Τήλος: Πράσινη, εναλλακτική, και… κερδισμένη

Πρω­τερ­γά­της του «success story» της Τήλου είναι κατά γενικά ομο­λο­γία των κατοί­κων ο επί δεκα­ε­τίες γιατρός και δήμαρ­χος Τάσος Αλι­φέ­ρης, που έδωσε σκληρές μάχες για να πάρει το νησί το δρόμο που πήρε.

Δυο βήματα από τα τουρ­κικά παράλια, αδελ­φάκι με τη Χάλκη και τη Νίσυρο, η Τήλος έφθινε οικο­νο­μικά, αλλά και πλη­θυ­σμιακά μέχρι τα τέλη της δεκα­ε­τίας του εβδο­μή­ντα. Από τότε όμως μέχρι σήμερα ένα μικρό θαύμα έχει συντε­λε­στεί. Ο πλη­θυ­σμός του μικρού νησιού αυξή­θηκε και αυξά­νε­ται σταθερά, η ανεργία στο νησί είναι μηδε­νική, η Τήλος έχει φίλους σε όλο τον κόσμο –και στην Ελλάδα φυσικά- που δεν την αλλά­ζουν με τίποτε.

Πώς έγινε αυτό, σε ένα νησί που επί αιώνες οι κάτοι­κοί του ασχο­λού­νταν βασικά με τη γεωργία, αξιο­ποιώ­ντας το «δώρο του Θεού» -την κοιλάδα της Ερεί­στου; Η δήμαρ­χος Μαρία Καμμά-Αλιφέρη δεν έχει κανένα δισταγμό να απα­ντή­σει: «Αγαπάμε το νησί μας κι αυτό μας αντα­πο­δί­δει την αγάπη του», λέει. Και συμπλη­ρώ­νει: «Μάθαμε να σεβό­μα­στε τη φύση, τα πουλιά τα ζώα, το περι­βάλ­λον. Παλέ­ψαμε και παλεύ­ουμε να πετύ­χουμε για το νησί μας μια ήπια του­ρι­στική ανά­πτυξη, που βασί­ζε­ται όχι στη σπατάλη φυσικών πόρων και στην πολυ­τέ­λεια, αλλά στην απλό­τητα και την αγάπη για το περι­βάλ­λον. Αυτός έγινε και γίνεται σιγά-σιγά κανόνας, αν όχι για όλους, του­λά­χι­στον για όσους δίνουν τον τόνο στην οικο­νο­μία και στην πορεία του νησιού».

Πρω­τερ­γά­της του «success story» της Τήλου ήτναν κατά γενικά ομο­λο­γία των κατοί­κων ο επί δεκα­ε­τίες γιατρός και δήμαρ­χος Τάσος Αλι­φέ­ρης, που έδωσε σκληρές μάχες για να πάρει το νησί το δρόμο που πήρε. Και το όραμά του για μια ανά­πτυξη που σέβεται το περι­βάλ­λον και το αξιο­ποιεί ως ανα­ντι­κα­τά­στατο του­ρι­στικό κεφά­λαιο, συν­δυά­ζο­ντας την Ιστορία, την αγρο­τική παρα­γωγή –οπωρoκηπευτικά, ελιές, μέλι- και τις φυσικές ομορ­φιές έγινε ανα­πτυ­ξιακό σχέδιο της Τήλου. Με δική του πρω­το­βου­λία ιδρύ­θηκε η ΜΚΟ «Πάρκο Τήλου», με αντι­κεί­μενο την προ­στα­σία και την ανα­βάθ­μιση του φυσικού πλούτου του νησιού. Με δική του επίσης πρω­το­βου­λία κατα­σκευά­στηκε λιμνο­δε­ξα­μενή, η οποία όχι μόνο συλ­λέ­γει το νερό, αλλά και έχει εξε­λι­χθεί σε σπου­δαίο υγρο­βιό­τοπο και κατα­φύ­γιο πουλιών. Η Τήλος, τέλος, είναι το μόνο νησί της Μεσο­γείου που εντά­χθηκε ολό­κληρο στο δίκτυο Natura 2000, ενώ μετά από μεγάλες κινη­το­ποι­ή­σεις των κατοί­κων έχει απα­γο­ρευ­τεί το κυνήγι εδώ και πολλά χρόνια.

