Η σκιά του παρελθόντος και το αβέβαιο εγχείρημα του Αλέξη Τσίπρα για νέο κόμμα

• Οι δυσκο­λίες ενός κατα­κερ­μα­τι­σμέ­νου χώρου, οι στρα­τη­γι­κές της κυβέρ­νη­σης, η αμη­χα­νία του ΠΑΣΟΚ, οι ευρω­παϊ­κές ανη­συ­χίες και η διεθνής διά­σταση της φημο­λο­γού­με­νης επι­στρο­φής

Η πολι­τική επι­και­ρό­τητα των τελευ­ταίων εβδο­μά­δων περι­στρέ­φε­ται σχεδόν απο­κλει­στικά γύρω από ένα πρόσωπο που, παρά την απο­χώ­ρησή του από την ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ το καλο­καίρι του 2023, εξα­κο­λου­θεί να δια­τη­ρεί ισχυρή συμ­βο­λική παρου­σία: τον Αλέξη Τσίπρα.

Οι συζη­τή­σεις για τη δημιουρ­γία νέου κόμ­μα­τος υπό την καθο­δή­γησή του έχουν προ­κα­λέ­σει πολι­τικό σεισμό, ανοί­γο­ντας ξανά το κεφά­λαιο της δια­κυ­βέρ­νη­σης 2015-2019, αλλά και της σχέσης του με την κοι­νω­νία. Η πρό­σφατη συνέ­ντευξή του στη γαλλική Le Monde επα­νέ­φερε το ζήτημα στο προ­σκή­νιο, ενώ οι πολι­τι­κές δυνά­μεις της χώρας βρί­σκο­νται σε κατά­σταση ανα­βρα­σμού, αντι­δρώ­ντας άλλοτε με φόβο, άλλοτε με ελπίδα και άλλοτε με ειρω­νεία.

Το ερώτημα, ωστόσο, παρα­μέ­νει: μπορεί ο Αλέξης Τσίπρας να επα­νέλ­θει ως πραγ­μα­τι­κός πολι­τι­κός παίκτης ή η φημο­λο­γού­μενη επι­στροφή του περιο­ρί­ζε­ται σε έναν επι­κοι­νω­νιακό θόρυβο που ευνοεί κυρίως την κυβέρ­νηση;

Η συνέ­ντευξη στη Le Monde και η ανάγκη διε­θνούς επα­να­το­πο­θέ­τη­σης

Η επιλογή του πρώην πρω­θυ­πουρ­γού να μιλήσει σε μια από τις κορυ­φαίες ευρω­παϊ­κές εφη­με­ρί­δες δεν ήταν τυχαία. Ο Αλέξης Τσίπρας επι­δί­ωξε να δείξει ότι παρα­μέ­νει πολι­τι­κός με διεθνή εμβέ­λεια και ότι δια­θέ­τει ακόμα φωνή σε ένα πεδίο πέρα από τα ελλη­νικά σύνορα. Στη συνέ­ντευξή του μίλησε για την «απο­μά­κρυνση από τους πολίτες» που του λείπει, για την ανάγκη να ξανα­βρεί επαφή με τη βάση, αλλά και για τις κοι­νω­νι­κές ανι­σό­τη­τες που, όπως υπο­στή­ριξε, εντά­θη­καν επί δια­κυ­βέρ­νη­σης Μητσο­τάκη.

Η εικόνα που θέλησε να καλ­λιερ­γή­σει ήταν εκείνη ενός πρώην ηγέτη που, έχοντας απο­στα­σιο­ποι­η­θεί από την καθη­με­ρινή πολι­τική τριβή, μπορεί να μιλήσει με κύρος και να προ­τεί­νει εναλ­λα­κτι­κές λύσεις. Ωστόσο, μεγάλο μέρος του ελλη­νι­κού πολι­τι­κού κόσμου αντι­με­τώ­πισε με σκε­πτι­κι­σμό τις δηλώ­σεις του. Πολλοί σχο­λί­α­σαν ειρω­νικά ότι «του λείπει η ενεργός πολι­τική» τη στιγμή που παρα­μέ­νει βου­λευ­τής, αλλά επι­λέ­γει να απου­σιά­ζει από τις μεγάλες συζη­τή­σεις στο κοι­νο­βού­λιο.

