Πώς φτάσαμε στην επικήρυξη του λαγοκέφαλου – Από την απραξία στον Πανελλήνιο Διαγωνισμό Κυνηγιού

Οι λα­γο­κέ­φα­λοι είναι ένα από τα πιο hot θέ­μα­τα συ­ζή­τη­σης στο δια­δί­κτυο το φε­τι­νό κα­λο­καί­ρι. Για τους λά­θους λό­γους.

Τα fake news περί δα­γκώ­μα­τος λουό­με­νης σε πα­ρα­λία της Ατ­τι­κής, όπως και ο πρώ­τος ερα­σι­τε­χνι­κός «Πα­νελ­λή­νιος Δια­γω­νι­σμός Κυ­νη­γιού Λα­γο­κέ­φα­λου», είναι το απο­τέ­λε­σμα της έλ­λει­ψης συ­στη­μα­τι­κής πα­ρα­κο­λού­θη­σης της εξά­πλω­σης του αδη­φά­γου αυτού ψα­ριού στην Ελ­λά­δα.

Χωρίς πλατ­φόρ­μα κα­τα­γρα­φής των πε­ρι­στα­τι­κών, όλες οι πλη­ρο­φο­ρί­ες για τους λα­γο­κέ­φα­λους έρ­χο­νται στη συ­ντρι­πτι­κή τους πλειο­νό­τη­τα από προ­σω­πι­κές μαρ­τυ­ρί­ες και κα­τα­γρα­φές.

Την ίδια στιγ­μή, οι επι­στή­μο­νες ξε­κα­θα­ρί­ζουν πως οι λα­γο­κέ­φα­λοι δεν επι­τί­θε­νται στους αν­θρώ­πους και επι­ση­μαί­νουν πως είναι λαν­θα­σμέ­νο και επι­κίν­δυ­νο οι πο­λί­τες να πλη­σιά­ζουν, να χαϊ­δεύ­ουν και να παί­ζουν με αυτά τα ψάρια, όταν βγαί­νουν στα ρηχά.

Οπως είχε ανα­δεί­ξει με ρε­πορ­τάζ του το in, το ΕΛ­ΚΕ­ΘΕ (Ελ­λη­νι­κό Κέ­ντρο Θα­λάσ­σιων Ερευ­νών) πα­ρέ­δω­σε το 2024 στο υπουρ­γείο Αγρο­τι­κής Ανά­πτυ­ξης και Τρο­φί­μων (το οποίο είναι αρ­μό­διο για θέ­μα­τα αλιεί­ας) ένα εθνι­κό σχέ­διο δρά­σης για την αντι­με­τώ­πι­ση του λα­γο­κέ­φα­λου, μετά από αί­τη­μα και χρη­μα­το­δό­τη­ση του υπουρ­γεί­ου Πε­ρι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας (το οποίο είναι αρ­μό­διο για τα θέ­μα­τα που αφο­ρούν τα ελ­λη­νι­κά οι­κο­συ­στή­μα­τα).

Στις προ­τά­σεις του ΕΛ­ΚΕ­ΘΕ δεν συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νό­ταν μόνο η επι­κή­ρυ­ξη του λα­γο­κέ­φα­λου με θή­ρευ­ση από τους αλιείς, όπως συμ­βαί­νει στην Κύπρο, αλλά και το monitoring του ψα­ριού, η απο­ζη­μί­ω­ση στους αλιείς για τα κα­τε­στραμ­μέ­να αλιευ­τι­κά ερ­γα­λεία τους κ.ά.

Πώς θα τρέ­ξει το μέτρο της επι­κή­ρυ­ξης

Τε­λι­κά, την Πέμ­πτη 25 Ιου­νί­ου ο υπουρ­γός Αγρο­τι­κής Ανά­πτυ­ξης και Τρο­φί­μων, Μαρ­γα­ρί­της Σχοι­νάς, ανα­κοί­νω­σε μια σειρά από μέτρα στή­ρι­ξης για τους Ελ­λη­νες αλιείς. Ανά­με­σα σε αυτά, ήταν και η επι­κή­ρυ­ξη του λα­γο­κέ­φα­λου με την επι­δό­τη­ση στους ψα­ρά­δες να ορί­ζε­ται στα 5,33 ευρώ το κιλό, κα­θα­ρά. Ση­μειώ­νε­ται πως η επι­δό­τη­ση στην Κύπρο ειναι 4,73 ευρώ το κιλό (μικτά).