Μια εύφορη κοιλάδα, εκα­το­ντά­δες μελίσ­σια, κάθε είδους βότανα, μεγάλη ποι­κι­λία αγριο­λού­λου­δων, πάνω από εκατό είδη πουλιών, δεκαέξι δια­φο­ρε­τι­κοί τύποι οικο­λο­γικά ισορ­ρο­πη­μέ­νων βιό­το­πων, κάστρα, βυζα­ντινά εκκλη­σά­κια, το μονα­στήρι του Παντε­λε­ή­μονα από τον 14ο αιώνα, το εγκα­τα­λειμ­μένο αλλά πανέ­μορφο Μικρό Χωριό, μνημεία της δια­δρο­μής ενός νησιού που γέννησε την αρχαία ποι­ή­τρια Ήριννα, συν­θέ­τουν μια νησιω­τική πραγ­μα­τι­κό­τητα που θα μπο­ρούσε να χαρα­κτη­ρι­στεί οικο­του­ρι­στική, και αγρο­του­ρι­στική. Αν προ­σθέ­σει κανείς και ένα από τα πιο σπάνια ευρή­ματα στον κόσμο –τους νάνους ελέ­φα­ντες στο σπήλαιο Χαρκαδιό- κατα­λα­βαί­νει τη μονα­δι­κό­τητα της Τήλου. Που δείχνει σε όλους ότι ο σεβα­σμός στο περι­βάλ­λον μπορεί να είναι μακρο­πρό­θε­σμα πιο κερ­δο­φό­ρος από την κατα­στροφή του εν ονόματι του κέρδους και της ανά­πτυ­ξης.

Το νησί των αρω­μά­των

Από τα αρχαία χρόνια η Τήλος φημι­ζό­ταν για τα θερα­πευ­τικά της βότανα. Το όνομα του νησιού, σύμφωνα με τον μύθο, προήλθε από τον Τήλο, γιο της Αλίας και του Απόλ­λωνα, που πήγε εκεί να μαζέψει βότανα για την άρρωστη μητέρα του. Σήμερα, σε κάθε γωνιά του νησιού μοσχο­βο­λούν το χαμο­μήλι, το θυμάρι, το φασκό­μηλο των αγρών, η ρίγανη και δεκάδες άλλα βότανα. Περισ­σό­τερα από 348 είδη φυτών ευδο­κι­μούν στο νησί και πολλά από αυτά είναι σπάνια. Στις αμμώ­δεις παρα­λίες βρί­σκε­ται ο Κρίνος της θάλασ­σας, ένα από τα πιο απει­λού­μενα είδη φυτών στην Ευρώπη. Κοντά στις ακτές και σε μικρά βάθη, τα πράσινα υπο­θα­λάσ­σια λιβάδια με Ποσει­δω­νίες (μοιά­ζουν με φύκια) λικνί­ζο­νται με τον κυμα­τι­σμό των νερών. Είναι τα «τροπικά δάση» της Μεσο­γείου επειδή, φιλο­ξε­νούν ένα μεγάλο αριθμό από δια­φο­ρε­τι­κούς ζωντα­νούς οργα­νι­σμούς.

Οι φτε­ρω­τοί επι­σκέ­πτες

Η Τήλος προ­σφέ­ρει ιδα­νι­κές συν­θή­κες για την παρα­τή­ρηση πουλιών (birdwatching), καθώς εκα­το­ντά­δες σπάνια και προ­στα­τευό­μενα είδη της ορνι­θο­πα­νί­δας ζουν, ανα­πα­ρά­γο­νται, και σταθ­μεύ­ουν εκεί όταν απο­δη­μούν. Το γεγονός αυτό εξηγεί τις συχνό­τα­τες επι­σκέ­ψεις επι­στη­μό­νων, ορνι­θο­λό­γων και ερα­σι­τε­χνών παρα­τη­ρη­τών πουλιών από όλον τον κόσμο. Περισ­σό­τερα από 127 είδη πτηνών έχουν κατα­γρα­φεί, απ’ τα οποία τα 46 είναι υπό καθε­στώς προ­στα­σίας. Να μερικά από αυτά:

Ο Μαυ­ρο­πε­τρί­της ή Βαρβάκι είναι από τα σημα­ντι­κό­τερα είδη αρπα­κτι­κών που φιλο­ξε­νεί η χώρα μας. Πάνω από το 75% του είδους, ανα­πα­ρά­γε­ται σε νησίδες του Αιγαίου. Από τα 12.300 ζευ­γά­ρια που μετα­να­στεύ­ουν περίπου τα 500-600 φωλιά­ζουν στην Τήλο!

