Τα ξεραμένα κυπαρίσσια και η αποκατάσταση από την μεγάλη πυρκαγιά του ’23

• Η παρέμ­βαση του γεω­πό­νου Πανα­γιώτη Σταμάτη για την εικόνα εγκα­τά­λει­ψης των δεν­δρο­φυ­τεύ­σεων προ­κα­λεί προ­βλη­μα­τι­σμό

Τρία χρόνια συμπλη­ρώ­θη­καν από τη φονική πυρ­κα­γιά του Ιουλίου του 2023 στη Ρόδο, που άφησε πίσω της χιλιά­δες καμένα στρέμ­ματα και μια από τις μεγα­λύ­τε­ρες οικο­λο­γι­κές κατα­στρο­φές που γνώρισε ποτέ το νησί. Στην τελική ευθεία εισέρ­χε­ται και η δικα­στική διε­ρεύ­νηση, καθώς οι δεκα­τέσ­σε­ρις ύποπτοι για την τέλεση αξιό­ποι­νων πράξεων, μεταξύ των οποίων υψη­λό­βαθμα στελέχη του Πυρο­σβε­στι­κού Σώματος, της Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας, της Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης και άλλων εμπλε­κό­με­νων υπη­ρε­σιών, έχουν ήδη κατα­θέ­σει, μέσω των συνη­γό­ρων τους, τα απο­λο­γη­τικά τους υπο­μνή­ματα.

Ένα βήμα πριν από τις τελικές κρίσεις της Δικαιο­σύ­νης

Όπως έχει απο­κα­λύ­ψει η «δ», τα πρόσωπα που βρέ­θη­καν στο επί­κε­ντρο της εισαγ­γε­λι­κής έρευνας χωρί­ζο­νται σε δύο βασικές κατη­γο­ρίες: από τη μία στελέχη του Πυρο­σβε­στι­κού Σώματος και από την άλλη εκπρό­σω­ποι της Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης, της Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου και της Ελλη­νι­κής Αστυ­νο­μίας. Η εισαγ­γε­λική παραγ­γε­λία εστιά­ζει όχι μόνο σε ενδε­χό­με­νες πράξεις αμέ­λειας, αλλά και σε πιθανές συστη­μα­τι­κές παρα­λεί­ψεις κρα­τι­κών οργάνων, οι οποίες ενδέ­χε­ται να συνέ­βα­λαν στην καθυ­στε­ρη­μένη και ανε­παρκή αντι­με­τώ­πιση της κρίσης. Σύμφωνα με εκτι­μή­σεις συνη­γό­ρων υπε­ρά­σπι­σης, το σκέλος της υπό­θε­σης που αφορά αιρε­τούς της Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης εκτι­μά­ται ότι θα τεθεί στο αρχείο, χωρίς μέχρι στιγμής να υπάρχει επίσημη δικα­στική απόφαση. Την ώρα που η Δικαιο­σύνη βρί­σκε­ται ένα βήμα πριν από τις τελικές της κρίσεις, η εικόνα στη Νότια Ρόδο υπεν­θυ­μί­ζει ότι οι συνέ­πειες της μεγα­λύ­τε­ρης περι­βαλ­λο­ντι­κής κατα­στρο­φής που γνώρισε το νησί παρα­μέ­νουν ορατές. Με αφορμή την επέτειο, ο γεω­πό­νος Πανα­γιώ­της Στα­μά­της δημο­σί­ευσε μια αιχμηρή παρέμ­βαση, εκφρά­ζο­ντας την ανη­συ­χία του για την εικόνα που παρου­σιά­ζουν σήμερα τα κυπα­ρίσ­σια που φυτεύ­τη­καν κατά μήκος του οδικού δικτύου της Νότιας Ρόδου, στο πλαίσιο της προ­σπά­θειας απο­κα­τά­στα­σης του τοπίου. Όπως επι­ση­μαί­νει, κάθε μήνα όλο και περισ­σό­τερα δέντρα ξεραί­νο­νται, με απο­τέ­λε­σμα μια πρω­το­βου­λία που ξεκί­νησε με μεγάλες προσ­δο­κίες να οδη­γεί­ται στα­διακά σε εγκα­τά­λειψη. Υπεν­θυ­μί­ζει ότι μετά την πυρ­κα­γιά η Alpha Bank προ­σέ­φερε δεκάδες κυπα­ρίσ­σια, η Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου ανέλαβε τη φύτευση και την εγκα­τά­σταση του αρδευ­τι­κού δικτύου, ενώ ο Δήμος Ρόδου διέθεσε τις παροχές νερού για την άρδευσή τους.