Σύμ­φω­να με τον γε­νι­κό γραμ­μα­τέα του υπουρ­γεί­ου Αγρο­τι­κής Ανά­πτυ­ξης, Σπύρο Πρω­το­ψάλ­τη, ο οποί­ος μί­λη­σε στο in, η πρό­σκλη­ση από το ΥΠΑΑΤ προς τις δύο Πε­ρι­φέ­ρειες από τις οποί­ες θα ξε­κι­νή­σει πι­λο­τι­κά να εφαρ­μό­ζε­ται το πρό­γραμ­μα, θα απο­στα­λεί την Δευ­τέ­ρα 29 Ιου­νί­ου. Οι δύο πε­ρι­φέ­ρειες είναι αυτές της Κρή­της και του Νό­τιου Αι­γαί­ου.

Για το πι­λο­τι­κό πρό­γραμ­μα θα αξιο­ποι­η­θούν 1,5 εκ. ευρώ από ευ­ρω­παϊ­κούς πό­ρους.

«Όσο πιο γρή­γο­ρα αντα­πο­κρι­θούν οι Πε­ρι­φέ­ρειες, οι οποί­ες είναι και οι δι­καιού­χοι του προ­γράμ­μα­τος, τόσο πιο γρή­γο­ρα θα τρέ­ξει και η επι­κή­ρυ­ξη» ση­μεί­ω­σε ο κ. Πρω­το­ψάλ­της.

Τα δύο βα­σι­κά τε­χνι­κά κομ­μά­τια που έχουν να τρέ­ξουν οι Πε­ρι­φέ­ρειες είναι αυτό της ψύξης των λα­γο­κέ­φα­λων, όταν θα αλιεύ­ο­νται, αλλά και της καύ­σης τους, σε ει­δι­κούς κλι­βά­νους.

Η Κρήτη, πε­ριο­χή για την οποία συ­ζη­τεί­ται εδώ και πολύ καιρό η εφαρ­μο­γή του πι­λο­τι­κού προ­γράμ­μα­τος, είναι αρ­κε­τά έτοι­μη να πε­ρά­σει στην πράξη.

«Έχου­με πάρει ήδη προ­σφο­ρά από ιδιο­κτή­τη μο­νά­δας κλι­βά­νου για τους λα­γο­κέ­φα­λους. Η μο­νά­δα βρί­σκε­ται στο Ηρά­κλειο. Στό­χος είναι σε κάθε νομό να έχου­με και από 2 ση­μεία για την ψύξη των λα­γο­κέ­φα­λων μέχρι να με­τα­φερ­θούν στον κλί­βα­νο» δή­λω­σε στο in ο Σταύ­ρος Τζε­δά­κης, θε­μα­τι­κός Αντι­πε­ρι­φε­ρειάρ­χης Κρή­της, με αρ­μο­διό­τη­τες που κα­λύ­πτουν τον τομέα της Αγρο­τι­κής Οι­κο­νο­μί­ας. Ο ίδιος χα­ρα­κτη­ρί­ζει αναμ­φί­βο­λα θε­τι­κό το μέτρο που ανα­κοί­νω­σε το ΥΠΑΑΤ.

Δεν είναι όμως σί­γου­ρο ότι θα συμ­βεί το ίδιο και με την Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου, πε­ρι­φέ­ρεια με πολλά νησιά, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των Κυ­κλά­δων, όπου τα επί μέ­ρους τε­χνι­κά ζη­τή­μα­τα (ψύξη/καύση των λα­γο­κέ­φα­λων) έχουν πολύ με­γα­λύ­τε­ρο επί­πε­δο δυ­σκο­λί­ας να εφαρ­μο­στούν σε σχέση με την Κρήτη.

Όπως πά­ντως τό­νι­σε ο κ. Πρω­το­ψάλ­της στο in, δε­δο­μέ­νου πως οι εκ­πρό­σω­ποι της συ­γκε­κρι­μέ­νης πε­ρι­φέ­ρειας έχουν ζη­τή­σει πολ­λές φορές από το ΥΠΑΑΤ να συ­μπε­ρι­λη­φθούν και τα συ­γκε­κρι­μέ­να νησιά στο πι­λο­τι­κό πρό­γραμ­μα θή­ρευ­σης μαζί με την Κρήτη, είναι στο χέρι τους να υλο­ποι­ή­σουν το πι­λο­τι­κό πρό­γραμ­μα.