Ο Θαλασ­σο­κό­ρα­κας ή Καλι­κα­τσού είναι ένα ενδη­μικό είδος της Μεσο­γείου. Ένα μαύρο πουλί, μοιάζει με Κορ­μο­ράνο και έχει ένα χαρα­κτη­ρι­στικό «τσου­λούφι» στο μέτωπό του. Ο πλη­θυ­σμός του ανέρ­χε­ται σε 10.000 ζευ­γά­ρια, εκ των οποίων τα 15-30 ζουν στην Τήλο.

Ο Σπι­ζα­ε­τός ή Φιλά­δελ­φος, όπως απο­κα­λεί­ται στο Αιγαίο, είναι ένας μέτριου μεγέ­θους αετός, αλλά και ένα από τα πιο γρήγορα και ευέ­λι­κτα αρπα­κτικά πουλιά. Ένα ζευγάρι που χρειά­ζε­ται μία μεγάλη περιοχή για να ανα­πα­ρα­χθεί και να επι­βιώ­σει. Όμως στη μικρή Τήλο, ζουν τέσσερα με πέντε ζευ­γά­ρια.

Η Νησιώ­τικη Πέρδικα για την Τήλο είναι είδος-κλειδί, γιατί δια­τη­ρεί έναν από τους μεγα­λύ­τε­ρους πλη­θυ­σμούς στα Δωδε­κά­νησα και απο­τε­λεί το βασικό θήραμα του Σπι­ζα­ε­τού και άλλων αρπα­κτι­κών πουλιών.

Ο Αιγαιό­γλα­ρος είναι χαρα­κτη­ρι­σμέ­νος ως παγκο­σμίως απει­λού­μενο είδος, συνεπώς είναι από τα σημα­ντι­κό­τερα είδη πουλιών που ζουν στο νησιω­τικό σύμπλεγμα της Τήλου.

Το πέταγμα μιας Αετο­γε­ρα­κί­νας είναι συχνό θέαμα στον ουρανό της Τήλου. Από τα σημα­ντι­κό­τερα είδη αρπα­κτι­κών πουλιών που ανα­πα­ρά­γο­νται στο νησί φτάνουν τα 6 έως 8 ζευ­γά­ρια.

Οι τελευ­ταίοι ελέ­φα­ντες της Ευρώπης

Τα πρώτα απο­λι­θω­μένα οστά ελε­φά­ντων βρέ­θη­καν το 1971 στο σπήλαιο Χαρ­κα­διό. Στο μικρό μουσείο δίπλα στο σπήλαιο εκτί­θε­νται, εκτός από τα οστά των ελε­φά­ντων, οστά χελωνών και ελαφιού ηλικίας 7.000 ετών. Να σημειώ­σουμε ότι οι νάνοι ελέ­φα­ντες της Τήλου είναι οι τελευ­ταίοι ελέ­φα­ντες της Ευρώπης μιας και εξα­φα­νί­στη­καν πριν 4.000 χρόνια περίπου.

Να επι­σκε­φθείτε

Το μονα­στήρι του Αγ. Παντε­λε­ή­μονα

Το σπήλαιο Χαρ­κα­διό

Το Ιταλικό παρα­τη­ρη­τή­ριο, στην κορυφή του Προφήτη Ηλία

Και μη διστά­σετε να περ­πα­τή­σετε κάποια από τα πολλά μονο­πά­τια του νησιού. Θα έχετε μια μονα­δική ευκαι­ρία να δείτε κρυμ­μέ­νους θησαυ­ρούς της φύσης, που μας στερεί το αυτο­κί­νητο.

