι­δό­σεις του εξω­τε­ρι­κού του­ρι­σμού και η απρό­βλε­πτα υψηλή ζήτηση για μετα­φο­ρές που δημιουρ­γεί το προ­σφυ­γικό, η επι­βα­τική κίνηση το προη­γού­μενο έτος ήταν μειω­μένη. Η αδυ­να­μία της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας να βγει από την κρίση και το συνεχώς συρ­ρι­κνού­μενο δια­θέ­σιμο εισό­δημα των Ελλήνων περιο­ρί­ζει την εγχώρια ζήτηση, καθώς μειώ­νο­νται οι μετα­φο­ρές του Σαβ­βα­το­κύ­ρια­κου και ματαιώ­νο­νται δια­κο­πές σε μακρι­νούς προ­ο­ρι­σμούς, εξηγεί στην «Κ» ο επι­κε­φα­λής του Συν­δέ­σμου Επι­χει­ρή­σεων Επι­βα­τη­γού Ναυ­τι­λίας, Μιχάλης Σακέλ­λης. Η πραγ­μα­τική επι­βα­τική κίνηση το 2015, χωρίς δηλαδή τους πρό­σφυ­γες, εκτι­μά­ται πως μειώ­θηκε κατά περίπου 7%.

Ανεμος αισιο­δο­ξίας

Από την άλλη πλευρά, οι εκτι­μή­σεις για νέα αύξηση των ξένων επι­σκε­πτών φέτος και ο εξορ­θο­λο­γι­σμός των επι­χει­ρή­σεων που έχει ήδη γίνει εκτι­μά­ται πως δημιουρ­γούν τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις για δια­τή­ρηση και μεγέ­θυνση της λει­τουρ­γι­κής αλλά και της καθαρής κερ­δο­φο­ρίας της ελλη­νι­κής ακτο­πλο­ΐας. Ετσι δεν απο­τε­λεί έκπληξη το γεγονός πως αργά αλλά σταθερά η Minoan Lines, συμ­φε­ρό­ντων του ιτα­λι­κού ομίλου Grimaldi, έχει αυξήσει το ποσοστό της στο μετο­χικό κεφά­λαιο της HSW, πάνω από τα επίπεδα του 45%. Ανα­μέ­νει πλέον, σύμφωνα με κύκλους του ομίλου, την έτερη μεγα­λο­μέ­τοχο, Τράπεζα Πει­ραιώς, να προ­χω­ρή­σει σε αξιο­ποί­ηση του ποσο­στού της τάξης του 40% που κατέχει για την εξαγορά του οποίου δηλώνει πως ενδια­φέ­ρε­ται.

Η ευρύ­τερη αισιο­δο­ξία γα τον κλάδο έχει άλλωστε οδη­γή­σει σε σημα­ντικά κέρδη τις μετοχές των ειση­γη­μέ­νων ομίλων κόντρα στην πτώση της ευρύ­τε­ρης αγοράς το 2016. Οι μετοχές της Minoan Lines, σε συντρι­πτικό ποσοστό συγκε­ντρω­μέ­νες σε εται­ρείες συμ­φε­ρό­ντων Grimaldi, εμφα­νί­ζουν κέρδη της τάξης του 15% από τις αρχές του έτους, την ώρα που ο Γενικός Δείκτης του Χ.Α. κατα­γρά­φει απώ­λειες μεγα­λύ­τε­ρες του 10%. Οι τίτλοι της Attica Group, θυγα­τρι­κής του ομίλου Marfin Investment Group, έχουν κέρδη της τάξης του 40% φέτος, ενώ και αυτοί της ΑΝΕΚ έχουν ανα­τι­μη­θεί κατά 10%.

Επι­στροφή σε κέρδη

Τα μεγέθη που ανα­κοί­νω­σαν για τη χρήση του 2015 είναι άλλωστε βελ­τιω­μένα σημα­ντικά. Αθροι­στικά, οι τέσ­σε­ρις μεγάλες ακτο­πλοϊ­κές, δηλαδή η Attica (Blue Star και Superfast Ferries), η Minoan, η Hellenic Seaways και η ANEΚ κατέ­γρα­ψαν λει­τουρ­γική κερ­δο­φο­ρία της τάξης των 170 εκατ. ευρώ και καθαρή κερ­δο­φο­ρία που αγγίζει τα 60 εκατ. Η αξία του στόλου των 46 ιδιό­κτη­των πλοίων τους υπερ­βαί­νει το 1,2 δισ. ευρώ, την ώρα που οι δανεια­κές τους υπο­χρε­ώ­σεις έχουν περιο­ρι­στεί στα 940 εκατ. και οι πωλή­σεις τους κινού­νται κοντά στα 750 εκατ. Αν και τα νούμερα αυτά μπορεί να μην προ­κα­λούν εντύ­πωση στους αμύ­η­τους, έρχο­νται μετά την κρίση της περιό­δου 2009-2014, οπότε και οι ζημίες των εται­ρειών μέσα σε μία πεντα­ε­τία ξεπέ­ρα­σαν το 1,2 δισ. Εννέα ελλη­νι­κές εται­ρείες είτε πτώ­χευ­σαν είτε δεν δρα­στη­ριο­ποιού­νται πλέον στην ακτο­πλοΐα, απο­σύ­ρο­ντας ή που­λώ­ντας τα πλοία τους.