Η κυβέρ­νηση σε θέση μάχης – Το Μαξίμου επεν­δύει στην  «επι­στροφή» του αντι­πά­λου

Για την Νέα Δημο­κρα­τία, η πιθα­νό­τητα ίδρυσης ενός νέου κόμ­μα­τος από τον Αλέξη Τσίπρα δεν αντι­με­τω­πί­ζε­ται ως απειλή. Αντί­θετα, στο Μέγαρο Μαξίμου εκτι­μούν ότι η επα­νεμ­φά­νιση του πρώην πρω­θυ­πουρ­γού λει­τουρ­γεί υπέρ της συσπεί­ρω­σης του κυβερ­νη­τι­κού ακρο­α­τη­ρίου. Η περί­ο­δος 2015-2019 παρα­μέ­νει βαθιά χαραγ­μένη στη μνήμη πολλών ψηφο­φό­ρων ως εποχή αβε­βαιό­τη­τας, δημο­ψη­φί­σμα­τος, capital controls και τρίτου μνη­μο­νίου.

Ο κυβερ­νη­τι­κός εκπρό­σω­πος Παύλος Μαρι­νά­κης ανέλαβε να θυμίσει ακριβώς αυτό το παρελ­θόν, εξα­πο­λύ­ο­ντας μια σφοδρή επίθεση. Υπο­στή­ριξε ότι ο Τσίπρας «απε­λευ­θέ­ρωσε 17.000 βαρυ­ποι­νί­τες» και ότι «η περί­ο­δος της δια­κυ­βέρ­νη­σής του ήταν η ευτυ­χέ­στερη για τους εγκλεί­στους των φυλακών». Παράλ­ληλα, επα­νέ­φερε το επι­χεί­ρημα ότι ο πρώην πρω­θυ­πουρ­γός «χρέωσε στη χώρα πάνω από 100 δισ. ευρώ» και ότι εξα­πά­τησε τον ελλη­νικό λαό με τις υπο­σχέ­σεις του.

Η στρα­τη­γική αυτή είναι διπλή: από τη μια, στο­χεύει στη συσπεί­ρωση της βάσης της Νέας Δημο­κρα­τίας, κυρίως του πιο συντη­ρη­τι­κού ακρο­α­τη­ρίου. Από την άλλη, επι­χει­ρεί να εγκλω­βί­σει την πολι­τική ατζέντα σε ένα δίπολο «Μητσοτάκης-Τσίπρας», το οποίο το κυβερ­νη­τικό στρα­τό­πεδο θεωρεί βολικό για τη δική του ηγε­μο­νία.

Η Αρι­στερά σε κατά­σταση διά­λυ­σης – Ένα πεδίο γεμάτο αντι­φά­σεις

Ο χώρος της Αρι­στε­ράς απο­τε­λεί το μεγα­λύ­τερο εμπόδιο για τον Αλέξη Τσίπρα. Από το 2023 μέχρι σήμερα, ο ΣΥΡΙΖΑ έχει καταρ­ρεύ­σει δημο­σκο­πικά, ενώ πέντε δια­φο­ρε­τι­κοί σχη­μα­τι­σμοί αντα­γω­νί­ζο­νται για ένα περιο­ρι­σμένο εκλο­γικό ακρο­α­τή­ριο: ο ίδιος ο ΣΥΡΙΖΑ υπό νέα ηγεσία, η Πλεύση, η Νέα Αρι­στερά, το ΜέΡΑ25 και το κόμμα Κασ­σε­λάκη.

Όλοι αυτοί οι σχη­μα­τι­σμοί δια­θέ­τουν αρχη­γούς με προ­σω­πι­κές φιλο­δο­ξίες και κομ­μα­τι­κούς μηχα­νι­σμούς που επι­βιώ­νουν χάρη στη χρη­μα­το­δό­τηση από τον κρατικό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό. Το ενδε­χό­μενο μιας ενο­ποί­η­σης υπό την ηγεσία του Τσίπρα φαί­νε­ται σχεδόν αδύνατο, καθώς θα απαι­τούσε υπο­χώ­ρηση των υπο­λοί­πων, κάτι που μέχρι στιγμής κανείς δεν δείχνει δια­τε­θει­μέ­νος να πράξει.

