Τα ξεραμένα κυπαρίσσια και η αποκατάσταση από την μεγάλη πυρκαγιά του ’23

• Η παρέμβαση του γεωπόνου Παναγιώτη Σταμάτη για την εικόνα εγκατάλειψης των δενδροφυτεύσεων προκαλεί προβληματισμό

Τρία χρόνια συμπληρώθηκαν από τη φονική πυρκαγιά του Ιουλίου του 2023 στη Ρόδο, που άφησε πίσω της χιλιάδες καμένα στρέμματα και μια από τις μεγαλύτερες οικολογικές καταστροφές που γνώρισε ποτέ το νησί. Στην τελική ευθεία εισέρχεται και η δικαστική διερεύνηση, καθώς οι δεκατέσσερις ύποπτοι για την τέλεση αξιόποινων πράξεων, μεταξύ των οποίων υψηλόβαθμα στελέχη του Πυροσβεστικού Σώματος, της Πολιτικής Προστασίας, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και άλλων εμπλεκόμενων υπηρεσιών, έχουν ήδη καταθέσει, μέσω των συνηγόρων τους, τα απολογητικά τους υπομνήματα.
Ένα βήμα πριν από τις τελικές κρίσεις της Δικαιοσύνης
Όπως έχει αποκαλύψει η «δ», τα πρόσωπα που βρέθηκαν στο επίκεντρο της εισαγγελικής έρευνας χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες: από τη μία στελέχη του Πυροσβεστικού Σώματος και από την άλλη εκπρόσωποι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου και της Ελληνικής Αστυνομίας. Η εισαγγελική παραγγελία εστιάζει όχι μόνο σε ενδεχόμενες πράξεις αμέλειας, αλλά και σε πιθανές συστηματικές παραλείψεις κρατικών οργάνων, οι οποίες ενδέχεται να συνέβαλαν στην καθυστερημένη και ανεπαρκή αντιμετώπιση της κρίσης. Σύμφωνα με εκτιμήσεις συνηγόρων υπεράσπισης, το σκέλος της υπόθεσης που αφορά αιρετούς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης εκτιμάται ότι θα τεθεί στο αρχείο, χωρίς μέχρι στιγμής να υπάρχει επίσημη δικαστική απόφαση. Την ώρα που η Δικαιοσύνη βρίσκεται ένα βήμα πριν από τις τελικές της κρίσεις, η εικόνα στη Νότια Ρόδο υπενθυμίζει ότι οι συνέπειες της μεγαλύτερης περιβαλλοντικής καταστροφής που γνώρισε το νησί παραμένουν ορατές. Με αφορμή την επέτειο, ο γεωπόνος Παναγιώτης Σταμάτης δημοσίευσε μια αιχμηρή παρέμβαση, εκφράζοντας την ανησυχία του για την εικόνα που παρουσιάζουν σήμερα τα κυπαρίσσια που φυτεύτηκαν κατά μήκος του οδικού δικτύου της Νότιας Ρόδου, στο πλαίσιο της προσπάθειας αποκατάστασης του τοπίου. Όπως επισημαίνει, κάθε μήνα όλο και περισσότερα δέντρα ξεραίνονται, με αποτέλεσμα μια πρωτοβουλία που ξεκίνησε με μεγάλες προσδοκίες να οδηγείται σταδιακά σε εγκατάλειψη. Υπενθυμίζει ότι μετά την πυρκαγιά η Alpha Bank προσέφερε δεκάδες κυπαρίσσια, η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου ανέλαβε τη φύτευση και την εγκατάσταση του αρδευτικού δικτύου, ενώ ο Δήμος Ρόδου διέθεσε τις παροχές νερού για την άρδευσή τους.

