Μητσοτάκης – Οι 6+1 άξονες για την Ελλάδα του 2040

«Το 1949 κυκλο­φό­ρησε στη Γαλλία ένα βιβλίο με τίτλο η μεγάλη ελπίδα τον 21ο αιώνα. Στόχος του βιβλίου ήταν να σκια­γρα­φή­σει πως θα ήταν ο κόσμος το 2000. Περιείχε, δε, και ορι­σμέ­νες τολ­μη­ρές προ­βλέ­ψεις, όπως την δυνα­μική ανά­καμψη της Ευρώπης. Προ­έ­βλεψε το ευρω­παϊκό οικο­νο­μικό θαύμα τις δεκα­ε­τίες του 60, 70, 80. Ο συγ­γρα­φέας σήμερα θα ήταν πιο δύσκολο να επα­να­λά­βει την επι­τυ­χία του. Γιατί σήμερα αυτές οι νέες προ­κλή­σεις όπως η κλι­μα­τική κρίση και το μετα­να­στευ­τικό αλλά­ζουν και με μεγάλο ρυθμό», ανέφερε ο πρω­θυ­πουρ­γός Κυριά­κος Μητσο­τά­κης ξεκι­νώ­ντας την ομιλία του στο forum «Η Ελλάδα το 2040» που γίνεται σήμερα στην αίθουσα Γερου­σίας της Βουλής.

«Υπάρ­χουν και αντι­φά­σεις όπως πλού­σιες οικο­νο­μίες αλλά και μεγάλο δημόσιο χρέος» είπε συνε­χί­ζο­ντας την ομιλία του ο πρω­θυ­πουρ­γός. «Έχουμε υπερ­πλη­θυ­σμό, αλλά στην ήπειρο μας υπο­γεν­νη­τι­κό­τητα. Από τη μία πλευρά ο αντα­γω­νι­σμός για ενερ­γεια­κούς πόρους καθιστά επί­καιρη τη συζή­τηση για στρα­τη­γική αυτο­νο­μία της Ευρώπης. Η τεχνητή νοη­μο­σύνη θα αλλάξει ριζικά τη ζωή μας. Όσο όμως πιο γρήγορα θα ανα­πτύσ­σο­νται θα βαθαί­νει και το χάσμα ανάμεσα σε αυτούς που έχουν πρό­σβαση σε αυτά και σε όσους δεν θα έχουν. Η πρό­σβαση στις νέες επι­στη­μο­νι­κές και τεχνο­λο­γι­κές εξε­λί­ξεις δεν μπορεί να είναι προ­νό­μιο των ελίτ. Στοί­χημα να οικο­δο­μή­σουμε τη νέα συμπε­ρι­λη­πτική κοι­νω­νία» συμπλή­ρωσε ο Κυριά­κος Μητσο­τά­κης.

Ο κ. Μητσο­τά­κης ανέλυσε επίσης έναν οδικό άξονα για τις μεγάλες προ­τε­ραιό­τη­τες της επό­με­νης εικο­σα­ε­τίας. Σύμφωνα με τον άξονα αυτό, υπάρ­χουν επτά «μεγάλα πεδία στα οποία πρέπει να επι­κε­ντρω­θεί η προσοχή μας» εκτός κομ­μα­τι­κού αντα­γω­νι­σμού.

Κατεύ­θυνση πρώτη. Η ανάγκη για απε­ξάρ­τηση από ρυπο­γόνα καύσιμα και η δυνα­μική στροφή στην καθαρή ενέρ­γεια.

Κατεύ­θυνση δεύτερη. Η ανα­γέν­νηση της ελλη­νι­κής μετα­ποί­η­σης και βιο­μη­χα­νίας.

Κατεύ­θυνση τρίτη. Ο μετα­σχη­μα­τι­σμός της πρω­το­γε­νούς παρα­γω­γής, με στόχο την αυτάρ­κεια στο βαθμό που αυτή είναι εφικτή, αλλά και την προ­στα­σία της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας και την ποιο­τική δια­τροφή. Σε σύνδεση με τον Του­ρι­σμό και τις εξα­γω­γές.

