Ο Υπεύθυνος Προστασίας Δεδομένων του Δήμου Ρόδου προειδοποιεί για υψηλό κίνδυνο στα δικαιώματα των πολιτών από την επιτήρηση με drones!!!

• Η γνωμοδότηση του DPO έφερε ημερομηνία 26 Μαΐου 2026, αφού είχε ήδη συνταχθεί η τεχνική μελέτη του Απριλίου και είχε προχωρήσει η διαγωνιστική διαδικασία, με τον Υπεύθυνο Προστασίας Δεδομένων να θέτει ως απαρέγκλιτη προϋπόθεση την προηγούμενη Εκτίμηση Αντικτύπου πριν από οποιαδήποτε δέσμευση

Μια γνωμοδότηση που, αντί να επικυρώνει εκ των υστέρων μια ήδη δρομολογημένη επιλογή, υπενθυμίζει ότι η αξιολόγηση των κινδύνων όφειλε να είχε προηγηθεί, βρίσκεται στο επίκεντρο του ζητήματος της επιτήρησης της Μεσαιωνικής Πόλης της Ρόδου με μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Ο Υπεύθυνος Προστασίας Δεδομένων του Δήμου Ρόδου, η εταιρεία DATAWAVE TECHNOLOGY SOLUTIONS IKE, συνέταξε εκτενές κείμενο με αριθμό πρωτοκόλλου 32604 και ημερομηνία 26 Μαΐου 2026, στο οποίο καταγράφει τις προϋποθέσεις νομιμότητας για τη λειτουργία συστημάτων βιντεοεπιτήρησης και ορίζει με σαφήνεια το πότε πρέπει να διενεργείται η Εκτίμηση Αντικτύπου σχετικά με την Προστασία Δεδομένων.
Η γνωμοδότηση κοινοποιήθηκε στο Γραφείο Δημάρχου, στη Γενική Γραμματέα του Δήμου Ρόδου, κ. Ευαγγελία Νίκα, στον εντεταλμένο δημοτικό σύμβουλο Μεσαιωνικής Πόλης και Μνημείων, κ. Σωτήριο Βαγιανό, στον εντεταλμένο δημοτικό σύμβουλο Ψηφιακής Μετάβασης, κ. Γεώργιο Βαρέλη, καθώς και στον διευθυντή της Διεύθυνσης Πληροφορικής και Νέων Τεχνολογιών, κ. Χρήστο Πανά. Πρόκειται, δηλαδή, για το σύνολο των αρμόδιων υπηρεσιακών και πολιτικών παραγόντων που εμπλέκονται στον σχεδιασμό και στην προώθηση του έργου.
Η βιντεοεπιτήρηση ως επεξεργασία δεδομένων
Ο Υπεύθυνος Προστασίας Δεδομένων ξεκινά από μια θεμελιώδη παραδοχή. Η λήψη, μετάδοση, καταγραφή ή αποθήκευση εικόνας φυσικού προσώπου συνιστά επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, εφόσον το πρόσωπο είναι ταυτοποιημένο ή ταυτοποιήσιμο. Η ταυτοποίηση μπορεί να προκύψει όχι μόνο από την εικόνα του προσώπου, αλλά και από στοιχεία που οδηγούν έμμεσα σε αυτήν, όπως η πινακίδα οχήματος, η διαδρομή ή η παρουσία κάποιου σε συγκεκριμένο χώρο και χρόνο. Επιπλέον, σημειώνεται, η βιντεοεπιτήρηση μεταβάλλει και την ίδια τη συμπεριφορά όσων υποψιάζονται ότι παρακολουθούνται, δημιουργώντας αίσθημα διαρκούς επιτήρησης και ψυχολογικής πίεσης, ιδίως σε χώρους όπου ενδέχεται να βρίσκονται εργαζόμενοι, ανήλικοι ή ευάλωτα πρόσωπα.

Τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη ως μέσο αυξημένης επεμβατικότητας
Το σκληρότερο σημείο της αξιολόγησης αφορά τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τα οποία ο DPO δεν αντιμετωπίζει ως απλή τεχνική προέκταση ενός συστήματος καμερών, αλλά ως ειδική μορφή βιντεοεπιτήρησης αυξημένης επεμβατικότητας. Σε αντίθεση με τις σταθερές κάμερες, έχουν κινητό χαρακτήρα, καλύπτουν μεταβαλλόμενο γεωγραφικό πεδίο, λαμβάνουν εικόνα από ύψος και από μη αναμενόμενες οπτικές γωνίες και καταγράφουν πρόσωπα που δεν έχουν πρακτική δυνατότητα να προβλέψουν ή να αποφύγουν την επεξεργασία.