Όσον αφορά το κρί­σι­μο θέμα του monitoring της εξά­πλω­σης του λα­γο­κέ­φα­λου στην Ελ­λά­δα, σύμ­φω­να με τον κ. Πρω­το­ψάλ­τη, στο συ­γκε­κρι­μέ­νο ζή­τη­μα απαι­τεί­ται συ­νερ­γα­σία με το υπουρ­γείο Πε­ρι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας.

Ο κ. Πρω­το­ψάλ­της ανέ­φε­ρε πως δεν είναι στην αρ­μο­διό­τη­τα του υπουρ­γεί­ου Αγρο­τι­κής Ανά­πτυ­ξης όλες οι δρά­σεις που πε­ρι­λαμ­βά­νο­νται στο Εθνι­κό Σχέ­διο Δρά­σης για τον λα­γο­κέ­φα­λο.

«Υπάρ­χει συ­ναρ­μο­διό­τη­τα. Τα θέ­μα­τα της αλιεί­ας εμπί­πτουν στο ΥΠΑΑΤ, όμως το θέμα των ξε­νι­κών ειδών και οι επι­πτώ­σεις τους στα οι­κο­συ­στή­μα­τα είναι αρ­μο­διό­τη­τα του ΥΠΕΝ» ση­μεί­ω­σε ο γε­νι­κός γραμ­μα­τέ­ας του ΥΠΑΑΤ.

Για τον πα­ρα­πά­νω λόγο, ο κ. Σχοι­νάς θα συ­να­ντη­θεί με τον υπουρ­γό Πε­ρι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας, Σταύ­ρο Πα­πα­σταύ­ρου, την ερ­χό­με­νη Τε­τάρ­τη, 1 Ιου­λί­ου.

Λα­γο­κέ­φα­λοι που αλί­ευ­σαν ψα­ρά­δες στην Κρήτη εκεί όπο το πρό­βλη­μα είναι πιο έντο­νο από οπου­δή­πο­τε αλλού στην Ελ­λά­δα

«Θα συμ­με­τέ­χουν όλοι οι ψα­ρά­δες της Κρή­της – Το κυ­νή­γι θα είναι μα­ζι­κό»

Οι αλιείς στην Κρήτη ήταν οι πρώ­τοι που ζή­τη­σαν το μέτρο της επι­κή­ρυ­ξης του λα­γο­κέ­φα­λου, δε­δο­μέ­νου ότι είναι και η πρώτη πε­ριο­χή στην οποία έφτα­σε το πρό­βλη­μα και πα­ρα­μέ­νει αυτή με τις πε­ρισ­σό­τε­ρες κα­τα­γρα­φές του εί­δους.

Ρω­τή­σα­με τον Γιάν­νη Αν­δρου­λά­κη, πρό­ε­δρο των αλιέ­ων κι αλιερ­γα­τών Ηρα­κλεί­ου Κρή­της, πώς αξιο­λο­γούν το μέτρο της επι­κή­ρυ­ξης, όπως το ανα­κοί­νω­σε ο κ. Σχοι­νάς.

Μας απά­ντη­σε πως: «Είναι μια αρχή. Δεν εί­μα­στε πλή­ρως ικα­νο­ποι­η­μέ­νοι. Είναι καλή τιμή τα 5,33 ευρώ, όμως, δεν προ­βλέ­πο­νται απο­ζη­μιώ­σεις ούτε για τις ζη­μιές στα αλιευ­τι­κά ερ­γα­λεία ούτε για τις απώ­λειες στο με­ρο­κά­μα­το μας λόγω των βρώ­σι­μων ψα­ριών που τρώει ο λα­γο­κέ­φα­λος μέσα στα δί­χτυα μας».