Τέταρτη κατεύ­θυνση είναι αυτό το οποίο ονο­μά­ζουμε τεχνο­λο­γική επα­νά­σταση και το τι μπορεί να σημαί­νει για το κράτος -ήδη το βλέ­πουμε, νομίζω, έμπρα­κτα μέσα από την εφαρ­μογή gov.gr- αλλά κυρίως τι μπορεί να σημαί­νει για τις επι­χει­ρή­σεις

Πέμπτη κατεύ­θυνση. Κατεύ­θυνση η οποία έχει να κάνει με τα ζητή­ματα της εκπαί­δευ­σης, της κατάρ­τι­σης, του πώς θα αλλάξει το σχολείο συνο­λικά το 2040. Τα παιδιά που θα γεν­νη­θούν του χρόνου, το ‘22, θα τελειώ­νουν το σχολείο το 2040.

Έκτο πεδίο διε­ρεύ­νη­σης, οι μεγάλες γεω­πο­λι­τι­κές εξε­λί­ξεις. Αφορούν προ­φα­νώς τον κόσμο ολό­κληρο, αφορούν όμως ειδικά και τη γει­το­νιά μας, τη Μεσό­γειο, η οποία ολοένα και περισ­σό­τερο γίνεται πεδίο αντα­γω­νι­σμών, προ­κλή­σεων, αλλά και μεγάλων ευκαι­ριών.

Και τέλος, τη μεγάλη πρό­κληση πάνω σε μία μελέτη η οποία είναι τόσο βρα­χυ­χρό­νια, η πρό­κληση του δημο­γρα­φι­κού. Συρ­ρι­κνω­νό­μα­στε, το ξέρουμε. Το πόσο, θα μας το δείξει η απο­γραφή. Είχαμε μία συζή­τηση στην Ολο­μέ­λεια πριν από λίγο για τα στα­τι­στικά στοι­χεία των εμβο­λια­σμών, όπου ο παρο­νο­μα­στής είναι η απο­γραφή του ‘11, για να υπο­λο­γί­ζουμε τα ποσοστά. Εικάζω ότι είμαστε λιγό­τε­ροι απ’ όσοι έδειξε η απο­γραφή του ‘11.

Ολό­κληρη η Ομιλία του Πρω­θυ­πουρ­γού στην εναρ­κτή­ρια εκδή­λωση του forum «Η Ελλάδα το 2040»

Κύριε Πρόεδρε, κυρία Πρόεδρε, κυρίες και κύριοι,

Καταρ­χάς επι­τρέψτε μου να εκφράσω εκ μέρους της ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης, τα θερμά μου συγ­χα­ρη­τή­ρια για τη σπου­δαία δουλειά την οποία έχετε κάνει στην δύσκολη ομο­λο­γου­μέ­νως προ­σπά­θειά σας να απο­τυ­πώ­σουμε τις μεγάλες προ­κλή­σεις που αντι­με­τω­πί­ζει η χώρα σε έναν κόσμο που αλλάζει ταχύ­τατα και να κάνουμε προ­βλέ­ψεις για το έτος 2040, χωρίς να κατα­φύ­γουμε στην αστρο­λο­γία ή στη μετα­φυ­σική μαγεία, αλλά στη­ρι­ζό­με­νοι σε πράγ­ματα και δεδο­μένα τα οποία ήδη από σήμερα γνω­ρί­ζουμε.

Δεν είναι η πρώτη φορά που έχουν επι­χει­ρη­θεί αντί­στοι­χες προ­σπά­θειες, να απο­τυ­πω­θεί ο κόσμος κάποιες δεκα­ε­τίες σε σχέση με το σημείο ανα­φο­ράς που ξεκί­νη­σαν αυτές οι προ­σπά­θειες.

Κύριε Πρόεδρε, το 1949 κυκλο­φό­ρησε στη Γαλλία ένα βιβλίο με τίτλο «Η μεγάλη ελπίδα του 20ου αιώνα» ο στόχος του βιβλίου ήταν να σκια­γρα­φή­σει πώς θα ήταν ο κόσμος το 2000, δηλαδή 50 χρόνια στο μέλλον. Στις σελίδες του, μάλιστα, ο συγ­γρα­φέας είχε επι­χει­ρή­σει και ορι­σμέ­νες πολύ τολ­μη­ρές προ­βλέ­ψεις.

Αρκετές απ’ αυτές επι­βε­βαιώ­θη­καν τις επό­με­νες δεκα­ε­τίες: τη μείωση των κοι­νω­νι­κών ανι­σο­τή­των, η οποία του­λά­χι­στον στην Ευρώπη ήταν πραγ­μα­τι­κό­τητα μέχρι του­λά­χι­στον τις αρχές της δεκα­ε­τίας του ‘90. Τη συντα­ξιο­δό­τηση των εργα­ζο­μέ­νων μετά από 35 χρόνια δου­λειάς. Όπως και τη δυνα­μική ανά­πτυξη της Ευρώπης, προ­έ­βλεψε το ευρω­παϊκό οικο­νο­μικό θαύμα στις δεκα­ε­τίες του ‘60, του ‘70, του ‘80 και σε έναν βαθμό και του ‘90.