Η μοίρα του τόπου μας περνά πάντα από τα χέρια μας

Ο κ. Στα­μά­της υπο­στη­ρί­ζει ότι οι φορείς αντα­πο­κρί­θη­καν στο καθήκον τους κατά τη φάση της υλο­ποί­η­σης, ωστόσο θεωρεί πως στη συνέ­χεια επι­κρά­τησε αδια­φο­ρία. Όπως ανα­φέ­ρει χαρα­κτη­ρι­στικά, η εικόνα των εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­νων και ξερα­μέ­νων δέντρων απο­τε­λεί ευθύνη ολό­κλη­ρης της τοπικής κοι­νω­νίας, καθώς, όπως σημειώ­νει, «η μοίρα του τόπου μας περνά πάντα από τα χέρια μας». Η ανάρ­τησή του προ­κά­λεσε έντονο διάλογο, με πολίτες να εκφρά­ζουν δια­φο­ρε­τι­κές προ­σεγ­γί­σεις για τα αίτια της απο­τυ­χίας της συγκε­κρι­μέ­νης δεν­δρο­φύ­τευ­σης. Αρκετοί συμ­φώ­νη­σαν ότι η έλλειψη φρο­ντί­δας και συντή­ρη­σης υπήρξε καθο­ρι­στική, τονί­ζο­ντας πως τα δέντρα έμειναν μέσα στα ξερό­χορτα, χωρίς τακτικό πότισμα και παρα­κο­λού­θηση, με απο­τέ­λε­σμα μεγάλο μέρος τους να μην επι­βιώ­σει. Άλλοι, ωστόσο, υπο­στή­ρι­ξαν ότι το πρό­βλημα ξεκί­νησε ήδη από τον σχε­δια­σμό του έργου. Όπως ανέ­φε­ραν, επι­λέ­χθη­καν μεγάλα δέντρα με αυξη­μέ­νες απαι­τή­σεις συντή­ρη­σης, χωρίς να εξα­σφα­λι­στεί ότι θα υπήρχε η απα­ραί­τητη φρο­ντίδα τους τα επόμενα χρόνια. Κατά την άποψή τους, η απο­τυ­χία ήταν σε μεγάλο βαθμό προ­βλέ­ψιμη. Δεν έλειψαν και οι επι­κρί­σεις για τον τρόπο με τον οποίο πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν οι φυτεύ­σεις. Πολίτες σχο­λί­α­σαν ότι αρκετά δέντρα δεν τοπο­θε­τή­θη­καν σε ευθεία, αλλά σε δια­φο­ρε­τι­κές απο­στά­σεις από τον δρόμο, ενώ ορι­σμένα φυτεύ­τη­καν ακόμη και κάτω από εναέρια καλώδια ηλε­κτρο­δό­τη­σης, γεγονός που, όπως υπο­στη­ρί­ζουν, θα δημιουρ­γούσε προ­βλή­ματα ακόμη και αν τα δέντρα ανα­πτύσ­σο­νταν κανο­νικά. Άλλοι στά­θη­καν στη γενι­κό­τερη φιλο­σο­φία τέτοιων παρεμ­βά­σεων, εκφρά­ζο­ντας την άποψη ότι πολλές δεν­δρο­φυ­τεύ­σεις πραγ­μα­το­ποιού­νται κυρίως για επι­κοι­νω­νια­κούς λόγους, χωρίς να υπάρχει ολο­κλη­ρω­μένο σχέδιο παρα­κο­λού­θη­σης, συντή­ρη­σης και αξιο­λό­γη­σης της επι­τυ­χίας τους. Παράλ­ληλα, δια­τυ­πώ­θηκε και η άποψη ότι οι ανα­δα­σώ­σεις ή οι δεν­δρο­φυ­τεύ­σεις δεν θα πρέπει να γίνο­νται τόσο σύντομα μετά από μια μεγάλη πυρ­κα­γιά, καθώς – σύμφωνα με όσους την υπο­στη­ρί­ζουν – απαι­τεί­ται περισ­σό­τε­ρος χρόνος ώστε να απο­κα­τα­στα­θεί φυσικά το έδαφος πριν από οποια­δή­ποτε παρέμ­βαση. Μέσα από τη συζή­τηση ανα­δεί­χθηκε και ένας ευρύ­τε­ρος προ­βλη­μα­τι­σμός για το μέλλον της Νότιας Ρόδου. Ορι­σμέ­νοι πολίτες εξέ­φρα­σαν την ανη­συ­χία ότι η συνεχής του­ρι­στική ανά­πτυξη, η δόμηση και η αυξα­νό­μενη πίεση στους φυσι­κούς πόρους μετα­βάλ­λουν στα­διακά τον χαρα­κτήρα της περιο­χής, θέτο­ντας σε δεύτερη μοίρα την προ­στα­σία του φυσικού περι­βάλ­λο­ντος. Τρία χρόνια μετά την κατα­στρο­φική πυρ­κα­γιά, η εικόνα των ξερα­μέ­νων κυπα­ρισ­σιών εξα­κο­λου­θεί να προ­κα­λεί προ­βλη­μα­τι­σμό. Το αν η απο­τυ­χία οφεί­λε­ται στην έλλειψη συντή­ρη­σης, σε αδυ­να­μίες του αρχικού σχε­δια­σμού ή σε συν­δυα­σμό πολλών παρα­γό­ντων απο­τε­λεί αντι­κεί­μενο δημό­σιας συζή­τη­σης. Κοινός τόπος, ωστόσο, παρα­μέ­νει ότι η απο­κα­τά­σταση ενός καμένου τοπίου δεν ολο­κλη­ρώ­νε­ται με μια συμ­βο­λική δεν­δρο­φύ­τευση, αλλά απαιτεί μακρο­χρό­νιο σχε­δια­σμό, συνεχή παρα­κο­λού­θηση και συνερ­γα­σία όλων των εμπλε­κο­μέ­νων.