Στην ερώ­τη­ση πόσοι αλιείς από την Κρήτη θα συμ­με­τά­σχουν στη θή­ρευ­ση του λα­γο­κέ­φα­λου, ο κ. Αν­δρου­λά­κης απά­ντη­σε αυ­θόρ­μη­τα: «Όλοι, όλοι. Μέχρι τώρα μου ‘χουν δη­λώ­σει όλοι συμ­με­το­χή. Μόνο στον σύλ­λο­γο που είμαι εγώ πρό­ε­δρος εί­μα­στε 700 άτομα. Και οι σύλ­λο­γοι στο νησί είναι πολ­λοί. Θα ξε­κι­νή­σει μα­ζι­κό κυ­νή­γι».

Πα­νελ­λή­νιος δια­γω­νι­σμός κυ­νη­γιού: Πλού­σια έπα­θλα, αλλά πού κα­τα­λή­γουν οι λα­γο­κέ­φα­λοι;

Μια εβδο­μά­δα πριν ανα­κοι­νω­θούν τα μέτρα του υπουρ­γεί­ου Αγρο­τι­κής Ανά­πτυ­ξης και καθώς ο λα­γο­κέ­φα­λος γι­νό­ταν ολο­έ­να πιο διά­ση­μος και «ευ­πώ­λη­τος» στο ελ­λη­νι­κό δια­δί­κτυο και τα social media, ανα­κοι­νώ­θη­κε ο «1ος Πα­νελ­λή­νιος Δια­γω­νι­σμός Αλιεί­ας Λα­γο­κέ­φα­λου» για επαγ­γελ­μα­τί­ες και ερα­σι­τέ­χνες ψα­ρά­δες, πρω­το­βου­λία του επαγ­γελ­μα­τία ψαρά και σεφ από τη Ρόδο, Μι­χά­λη Καρ­πο­δί­νη.

«Πη­γαί­νει πάρα πολύ καλά ο δια­γω­νι­σμός. Έχει μπλο­κά­ρει ο λο­γα­ρια­σμός στο facebook από τις εκα­το­ντά­δες αναρ­τή­σεις και τα σχό­λια. Η σε­λί­δα του δια­γω­νι­σμού είχε 2.000.000 προ­βο­λές σε μία εβδο­μά­δα» πε­ρι­γρά­φει, χα­ρού­με­νος για το επί­τευγ­μα στο in, ο κ. Καρ­πο­δί­νης κια συ­μπλη­ρώ­νει: «Με μια πρό­χει­ρη εκτί­μη­ση, τις 3 πρώ­τες μέρες του δια­γω­νι­σμού είχαν συμ­με­τά­σχει πε­ρισ­σό­τε­ροι από 200 ψα­ρά­δες».

«Κάθε εβδο­μά­δα έχου­με κλη­ρώ­σεις και δώρα και ανα­κοι­νώ­νου­με τις πε­ριο­χές όπου εντο­πί­στη­καν πε­ρισ­σό­τε­ροι λα­γο­κέ­φα­λοι. Ο απλός κό­σμος μας δίνει ό,τι μπο­ρεί, είναι πολύ συ­γκι­νη­τι­κό, από τη­λε­ο­ρά­σεις, μέχρι γυα­λιά ηλίου αξίας 200 ευρώ. Μέχρι μα­θή­μα­τα οδή­γη­σης αυ­το­κι­νή­του έχου­με έπα­θλο» λέει ο κ. Καρ­πο­δί­νης.

Σύμ­φω­να με τον ίδιο, ο με­γα­λύ­τε­ρος στό­χος της πρω­το­βου­λί­ας του είναι να γίνει μια χαρ­το­γρά­φη­ση των λα­γο­κέ­φα­λων στην Ελ­λά­δα, έτσι ώστε «να κα­τα­λά­βου­με σε ποιες πε­ριο­χές έχουν φτά­σει τα ψάρια και σε τι βαθμό».

Ο ίδιος λέει πως η προ­σπά­θεια του εμπί­πτει στην κα­τη­γο­ρία Citizens Science (σ.σ.: επι­στη­μο­νι­κή γνώση, η οποία χτί­ζε­ται μέσα από πρω­το­βου­λί­ες απλών πο­λι­τών).

Σύμ­φω­να με τον κ. Καρ­πο­δί­νη, η πρώτη εβδο­μά­δα του δια­γω­νι­σμού, o οποί­ος θα διαρ­κέ­σει μέχρι τις 30 Αυ­γού­στου, δεί­χνει πως το πρό­βλη­μα είναι πολύ με­γά­λο στην Κρήτη και στα Δω­δε­κά­νη­σα, ενώ αυ­ξά­νο­νται οι ανα­φο­ρές για την Ατ­τι­κή.