Οι κινή­σεις των μεγάλων και η δυνα­μική των μικρών παικτών

Οι θετικές οικο­νο­μι­κές επι­δό­σεις των ακτο­πλοϊ­κών ομίλων, που κατα­γρά­φη­καν στα απο­τε­λέ­σματα της οικο­νο­μι­κής χρήσης 2015, οφεί­λο­νται κυρίως στη μείωση του κόστους καυ­σί­μων συνε­πεία της πτώσης των διεθνών τιμών πετρε­λαίου, στη μείωση των χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κών εξόδων, στη συνεχή προ­σπά­θεια για περιο­ρι­σμό του λει­τουρ­γι­κού κόστους και στην απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερη δια­χεί­ριση του στόλου. Ομως χρειά­στηκε να εισ­ρεύ­σουν σημα­ντικά κεφά­λαια για να αντέ­ξουν οι εται­ρείες κατά την κρίση της προη­γού­με­νης εξα­ε­τίας. Αυτά έγιναν είτε με τη μορφή αυξή­σεων κεφα­λαίου όπως στην περί­πτωση της Minoan που ενι­σχύ­θηκε με άνω των 80 εκατ. ευρώ από τον όμιλο Grimaldi είτε με τη μορφή έκδοσης ομο­λό­γων όπως στην περί­πτωση της Attica, όπου το αμε­ρι­κα­νικό private equity Fortress Group επέν­δυσε 75 εκατ. ευρώ είτε με τη μορφή της εκτε­τα­μέ­νης ανα­διάρ­θρω­σης του δανει­σμού όπως στην περί­πτωση της Hellenic Seaways. Παράλ­ληλα, μεγάλος αριθμός πλοίων πωλή­θηκε στο εξω­τε­ρικό.

Η «γεω­γρα­φία» της ελλη­νι­κής ακτο­πλο­ΐας άλλαξε έτσι σημα­ντικά και συνε­χί­ζει να αλλάζει. Μεγάλες κάποτε εται­ρείες, όπως η Ναυ­τι­λιακή Εται­ρεία Λέσβου και πριν από αυτήν η GA Ferries, χάθηκαν εντελώς από την αγορά. Παράλ­ληλα, η λει­τουρ­γία της κοι­νο­πρα­ξίας της ΑΝΕΚ με την Attica στις γραμμές της Κρήτης και της Αδρια­τι­κής –στην οποία τα μερίδια της ελλη­νι­κής ακτο­πλο­ΐας έχουν πάντως συρ­ρι­κνω­θεί δρα­στικά– απέ­δειξε τα οφέλη που μπορούν να εξα­χθούν από τις συνέρ­γειες και τις οικο­νο­μίες κλί­μα­κας. Ανάλογα είναι άλλωστε τα κίνητρα του ομίλου Grimaldi που επι­διώ­κει να εξα­γο­ρά­σει μέσω της Minoan τη Hellenic Seaways.

Ομως σε αυτό το διά­στημα επι­βί­ω­σαν ή και μεγε­θύν­θη­καν και κάποιοι μικρό­τε­ροι παίκτες όπως η Aegean Speed Lines, η Ionian Group και ειδικά η Seajets. Η Ionian Group δημιουρ­γή­θηκε με τη συνέρ­γεια των εται­ρειών Levante Ferries, Ionissos Ferries και Zante Ferries, που με τρία πλέον πλοία δρα­στη­ριο­ποιεί­ται στο Ιόνιο. Κύκλοι της Aegean Speed Lines επι­ση­μαί­νουν πως μετά την πώληση του «Speedrunner 2», η ακτο­πλοϊκή ενδυ­να­μώ­νει την παρου­σία της στις Δυτικές Κυκλά­δες με το ανα­βαθ­μι­σμένο «Speedrunner 4».

Το «Speedrunner 3» ναυ­λώ­θηκε στη Levante Ferries. Οι ίδιες πηγές υπο­γραμ­μί­ζουν πως «μέτοχοι της Aegean Speed Lines παρα­κο­λου­θούν με εξαι­ρε­τικό ενδια­φέ­ρον τα όσα συμ­βαί­νουν, τόσο στην ακτο­πλοΐα όσο και στη χώρα γενι­κό­τερα, ώστε να τοπο­θε­τη­θούν έγκαιρα στις όποιες εξε­λί­ξεις σημειω­θούν στον κλάδο».