Μέλι Τήλου

Αν δεν δοκι­μά­σετε το μέλι μας δεν θα κατα­λά­βετε τι είναι η Τήλος, λένε οι κάτοι­κοι του νησιού. Θυμα­ρί­σιο μέλι, σπάνιας ποιό­τη­τας και γεύσης, που αντλεί τη μονα­δι­κό­τητά του από πού αλλού; Από τον πλούτο της Τήλου σε βότανα, και κυρίως σε θυμάρι.

Ο μελισ­σο­κό­μος Νεκτά­ριος Τσακ­κί­ρης μας εξηγεί: «Το μέλι της Τήλου είναι 99% θυμάρι. Έχουμε την άνοιξη και κάποιες άλλες ανθο­φο­ρίες, όπως αλι­φα­σκιά, ρίγανη και λίγο θρούμπη. Κατά κύριο λόγο όμως είναι θυμάρι». Αν και τα τελευ­ταία χρόνια η παρα­γωγή ανα­πτύσ­σε­ται, εντού­τοις παρα­μέ­νει ακόμα μικρή. «Είναι μια δουλειά που πρέπει να την αγαπάς, και αν είναι καλή χρονιά στο αντα­πο­δί­δει. Θα μπο­ρού­σαν κι άλλοι να ασχο­λη­θούν μ’ αυτή». Από­δειξη για την άποψή του είναι ότι μελισ­σο­κό­μοι από άλλα νησιά, όπως από την Κω και τη Νίσυρο, μετα­φέ­ρουν τις κυψέλες τους στην Τήλο για κάποιο διά­στημα του χρόνου, με στόχο να απο­κτή­σει το μέλι τους την έξοχη υφή και οσμή του θυμα­ρί­σιου.

Πράσινη Ενέρ­γεια

Η οικο­του­ρι­στική Τήλος είναι φυσικό να μην αρνεί­ται όσα συν­δέ­ο­νται με την αειφόρο ανά­πτυξη. Τη στιγμή που γρά­φο­νται αυτές οι γραμμές βρί­σκε­ται σε πλήρη εξέλιξη το πρό­γραμμα TILOS, δηλαδή η κατα­σκευή ενός πρω­το­πό­ρου υβρι­δι­κού συστή­μα­τος παρα­γω­γής και απο­θή­κευ­σης ενέρ­γειας απο­κλει­στικά από Ανα­νε­ώ­σι­μες Πηγές (ΑΠΕ). Το σύστημα θα καλύ­πτει όλες τις ανάγκες του νησιού.

Την υλο­ποί­ηση του προ­γράμ­μα­τος, που θα ολο­κλη­ρω­θεί σε δυο χρόνια, έχει ανα­λά­βει η ομάδα του Εργα­στη­ρίου Ήπιων Μορφών Ενέρ­γειας και Προ­στα­σίας του Περι­βάλ­λο­ντος του AΕΙ Πειραιά T.T (πρώην ΤΕΙ Πειραιά), σε συνερ­γα­σία με τον ΔΕΔΔΗΕ, το WWF Ελλάς, τη Eunice και 15 εταί­ρους από 7 ευρω­παϊ­κές χώρες. Το σύστημα θα απο­τε­λεί­ται από ένα μεσαίου μεγέ­θους φωτο­βολ­ταϊκό πάρκο και μια μικρή ανε­μο­γεν­νή­τρια και θα λει­τουρ­γεί σε συν­δυα­σμό με συσ­σω­ρευ­τές που θα εξο­μα­λύ­νουν τις δια­φο­ρές ανάμεσα στη μετα­βλητή παρα­γωγή από τις ΑΠΕ και την πραγ­μα­τική ζήτηση ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας από τους κατοί­κους του νησιού. Η δημιουρ­γία ενός τέτοιου συστή­μα­τος είναι σημα­ντική για το νησί καθώς υπήρχαν δια­κο­πές ρεύ­μα­τος μεγάλης διάρ­κειας κυρίως σε περιό­δους αυξη­μέ­νης ζήτησης. Το νησί είναι αυτή τη στιγμή δια­συν­δε­μένο υπο­βρυ­χίως με τη Κω όπου λει­τουρ­γεί πετρε­λαϊ­κός σταθμός.

Μυρσίνη Γρηγόρη, Βικτω­ρία Απο­στο­λο­πού­λου ypaithros.gr