Η αξιολόγηση, τονίζεται, οφείλει να καλύπτει το σύνολο της επιχειρησιακής δραστηριότητας, δηλαδή τον σκοπό κάθε πτήσης, την περιοχή, τη διαδρομή, τη διάρκεια, τη συχνότητα, τον εξοπλισμό, τους αισθητήρες, το λογισμικό, τη δυνατότητα ζωντανής μετάδοσης ή καταγραφής, την αποθήκευση και τη διαγραφή των δεδομένων. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στις πτήσεις πάνω ή κοντά σε σχολεία, παιδικούς σταθμούς, νοσοκομεία, θρησκευτικούς χώρους ή χώρους πολιτικής δραστηριότητας, όπου η καταγραφή μπορεί να οδηγήσει σε ευαίσθητα συμπεράσματα για τα υποκείμενα. Στο ίδιο πλαίσιο ζητούνται μέτρα ελαχιστοποίησης, όπως ο περιορισμός του πεδίου λήψης, η αυτόματη θόλωση προσώπων ή πινακίδων και η αυτόματη διαγραφή μετά την παρέλευση του χρόνου τήρησης.
Η υποχρέωση και ο χρόνος διενέργειας της Εκτίμησης Αντικτύπου
Το κρισιμότερο μέρος της γνωμοδότησης αφορά το πότε πρέπει να γίνεται η Εκτίμηση Αντικτύπου. Με βάση το άρθρο 35 του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων, τον Κανονισμό 2016/679, όταν ένα είδος επεξεργασίας ενδέχεται να επιφέρει υψηλό κίνδυνο για τα δικαιώματα των φυσικών προσώπων, η Εκτίμηση Αντικτύπου πρέπει να διενεργείται πριν από την επεξεργασία. Η απαίτηση αυτή, σημειώνει ο DPO, πρέπει να ερμηνεύεται ουσιαστικά και όχι τυπικά, ώστε να προηγείται της οριστικοποίησης των κρίσιμων τεχνικών προδιαγραφών και να μπορεί πραγματικά να επηρεάσει την επιλογή της τεχνολογίας, το πεδίο της εικόνας, τον χρόνο τήρησης του υλικού, τα δικαιώματα πρόσβασης και τους όρους τυχόν σύμβασης με ανάδοχο. Η λογική αυτή πηγάζει από την αρχή της προστασίας των δεδομένων από τον σχεδιασμό και εξ ορισμού, την οποία κατοχυρώνει το άρθρο 25 του Κανονισμού.

Όταν η γνώμη έρχεται μετά τη μελέτη
Εδώ εντοπίζεται το σημείο τριβής. Η τεχνική μελέτη του έργου φέρει ημερομηνία Απριλίου 2026, ενώ η γνωμοδότηση του Υπευθύνου Προστασίας Δεδομένων έχει αριθμό πρωτοκόλλου της 26ης Μαΐου 2026. Η γνώμη του DPO, δηλαδή, διατυπώθηκε αφού είχε ήδη συνταχθεί η μελέτη και είχε προχωρήσει η διαγωνιστική διαδικασία, μια αντιστροφή της σειράς που η ίδια η γνωμοδότηση περιγράφει ως αναγκαία. Όπως διευκρινίζεται, ως «πριν από την προμήθεια» νοείται το διάστημα πριν από την οριστικοποίηση των κρίσιμων τεχνικών, οργανωτικών και συμβατικών επιλογών και πριν από την ανάληψη συμβατικής ή οικονομικής δέσμευσης για την απόκτηση του συστήματος. Η Εκτίμηση Αντικτύπου, υπογραμμίζεται, δεν αποτελεί μεταγενέστερη τυπική ενέργεια συμμόρφωσης, αλλά ουσιώδες εργαλείο σχεδιασμού και λογοδοσίας.