Στις Κυ­κλά­δες οι λα­γο­κέ­φα­λοι φαί­νε­ται να είναι λι­γό­τε­ροι, ενώ οι πε­ριο­χές που κί­νη­σαν την πε­ριέρ­γεια του διορ­γα­νω­τή είναι η Θάσος και η Χίος.

Στη νευ­ραλ­γι­κή πά­ντως ερώ­τη­ση πού απορ­ρί­πτο­νται οι λα­γο­κέ­φα­λοι που θη­ρεύ­ο­νται στο πλαί­σιο του δια­γω­νι­σμού, πολύ ση­μα­ντι­κή λε­πτο­μέ­ρεια στο συ­νο­λι­κό θέμα της θή­ρευ­σης του λα­γο­κέ­φα­λου, η απά­ντη­ση είναι μάλ­λον ασα­φής.

Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι ο λα­γο­κέ­φα­λος πε­ριέ­χει μια ιδιαί­τε­ρα ισχυ­ρή το­ξί­νη, την τε­τρα­δο­το­ξί­νη. Αν το ψάρι κα­τα­να­λω­θεί προ­κα­λεί από πα­ρά­λυ­ση έως και θά­να­το.

Ο κ. Καρ­πο­δί­νης απα­ντά πως δεν υπάρ­χει μα­ζι­κή συλ­λο­γή και άρα και μα­ζι­κή απόρ­ρι­ψη λα­γο­κέ­φα­λων στο πλαί­σιο του δια­γω­νι­σμού, όπως θα γί­νε­ται για πα­ρά­δειγ­μα με τον ορ­γα­νω­μέ­νο τρόπο της επι­κή­ρυ­ξης.

«Μια μικρή σα­κού­λα με λα­γο­κέ­φα­λους, πε­ριέ­χει μικρό πο­σο­στό νευ­ρο­το­ξί­νης. Δεν δη­μιουρ­γεί πρό­βλη­μα. Επί­σης οι λα­γο­κέ­φα­λοι ψα­ρεύ­ο­νται και ανε­ξάρ­τη­τα από τον δια­γω­νι­σμό» επι­χει­ρη­μα­το­λο­γεί ο κ. Καρ­πο­δί­νης. Όπως συ­μπλη­ρώ­νει, σε πολ­λές πε­ρι­πτώ­σεις οι θη­ρευ­μέ­νοι λα­γο­κέ­φα­λοι απορ­ρί­πτο­νται από τους συμ­με­τέ­χο­ντες του δια­γω­νι­σμού πίσω στη θά­λασ­σα.

Οι ει­δι­κοί επι­στή­μο­νες, όμως, το­νί­ζουν πως ελ­λο­χεύ­ουν κίν­δυ­νοι. Όπως εξη­γεί στο in ο θα­λάσ­σιος βιο­λό­γος, Χρή­στος Τα­κλής: «Το να απορ­ρί­πτο­νται πίσω στη θά­λασ­σα οι λα­γο­κέ­φα­λοι δεν είναι απα­ραί­τη­τα αρ­νη­τι­κό. Εν­δε­χο­μέ­νως άλλα εγ­χώ­ρια ψάρια να εν­δια­φερ­θούν να φάνε τους λα­γο­κέ­φα­λους. Ή μπο­ρεί να δια­πι­στω­θεί πως υπάρ­χει κα­νι­βα­λι­σμός με­τα­ξύ τους. Η αλή­θεια είναι πως δεν έχου­με στοι­χεία για αυτό, δεν το γνω­ρί­ζου­με. Σε κάθε πε­ρί­πτω­ση, το να απορ­ρί­πτο­νται οι θη­ρευ­μέ­νοι λα­γο­κέ­φα­λοι σε κά­δους απορ­ριμ­μά­των, για πα­ρά­δειγ­μα, ή έξω στο πε­ρι­βάλ­λον, είναι επι­κίν­δυ­νη πρα­κτι­κή και μπο­ρεί να προ­κα­λέ­σει δυ­νη­τι­κά μό­λυν­ση στον υδρο­φό­ρο ορί­ζο­ντα».