Η κοι­νω­νική βάση της Αρι­στε­ράς εμφα­νί­ζε­ται βαθιά διχα­σμένη: ένα μέρος παρα­μέ­νει νοσταλ­γικό απέ­να­ντι στον Τσίπρα, ένα άλλο όμως τον θεωρεί υπεύ­θυνο για την «προ­δο­σία» του δημο­ψη­φί­σμα­τος του 2015. Αυτός ο διχα­σμός καθιστά δύσκολη την οικο­δό­μηση ενός νέου κόμ­μα­τος με δυνα­μική εκλο­γι­κής ανόδου.

Το ΠΑΣΟΚ και η αγωνία του τρίτου πόλου

Η μεγα­λύ­τερη αμη­χα­νία παρα­τη­ρεί­ται στο ΠΑΣΟΚ. Η Χαρι­λάου Τρι­κούπη επι­χει­ρεί να οικο­δο­μή­σει την εικόνα της αξιω­μα­τι­κής αντι­πο­λί­τευ­σης, ωστόσο η πιθα­νό­τητα μιας επι­στρο­φής Τσίπρα επα­να­φέ­ρει το πολι­τικό σκηνικό σε γνώριμα μονο­πά­τια: Μητσο­τά­κης ενα­ντίον Τσίπρας. Αυτό θα μπο­ρούσε να συρ­ρι­κνώ­σει την πολι­τική ορα­τό­τητα του Νίκου Ανδρου­λάκη, αφή­νο­ντάς τον εκτός του κεντρι­κού αφη­γή­μα­τος.

Η συγκυ­ρία είναι κρίσιμη. Το ΠΑΣΟΚ ετοι­μά­ζε­ται για τις προ­γραμ­μα­τι­κές του εξαγ­γε­λίες στη ΔΕΘ και την επέτειο της 3ης Σεπτέμ­βρη, αλλά κιν­δυ­νεύει να επι­σκια­στεί από τη συζή­τηση για το νέο κόμμα Τσίπρα. Παράλ­ληλα, η βάση του δείχνει ευάλωτη σε οποια­δή­ποτε ανα­βί­ωση του παλιού διπόλου, καθώς πολλοί παρα­μέ­νουν συναι­σθη­μα­τικά δεμένοι με την προ­ο­πτική μιας ευρύ­τε­ρης Κεντρο­α­ρι­στε­ράς.

Η διεθνής ματιά – Euractiv και ευρω­παϊ­κές ανη­συ­χίες

Η συζή­τηση δεν περιο­ρί­ζε­ται στα ελλη­νικά σύνορα. Το Euractiv, σε πρό­σφατο εκτενές ρεπορ­τάζ του, επι­σή­μανε ότι η μεγα­λύ­τερη πρό­κληση για τον Τσίπρα είναι να πείσει τους πολίτες γιατί αξίζει μια δεύτερη ευκαι­ρία. Το αντι-Τσίπρα κλίμα, τόσο στην κοι­νω­νία όσο και στα ευρω­παϊκά μέσα, παρα­μέ­νει έντονο, με πολλούς να τον κατη­γο­ρούν ότι έθεσε σε κίνδυνο τη θέση της χώρας στην ΕΕ.

Η Ευρώπη του 2025 είναι πολύ πιο δεξιά σε σχέση με το 2015, με την άνοδο της Άκρας Δεξιάς να δημιουρ­γεί ένα δυσμε­νές περι­βάλ­λον για προ­ο­δευ­τι­κούς ηγέτες. Ο Τσίπρας θα πρέπει να εξη­γή­σει όχι μόνο πώς θα είναι δια­φο­ρε­τι­κός αυτή τη φορά, αλλά και ποιον θα έχει στο πλευρό του, καθώς προη­γού­με­νες επι­λο­γές, όπως ο Γιάνης Βαρου­φά­κης, απο­δεί­χθη­καν πολι­τικά κατα­στρο­φι­κές.