Το προηγούμενο της Απόφασης 13/2024
Για να στηρίξει τη θέση του, ο DPO επικαλείται την Απόφαση 13/2024 της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα. Σε εκείνη την υπόθεση η Αρχή εξέτασε τεχνολογικά συστήματα ασφαλείας που περιλάμβαναν βιντεοεπιτήρηση, χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών, αυτοματοποιημένες λειτουργίες και διασυνδέσεις με άλλα συστήματα, και έκρινε ότι η μη διενέργεια ολοκληρωμένης και συνεκτικής Εκτίμησης Αντικτύπου ήδη από το στάδιο του σχεδιασμού, πριν από την προμήθεια και τη θέση σε εφαρμογή, συνιστά παραβίαση των άρθρων 25 και 35 του Κανονισμού. Η Αρχή είχε απορρίψει επιχειρήματα του τύπου ότι το σύστημα βρίσκεται ακόμη σε φάση υλοποίησης ή πιλοτικής λειτουργίας, καθώς ακριβώς σε αυτό το στάδιο η αξιολόγηση αποκτά την πραγματική της αξία.
Τι πρέπει να περιλαμβάνει η Εκτίμηση Αντικτύπου
Η γνωμοδότηση παραθέτει αναλυτικά 28 επιμέρους στοιχεία που πρέπει, κατ’ ελάχιστον, να τεκμηριώνει η Εκτίμηση Αντικτύπου. Μεταξύ αυτών ο ακριβής σκοπός της επιτήρησης, η νομική βάση της επεξεργασίας, η αναγκαιότητα χρήσης μη επανδρωμένων αεροσκαφών έναντι σταθερών καμερών ή άλλων ηπιότερων μέσων, η αναλογικότητα του μέτρου, οι χώροι και οι ώρες λειτουργίας, ο χρόνος τήρησης του υλικού, η χρήση προηγμένων λειτουργιών όπως θερμικές κάμερες, zoom, αναλυτική επεξεργασία εικόνας ή τεχνητή νοημοσύνη, οι κατηγορίες προσώπων που επηρεάζονται και η διαδικασία ενημέρωσης των υποκειμένων. Ειδικά για τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη ζητείται πρόσθετη χαρτογράφηση της πτήσης και των ροών δεδομένων, ενώ τίθεται και το ζήτημα της αποτελεσματικής ενημέρωσης των πολιτών, που καθίσταται δυσχερέστερη λόγω της κινητής και μεταβαλλόμενης φύσης της πτήσης.
Οι 20 συστάσεις και η διαβούλευση με την Αρχή
Το κείμενο ολοκληρώνεται με 20 συγκεκριμένες συστάσεις. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν η πρόβλεψη ότι δεν πρέπει να οριστικοποιούνται κρίσιμες τεχνικές προδιαγραφές, όροι προμήθειας ή συμβατικές δεσμεύσεις πριν ολοκληρωθεί η Εκτίμηση Αντικτύπου, καθώς και η ρητή θέση ότι η πιλοτική λειτουργία ή η εκκρεμής παραμετροποίηση δεν αποτελούν λόγο αναβολής της. Ζητείται, επίσης, να μην πραγματοποιείται καμία πτήση που συνεπάγεται καταγραφή εικόνας φυσικών προσώπων πριν ολοκληρωθεί η σχετική Εκτίμηση Αντικτύπου, να ενσωματωθούν ειδικοί όροι προστασίας δεδομένων σε τυχόν συμβάσεις με αναδόχους κατά το άρθρο 28 του Κανονισμού και να τεκμηριώνεται η συμμετοχή του Υπευθύνου Προστασίας Δεδομένων πριν από κάθε κρίσιμη απόφαση. Τέλος, ο DPO παραπέμπει στο άρθρο 36 του Κανονισμού, σημειώνοντας ότι εφόσον προκύψει πως οι κίνδυνοι δεν μπορούν να περιοριστούν επαρκώς με κατάλληλα μέτρα, ο Δήμος Ρόδου οφείλει να ζητήσει προηγούμενη διαβούλευση με την Αρχή πριν από οποιαδήποτε θέση του συστήματος σε λειτουργία. Η διαβούλευση αυτή, διευκρινίζεται, δεν υποκαθιστά την Εκτίμηση Αντικτύπου ούτε θεραπεύει την παράλειψη προηγούμενης αξιολόγησης.
Στο σύνολό της, η γνωμοδότηση καταλήγει σε μια σαφή θέση. Η ύπαρξη γενικού σκοπού ασφάλειας ή προστασίας περιουσίας δεν αρκεί από μόνη της για να δικαιολογήσει τη χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Απαιτείται προηγούμενη, ειδική, ολοκληρωμένη και τεκμηριωμένη Εκτίμηση Αντικτύπου, σε στάδιο που μπορεί ακόμη να επηρεάσει ουσιαστικά τον σχεδιασμό και όχι αφού οι κρίσιμες επιλογές έχουν ήδη κλειδώσει.