Δύ­σκο­λη μάχη: 1.000.000 με 2.000.000 τα αυγά του λα­γο­κέ­φα­λου τον χρόνο

Σε κάθε πε­ρί­πτω­ση, ο κ. Τα­κλής ση­μειώ­νει πως η από­φα­ση να αντι­με­τω­πί­σου­με ορ­γα­νω­μέ­να ένα θέμα που εξε­λίσ­σε­ται εδώ και 20 χρό­νια και για το οποίο δεν υπήρ­χε μέχρι πρό­τι­νος στρα­τη­γι­κή, κάνει δύ­σκο­λο το εγ­χεί­ρη­μα.

«Τρέ­χου­με τε­λευ­ταία στιγ­μή να πιά­σου­με τα άπια­στα» λέει ο ίδιος χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά.

Πα­ρό­λα αυτά, ο κ. Τα­κλής, χα­ρα­κτη­ρί­ζει ικα­νο­ποι­η­τι­κή την τιμή της απο­ζη­μί­ω­σης για τους αλιείς στα 5,33 ευρώ το κιλό: «Είναι με­γα­λύ­τε­ρη από αυτήν που δί­νουν στους ψα­ρά­δες σε Τουρ­κία και Κύπρο».

Στην ερώ­τη­ση αν μπο­ρεί να… «κα­θα­ρί­σει» σε ση­μα­ντι­κό βαθμό η θά­λασ­σα λόγω της θή­ρευ­σης των λα­γο­κέ­φα­λων, ο κ. Τα­κλής απα­ντά πως «δεν υπάρ­χει πε­ρί­πτω­ση να κα­θα­ρί­σει τε­λεί­ως η θά­λασ­σα. Αυτό το ξε­νι­κό είδος εφε­ξής θα το έχου­με στη Με­σό­γειο. Το κρί­σι­μο ερώ­τη­μα είναι αν θα πε­τύ­χου­με σε κά­ποιες πε­ριο­χές με πολ­λούς λα­γο­κέ­φα­λους να ελα­φρύ­νου­με την πίεση που ασκούν στο θα­λάσ­σιο οι­κο­σύ­στη­μα οι πλη­θυ­σμοί αυτού του ψα­ριού. Η επι­τυ­χία του εγ­χει­ρή­μα­τος εξαρ­τά­ται επί­σης και από τη διάρ­κεια του προ­γράμ­μα­τος. Τα απο­τε­λέ­σμα­τα θα πρέ­πει να αξιο­λο­γη­θούν».

Την ίδια στιγ­μή, η απου­σία monitoring η οποία οδη­γεί σε αδυ­να­μία να δη­μιουρ­γη­θούν αξιό­πι­στοι χάρ­τες εξά­πλω­σης του λα­γο­κέ­φα­λου, δη­μιουρ­γεί εμπό­δια στο να αντι­με­τω­πι­στεί ολο­μέ­τω­πα το πρό­βλη­μα.

Σε κάθε πε­ρί­πτω­ση, οι εν­δεί­ξεις γύρω από την εξά­πλω­ση του ψα­ριού δεν είναι θε­τι­κές. Ο κ. Τα­κλής εξη­γεί γιατί: «Ο λα­γο­κέ­φα­λος έχει αρ­χί­σει να ανε­βαί­νει προς τα βό­ρεια. Λόγω της αύ­ξη­σης της θερ­μο­κρα­σί­ας της θά­λασ­σας εξαι­τί­ας της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής, τα νερά γί­νο­νται ολο­έ­να και πιο ελ­κυ­στι­κά για τον λα­γο­κέ­φα­λο και στις βό­ρειες ελ­λη­νι­κές θά­λασ­σες. Αυτή τη στιγ­μή, στις πε­ρισ­σό­τε­ρες πε­ριο­χές της Ελ­λά­δας οι λα­γο­κέ­φα­λοι βρί­σκο­νται σε με­μο­νω­μέ­νους, πολύ μι­κρούς πλη­θυ­σμούς. Οι με­γά­λοι πλη­θυ­σμοί εντο­πί­ζο­νται από Σα­ρω­νι­κό και προς τα κάτω: Νότια Πε­λο­πόν­νη­σο, Κρήτη, Κυ­κλά­δες, Δω­δε­κά­νη­σα».

Πηγή: in.gr