Ο Ζαν Φου­ρα­στιέ, ο συγ­γρα­φέας της «Μεγάλης Ελπίδας», απο­δεί­χθηκε τότε ένας απ’ τους πιο επι­φα­νείς μελε­τη­τές των εξε­λί­ξεων. Σήμερα, όμως, θα ήταν πιο δύσκολο να επα­να­λά­βει αυτή του την επι­τυ­χία.

Όχι μόνο γιατί ο κόσμος δεν κινεί­ται, πλέον, στο δίπολο των μετα­πο­λε­μι­κών υπερ­δυ­νά­μεων. Ούτε γιατί στο μεταξύ έχουν ανα­δυ­θεί πρω­τό­γνωρα προ­βλή­ματα, όπως η κλι­μα­τική κρίση, το δημο­γρα­φικό. Όσο, κυρίως, γιατί αυτές οι νέες προ­κλή­σεις αλλά­ζουν με συγκλο­νι­στικά μεγάλη ταχύ­τητα.

Στην εξίσωση προ­στί­θε­ται, επίσης, το χαρα­κτη­ρι­στικό πολλών αντι­φά­σεων: έχουμε, για παρά­δειγμα, υπερ­πλη­θυ­σμό στον πλανήτη συνο­λικά αλλά έχουμε υπο­γεν­νη­τι­κό­τητα στην ήπειρό μας, την Ευρώπη. Ανα­πτυγ­μέ­νες οικο­νο­μίες αλλά και αυξη­μένο δημόσιο χρέος. Πάμ­πτωχα κράτη δίπλα σε πάμπλου­τες εται­ρείες. Σύγ­χρο­νες εκφάν­σεις ανι­σο­τή­των που επα­να­φέ­ρουν στο προ­σκή­νιο τη γεω­στρα­τη­γική.

Και, πάνω από όλα, υπάρχει η τεχνο­λο­γική επα­νά­σταση, που αλλάζει διε­θνείς συσχε­τι­σμούς αλλά και την καθη­με­ρι­νό­τητα των ίδιων των ανθρώ­πων.

Και νομίζω ότι αξίζει μία ιδιαί­τερη αναφορά στις δύο τελευ­ταίες παρα­μέ­τρους, με το βλέμμα και στα εθνικά αλλά και στα ευρω­παϊκά συμ­φέ­ρο­ντα. Γιατί από τη μία πλευρά ο αντα­γω­νι­σμός για ενερ­γεια­κούς πόρους κάνει εξαι­ρε­τικά επί­καιρη τη συζή­τηση για την ανάγκη στρα­τη­γι­κής αυτο­νο­μίας και κοινής άμυνας της ηπείρου μας. Ενώ από την άλλη η ψηφιακή ανά­πτυξη από τη μία γίνεται εργα­λείο κοι­νω­νι­κής και οικο­νο­μι­κής προόδου αλλά γίνεται και πεδίο που ήδη σήμερα δοκι­μά­ζο­νται κοι­νω­νικά δικαιώ­ματα αλλά και η ίδια η υφή της σύγ­χρο­νης δημο­κρα­τίας.

Η τεχνητή νοη­μο­σύνη, η ανάλυση μεγάλων δεδο­μέ­νων, τα υπερ­σύγ­χρονα δίκτυα της επό­με­νης γενιάς, οι απί­στευ­τες δυνα­τό­τη­τες που θα προ­σφέ­ρουν οι νέοι υπο­λο­γι­στές νέας γενιάς, αυτό που λέγεται quantum computing, θα αλλά­ξουν ριζικά τη ζωή μας. Όμως, όσο πιο γρήγορα και δυνα­μικά θα ανα­πτύσ­σο­νται, τόσο θα βαθαί­νει το χάσμα μεταξύ εκείνων με πρό­σβαση σε αυτά και εκείνων που θα μείνουν πίσω.

Γιατί η πρό­σβαση στην τεχνο­λο­γία δεν μπορεί να απο­τε­λεί, προ­νό­μιο των ελίτ. Συνιστά, ήδη, βασικό ανα­φαί­ρετο ανθρώ­πινο δικαί­ωμα, όπως θεω­ρεί­ται ήδη η πρό­σβαση στο καθαρό νερό ή στην ηλε­κτρική ενέρ­γεια.