Η μοίρα του τόπου μας περνά πάντα από τα χέρια μας
Ο κ. Σταμάτης υποστηρίζει ότι οι φορείς ανταποκρίθηκαν στο καθήκον τους κατά τη φάση της υλοποίησης, ωστόσο θεωρεί πως στη συνέχεια επικράτησε αδιαφορία. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, η εικόνα των εγκαταλελειμμένων και ξεραμένων δέντρων αποτελεί ευθύνη ολόκληρης της τοπικής κοινωνίας, καθώς, όπως σημειώνει, «η μοίρα του τόπου μας περνά πάντα από τα χέρια μας». Η ανάρτησή του προκάλεσε έντονο διάλογο, με πολίτες να εκφράζουν διαφορετικές προσεγγίσεις για τα αίτια της αποτυχίας της συγκεκριμένης δενδροφύτευσης. Αρκετοί συμφώνησαν ότι η έλλειψη φροντίδας και συντήρησης υπήρξε καθοριστική, τονίζοντας πως τα δέντρα έμειναν μέσα στα ξερόχορτα, χωρίς τακτικό πότισμα και παρακολούθηση, με αποτέλεσμα μεγάλο μέρος τους να μην επιβιώσει. Άλλοι, ωστόσο, υποστήριξαν ότι το πρόβλημα ξεκίνησε ήδη από τον σχεδιασμό του έργου. Όπως ανέφεραν, επιλέχθηκαν μεγάλα δέντρα με αυξημένες απαιτήσεις συντήρησης, χωρίς να εξασφαλιστεί ότι θα υπήρχε η απαραίτητη φροντίδα τους τα επόμενα χρόνια. Κατά την άποψή τους, η αποτυχία ήταν σε μεγάλο βαθμό προβλέψιμη. Δεν έλειψαν και οι επικρίσεις για τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιήθηκαν οι φυτεύσεις. Πολίτες σχολίασαν ότι αρκετά δέντρα δεν τοποθετήθηκαν σε ευθεία, αλλά σε διαφορετικές αποστάσεις από τον δρόμο, ενώ ορισμένα φυτεύτηκαν ακόμη και κάτω από εναέρια καλώδια ηλεκτροδότησης, γεγονός που, όπως υποστηρίζουν, θα δημιουργούσε προβλήματα ακόμη και αν τα δέντρα αναπτύσσονταν κανονικά. Άλλοι στάθηκαν στη γενικότερη φιλοσοφία τέτοιων παρεμβάσεων, εκφράζοντας την άποψη ότι πολλές δενδροφυτεύσεις πραγματοποιούνται κυρίως για επικοινωνιακούς λόγους, χωρίς να υπάρχει ολοκληρωμένο σχέδιο παρακολούθησης, συντήρησης και αξιολόγησης της επιτυχίας τους. Παράλληλα, διατυπώθηκε και η άποψη ότι οι αναδασώσεις ή οι δενδροφυτεύσεις δεν θα πρέπει να γίνονται τόσο σύντομα μετά από μια μεγάλη πυρκαγιά, καθώς – σύμφωνα με όσους την υποστηρίζουν – απαιτείται περισσότερος χρόνος ώστε να αποκατασταθεί φυσικά το έδαφος πριν από οποιαδήποτε παρέμβαση. Μέσα από τη συζήτηση αναδείχθηκε και ένας ευρύτερος προβληματισμός για το μέλλον της Νότιας Ρόδου. Ορισμένοι πολίτες εξέφρασαν την ανησυχία ότι η συνεχής τουριστική ανάπτυξη, η δόμηση και η αυξανόμενη πίεση στους φυσικούς πόρους μεταβάλλουν σταδιακά τον χαρακτήρα της περιοχής, θέτοντας σε δεύτερη μοίρα την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Τρία χρόνια μετά την καταστροφική πυρκαγιά, η εικόνα των ξεραμένων κυπαρισσιών εξακολουθεί να προκαλεί προβληματισμό. Το αν η αποτυχία οφείλεται στην έλλειψη συντήρησης, σε αδυναμίες του αρχικού σχεδιασμού ή σε συνδυασμό πολλών παραγόντων αποτελεί αντικείμενο δημόσιας συζήτησης. Κοινός τόπος, ωστόσο, παραμένει ότι η αποκατάσταση ενός καμένου τοπίου δεν ολοκληρώνεται με μια συμβολική δενδροφύτευση, αλλά απαιτεί μακροχρόνιο σχεδιασμό, συνεχή παρακολούθηση και συνεργασία όλων των εμπλεκομένων.