Σαν σήμερα καθιερώθηκε ο θεσμός του Δήμου – Η ιστορία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην Ελλάδα

Ο θεσμός της τοπικής αυτο­διοί­κη­σης, δηλαδή της διοί­κη­σης των τοπικών υπο­θέ­σεων από όργανα ανε­ξάρ­τητα από την κρατική εξουσία, εισήχθη στη χώρα μας από τη βαυα­ρική αντι­βα­σι­λεία, με το Βασι­λικό Διά­ταγμα της 27ης Δεκεμ­βρίου του 1833. Η μικρή τότε Ελλάδα διαι­ρέ­θηκε σε δήμους, επαρ­χίες και νομούς.

Με το Νόμο της 27ης Δεκεμ­βρίου 1833 «Περί συστά­σεως των Δήμων», καταρ­γή­θη­καν οι κοι­νο­τι­κές και Επαρ­χια­κές Δημο­γε­ρο­ντίες και καθιε­ρώ­θηκε ο θεσμός του Δήμου. Για να συστα­θούν Δήμοι έπρεπε να υπάρ­χουν του­λά­χι­στον 300 κάτοι­κοι, ενώ τα χωριά που είχαν λιγό­τε­ρους κατοί­κους, έπρεπε να συγ­χω­νευ­θούν. Έτσι, δημιουρ­γή­θη­καν 750 Δήμοι.

Οι πρώτες δημο­τι­κές εκλογές διε­ξά­χθη­καν το 1834 στο νομό Αργο­λι­δο­κο­ριν­θίας, με την εκλογή του δημάρ­χου να γίνεται με έμμεσο τρόπο. Οι πολίτες (μόνο άνδρες και με εισο­δη­μα­τικά κρι­τή­ρια) ψήφιζαν για την εκλογή δημο­τι­κών συμ­βού­λων και η κυβέρ­νηση διόριζε ίσο αριθμό δημο­τι­κών συμ­βού­λων. Από τους τρεις πρώτους πλειο­ψη­φή­σα­ντες, η κεντρική διοί­κηση επέλεγε έναν, ο οποίος ανα­λάμ­βανε καθή­κο­ντα δημάρ­χου.

Στην Αθήνα οι πρώτες δημο­τι­κές έγιναν από τις 15 έως τις 20 Μαρτίου του 1835 και δήμαρ­χος ανα­δεί­χθηκε ο φιλο­κυ­βερ­νη­τι­κός Ανάρ­γυ­ρος Πετρά­κης, γόνος οικο­γέ­νειας γαιο­κτη­μό­νων από την Αρκαδία. Στον Πειραιά οι εκλογές έγιναν αργό­τερα (14 Δεκεμ­βρίου 1835) και δήμαρ­χος ανα­δεί­χθηκε ο Υδραίος αγω­νι­στής του ’21 και έμπορος Κυριά­κος Σερ­φιώ­της. Όσον αφορά στους επάρ­χους και τους νομάρ­χες, αυτοί διο­ρί­ζο­νταν από την κεντρική εξουσία. Μετά την έξωση του Όθωνα το 1862, ψηφί­στηκε νέος νόμος (19 Νοεμ­βρίου 1864), με τον οποίο καθιε­ρώ­θηκε η άμεση εκλογή του δημάρ­χου από τους πολίτες (άνδρες).

Οι 750 Δήμοι με το Νόμο 16/22 Σεπτεμ­βρίου 1840, περιο­ρί­σθη­καν σε 250. Πιστεύ­ε­ται από τους μελε­τη­τές της Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης ότι η βασική αιτία για τη μείωση του αριθμού των Ο.Τ.Α. ήταν ότι, με τον τρόπο αυτό, διευ­κο­λύ­νο­νταν η άσκηση εξου­σίας από την Κεντρική Διοί­κηση μέσω των Οργάνων της Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης.

Οι δημο­τι­κές εκλογές της 11ης Φεβρουα­ρίου 1934 έμειναν στην ιστορία, διότι για πρώτη φορά ψήφισαν οι γυναί­κες και για πρώτη φορά εξε­λέ­γη­σαν κομ­μου­νι­στές δήμαρ­χοι (Μήτσος Παρ­τσα­λί­δης στην Καβάλα και Διο­νύ­σης Μενύ­χτας στις Σέρρες). Οι εκλογές αυτές ήταν και οι τελευ­ταίες μέχρι το 1951, εξαι­τίας της μεσο­λά­βη­σης της δικτα­το­ρίας Μεταξά, της Κατοχής και του Εμφυ­λίου Πολέμου.

Οι πρώτες μετα­πο­λε­μι­κές εκλογές έγιναν στις 15 Απρι­λίου του 1951, με το σύστημα της έμμεσης εκλογής του δημάρ­χου από τους δημο­τι­κούς συμ­βού­λους. Το σύστημα αυτό εφαρ­μό­στηκε μέχρι και τις δημο­τι­κές εκλογές του 1964, με εξαί­ρεση αυτές του 1954, οπότε οι δήμαρ­χοι εξε­λέ­γη­σαν άμεσα από τον λαό. Κατά τη διάρ­κεια της επτά­χρο­νης δικτα­το­ρίας των συνταγ­μα­ταρ­χών (1967-1974), οι δήμαρ­χοι διο­ρί­ζο­νταν από τη χούντα, ενώ μετά την μετα­πο­λί­τευση του 1974 επι­στρέ­ψαμε στην άμεση εκλογή του δημάρ­χου από τον λαό με το σύστημα των δύο γύρων.