Στις Δυτικές κοι­νω­νίες, στις οποίες ανήκει και η πατρίδα μας, οι ανι­σό­τη­τες αυτές απο­κτούν και μία ολοένα και πιο σύνθετη όψη. Η παγκό­σμια ανα­κα­τα­νομή του πλούτου αμφι­σβη­τεί το κεκτη­μένο κάθε γενιάς να ζει καλύ­τερα απ’ την προη­γού­μενη.

Πάνω σε αυτά τα σύνθετα δεδο­μένα οικο­δο­μεί­ται και το δημο­κρα­τικό στοί­χημα της εποχής: η είσοδος της τεχνο­λο­γίας να μην σημαί­νει έξοδο για κανέναν. Και, αντί­θετα, με την εξει­δί­κευση, τον ανα­προ­σα­να­το­λι­σμό της Παι­δείας, την επι­μόρ­φωση, να οικο­δο­μή­σουμε αυτό το οποίο απο­κα­λούμε τη νέα συμπε­ρι­λη­πτική κοι­νω­νία.

Κυρίες και κύριοι,

Όλα τα παρα­πάνω θεωρώ ότι απο­τυ­πώ­νουν πολύ συνο­πτικά -τολμώ να πω πολύ αποσπασματικά- τη δυσκο­λία που υπάρχει στο να προσ­διο­ρί­σουμε την εικόνα του κόσμου αλλά και της χώρας μας το 2040. Δίνουν, ωστόσο, και τις κατευ­θύν­σεις προς τις οποίες πρέπει να στρα­φούμε ενώπιον αυτής της δια­δρο­μής.

Και από αυτή την άποψη η σημε­ρινή πρω­το­βου­λία, κα Πρόεδρε, της Επι­τρο­πής «Ελλάδα 2021», είναι αυτό που λέμε και κρίσιμη και χρήσιμη. Γιατί η χώρα έχει μεγάλη ανάγκη από έγκυρες ανα­λύ­σεις, από τεκ­μη­ριω­μέ­νες προ­βο­λές στα επόμενα χρόνια. Της αξίζουν, σας αξίζουν, λοιπόν, σε όλες και σε όλους, θερμά συγ­χα­ρη­τή­ρια.

Και το υλικό το οποίο θα τεθεί στη διάθεσή μας θα απο­τε­λέ­σει, ασφαλώς, και μια σοβαρή συν­δρομή στο έργο του Foresight Greece. Είναι ένα σχήμα το οποίο σφυγ­μο­με­τρεί τις παγκό­σμιες τάσεις με ορί­ζο­ντα και αυτό το 2040 και επε­ξερ­γά­ζε­ται τις ελλη­νι­κές απα­ντή­σεις. Η σύστασή του απο­τε­λούσε μια κοι­νο­τική υπο­χρέ­ωση. Η δράση και το έργο, όμως, του Foresight Greece αντα­πο­κρί­νο­νται σε μια πραγ­μα­τικά εθνική ανάγκη. Γιατί το αύριο δια­μορ­φώ­νε­ται πάντα καλύ­τερα όταν ανι­χνεύ­ε­ται σωστά από σήμερα.

Καθόλου τυχαία, λοιπόν, στα πρώτα συμπε­ρά­σματα της Επι­τρο­πής δια­κρί­νο­νται επτά «μεγα­τά­σεις» με καθο­ρι­στι­κές επι­δρά­σεις στα επόμενα χρόνια, στις επό­με­νες δεκα­ε­τίες: οικο­λο­γική κρίση, απότοκο της μεγάλης κλι­μα­τι­κής αλλαγής, της κλι­μα­τι­κής κρίσης. Η έλλειψη φυσικών πόρων, η άνιση κατα­νομή τους. Η δημο­γρα­φική ανι­σορ­ρο­πία. Η εκτε­τα­μένη αστι­κο­ποί­ηση και το χάσμα ανάμεσα στις πόλεις και την περι­φέ­ρεια. Η τεχνο­λο­γική πρόοδος και η υπερ-συνδεσιμότητα. Η παγκό­σμια διό­γκωση της μεσαίας τάξης, αλλά και της υπερ-κατανάλωσης. Και, τέλος, η μετα­τό­πιση της οικο­νο­μι­κής, αλλά και γεω­πο­λι­τι­κής επιρ­ροής προς την Ανατολή και προς τον Νότο, προς την Αφρική.