Αξιο­πρό­σε­κτα μεγέθη έχει απο­κτή­σει η Seajets, συμ­φε­ρό­ντων Μάριου Ηλιό­που­λου, που με την προ­σθήκη ακόμα τριών ταχυ­πλόων ελέγχει πλέον στόλο έντεκα πλοίων, λει­τουρ­γώ­ντας το μεγα­λύ­τερο δίκτυο ταχύ­πλοων στο Αιγαίο με επί­κε­ντρο τις Κυκλά­δες και την Κρήτη.

Υψηλός αντα­γω­νι­σμός

Η έλευση νέων πλοίων στις ελλη­νι­κές θάλασ­σες ανα­μέ­νε­ται να ευνο­ή­σει τον αντα­γω­νι­σμό αυξά­νο­ντας τις επι­λο­γές των επι­βα­τών και πιέ­ζο­ντας ενδε­χο­μέ­νως σε χαμη­λό­τερα επίπεδα τις τιμές των εισι­τη­ρίων. Ομως όλοι ανη­συ­χούν κατά πόσον είναι βιώσιμη περαι­τέρω αύξηση των πλοίων με δεδο­μένο το υφε­σιακό περι­βάλ­λον.

Ο διευ­θύ­νων σύμ­βου­λος της Hellenic Seaways, Αντώνης Αγα­πη­τός, άλλωστε, μιλώ­ντας στην «Κ», σημειώ­νει πως «η φετινή χρονιά μπορεί να είναι οριακά καλύ­τερη και από το 20015 χάρη στην πτώση της τιμής του πετρε­λαίου, εφόσον δια­τη­ρη­θεί, αλλά και στην προ­βλε­πό­μενη αύξηση του του­ρι­σμού». Προει­δο­ποιεί όμως πως το προ­σφυ­γικό θα πλήξει την επι­βα­τική κίνηση προς πολλούς από τους νησιω­τι­κούς προ­ο­ρι­σμούς, κυρίως στο Ανα­το­λικό Αιγαίο.

Νέα πλοία, δρο­μο­λό­για

Στην ακτο­πλοΐα έχουν προ­στε­θεί 4 νέα μεγάλα πλοία, ενώ παρα­τη­ρεί­ται και αύξηση των δρο­μο­λο­γίων λόγω επέ­κτα­σης της περιό­δου λει­τουρ­γίας των ταχυ­πλόων. Το 2016 υπο­λο­γί­ζε­ται ότι θα εκτε­λε­στούν 41.000 δρο­μο­λό­για με δυνα­τό­τητα αύξησής τους, εάν παρα­στεί ανάγκη, είτε για εκτά­κτους είτε για οργα­νι­κούς λόγους. Παράλ­ληλα, οι ενδεί­ξεις για τον εισερ­χό­μενο του­ρι­σμό είναι θετικές και πιθανόν να ξεπε­ρά­σουν και αυτές του 2015. Δεν ισχύει όμως το ίδιο για τον εγχώριο του­ρι­σμό.

Το προ­σφυ­γικό ζήτημα

Στις γραμμές του Β. Αιγαίου και στα Δωδε­κά­νησα δια­κι­νή­θηκε το 2015 σημα­ντι­κός αριθμός μετα­να­στών και προ­σφύ­γων. Πέραν από τη ναύλωση πλοίων από την κυβέρ­νηση, οι εται­ρείες οικειο­θε­λώς σχεδόν τρι­πλα­σί­α­σαν τα δρο­μο­λό­γιά τους. Ομως το προ­σφυ­γικό επιδρά αρνη­τικά στην του­ρι­στική ανά­πτυξη των νησιών, κυρίως στη Μυτι­λήνη. Τα οικο­νο­μικά οφέλη είναι πρό­σκαιρα και οι κοι­νω­νι­κές και οικο­νο­μι­κές ζημίες σοβαρές, μέρος των οποίων θα επω­μι­σθεί και η ακτο­πλοΐα.

Οι άγονες γραμμές

Οι κρα­τι­κές επι­χο­ρη­γή­σεις για την εκτέ­λεση δρο­μο­λο­γίων δημό­σιας υπη­ρε­σίας για τις θαλάσ­σιες μετα­φο­ρές ανέρ­χο­νται σε 75 εκατ. ευρώ ενώ για τις χερ­σαίες σε 260 εκατ. Η ανα­κα­τα­νομή των επι­χο­ρη­γή­σεων για να ενι­σχυ­θεί η ακτο­πλοΐα κρί­νε­ται απα­ραί­τητη. Ο αριθμός των δια­κι­νου­μέ­νων επι­βα­τών σε περισ­σό­τερα από 100 νησιά είναι ο μεγα­λύ­τε­ρος στην Ευρώπη. Ηδη δια­φαί­νο­νται προ­βλή­ματα δια­θε­σι­μό­τη­τας πλοίων για την εξυ­πη­ρέ­τηση άγονων γραμμών.