Η μάχη των αριθμών – Οικο­νο­μία ως κεντρικό πεδίο

Η πολι­τική αντι­πα­ρά­θεση μεταξύ Μητσο­τάκη και Τσίπρα ανα­μέ­νε­ται να επι­κε­ντρω­θεί στην οικο­νο­μία. Ο πρώην πρω­θυ­πουρ­γός υπο­στη­ρί­ζει ότι την περίοδο 2015-2019 τα εισο­δή­ματα των φτω­χό­τε­ρων αυξή­θη­καν κατά 45%, ενώ των πλου­σιό­τε­ρων μειώ­θη­καν κατά 2,7%. Αντί­θετα, επί κυβέρ­νη­σης Μητσο­τάκη, τα εισο­δή­ματα των φτωχών μειώ­θη­καν κατά 8,1%, ενώ των πλου­σίων αυξή­θη­καν κατά 13%.

Η κυβέρ­νηση απαντά ότι η περί­ο­δος ΣΥΡΙΖΑ ήταν εποχή φτω­χο­ποί­η­σης για όλους και υπεν­θυ­μί­ζει τους δεκάδες νέους φόρους που επι­βλή­θη­καν. Επι­κα­λεί­ται τις μειώ­σεις φόρων και την ανά­πτυξη που σημειώ­θηκε μετά το 2019, παρου­σιά­ζο­ντας τον Κυριάκο Μητσο­τάκη ως τον πρω­θυ­πουργό που απο­κα­τέ­στησε την οικο­νο­μική στα­θε­ρό­τητα.

Οι γεω­πο­λι­τι­κές δια­στά­σεις – Νέες προ­κλή­σεις σε διεθνές επίπεδο

Η επι­στροφή Τσίπρα δεν θα κριθεί μόνο στο εσω­τε­ρικό. Το διεθνές περι­βάλ­λον είναι εξαι­ρε­τικά πιο σύνθετο από εκείνο του 2015. Η Ελλάδα βρί­σκε­ται σε τριβές με την Τουρκία και τη Λιβύη, ενώ η γενι­κό­τερη ανα­διά­ταξη ισχύος στην Ευρώπη δημιουρ­γεί πιέσεις σε κάθε ηγέτη που διεκ­δι­κεί προ­ο­δευ­τική ατζέντα.

Ο πρώην πρω­θυ­πουρ­γός θα κληθεί να τοπο­θε­τη­θεί σε ζητή­ματα όπως ο πόλεμος στην Ουκρα­νία, οι ευρω­παϊ­κές κυρώ­σεις, αλλά και η ανα­ζω­πύ­ρωση της συζή­τη­σης για την ενερ­γειακή ασφά­λεια.

Η γεω­πο­λι­τική του θέση θα είναι κρίσιμη, καθώς το 2015 είχε αντι­με­τω­πι­στεί με καχυ­πο­ψία από τους εταί­ρους. Το ερώτημα είναι αν μπορεί σήμερα να εμφα­νι­στεί ως αξιό­πι­στος συνο­μι­λη­τής ή αν το βάρος του παρελ­θό­ντος θα συνε­χί­σει να τον ακο­λου­θεί.

Ένα πολι­τικό εγχεί­ρημα με πολλά εμπόδια

Το «κόμμα Τσίπρα», εφόσον γίνει πράξη, θα ξεκι­νή­σει με περιο­ρι­σμένα όρια και θολή προ­ο­πτική. Ο κατα­κερ­μα­τι­σμός της Αρι­στε­ράς, η αμη­χα­νία του ΠΑΣΟΚ, η στρα­τη­γική της Νέας Δημο­κρα­τίας και η καχυ­πο­ψία της Ευρώπης καθι­στούν το εγχεί­ρημα εξαι­ρε­τικά δύσκολο.

Ωστόσο, η ίδια η συζή­τηση γύρω από την επι­στροφή του δείχνει ότι ο Αλέξης Τσίπρας παρα­μέ­νει σημείο ανα­φο­ράς στο πολι­τικό σκηνικό. Το αν θα κατα­φέ­ρει να μετα­τρέ­ψει αυτό το ενδια­φέ­ρον σε πραγ­μα­τική πολι­τική δύναμη ή αν θα περιο­ρι­στεί σε μια προ­σω­ρινή ανα­βί­ωση του παλιού διπόλου, θα φανεί τους επό­με­νους μήνες.