Όπως και καθόλου τυχαία οι επτά αυτές μεγάλες τάσεις συνο­δεύ­ο­νται, κυρία Πρόεδρε, από τρεις λέξεις: Μετα­βλη­τό­τητα, Αβε­βαιό­τητα, Επι­νοη­τι­κό­τητα.

Κάτι που σημαί­νει ότι, κινού­μενη σε ένα ασταθές διεθνές περι­βάλ­λον, η στρα­τη­γική της χώρας οφείλει πάντα να έχει εναλ­λα­κτι­κές λύσεις. Να παρα­κο­λου­θεί τις μικρές αλλαγές που μπορεί, τελικά, να μετα­βάλ­λουν τη μεγάλη εικόνα. Και, κυρίως, να παρα­μέ­νει έτοιμη να εμπλου­τί­ζει τη δράση της και να προ­σαρ­μό­ζε­ται στα δεδο­μένα με γνώμονα το δικό της συμ­φέ­ρον.

Αποδίδω πολύ μεγάλη σημασία στην αρετή της προ­σαρ­μο­στι­κό­τη­τας σε ατομικό, αλλά και σε εθνικό, σε κοι­νω­νικό επίπεδο. Όσο και αν προ­σπα­θή­σουμε να προ­βλέ­ψουμε το μέλλον η δια­χεί­ριση του απρό­ο­πτου θα παρα­μέ­νει η μεγάλη πρό­κληση της εποχής μας.

Και επειδή καθώς φαί­νε­ται οι κρίσεις τις οποίες αντι­με­τω­πί­ζουμε δεν θα είναι περι­στα­σιακά αλλά ολοένα και πιο συχνά φαι­νό­μενα, η δυνα­τό­τητα να μπο­ρούμε γρήγορα να προ­σαρ­μο­ζό­μα­στε σε δεδο­μένα τα οποία θα αλλά­ζουν πέρα και πάνω από αυτά τα οποία μπο­ρούμε να προ­βλέ­ψουμε, πιστεύω ότι θα απο­τε­λέ­σει και τη δια­χω­ρι­στική γραμμή που θα ξεχω­ρί­σει, τελικά, τα κράτη που θα κατα­φέ­ρουν να δια­κρι­θούν σε αυτόν τον νέο κόσμο από αυτά που θα μένουν πίσω.

Όλοι συμ­φω­νούμε πάντως πως τα ενδε­χό­μενα, αυτά τα οποία κατα­γρά­φο­νται σήμερα, απο­τε­λούν σίγουρα έναν οδικό άξονα για τις μεγάλες προ­τε­ραιό­τη­τες της επό­με­νης εικο­σα­ε­τίας. Τα μεγάλα πεδία στα οποία πρέπει να επι­κε­ντρω­θεί η προσοχή μας, να συγκε­ντρω­θεί η ενέρ­γειά μας. Είναι κατευ­θύν­σεις που σίγουρα -και εκεί νομίζω έγκει­ται και η μεγάλη αξία αυτής της δουλειάς- υπερ­βαί­νουν κυβερ­νή­σεις και κυβερ­νη­τι­κές πλειο­ψη­φίες τετρα­ε­τίας. Γι’ αυτό και θα πρέπει να υπη­ρε­τού­νται με συνέ­πεια και συνέ­χεια. Και γι’ αυτό και θα ήταν πολύ καλό αν μπο­ρού­σαν οι πολι­τι­κές δυνά­μεις να θέσουν του­λά­χι­στον αυτές τις μεγάλες προ­τε­ραιό­τη­τες εκτός κομ­μα­τι­κού αντα­γω­νι­σμού.

Κατεύ­θυνση πρώτη. Η ανάγκη για απε­ξάρ­τηση από ρυπο­γόνα καύσιμα και η δυνα­μική στροφή στην καθαρή ενέρ­γεια. Η κυβέρ­νηση έχει ήδη κάνει πολλά σε αυτήν την κατεύ­θυνση. Ενδει­κτικά αναφέρω μόνο την απόφασή μας το αργό­τερο μέχρι το 2028 να απε­μπλα­κούμε από την ηλε­κτρική ενέρ­γεια που παρά­γε­ται από λιγνίτη. Όμως η περι­πλο­κό­τητα αυτής της μετά­βα­σης και το αυξη­μένο κόστος που αυτή θα συνε­πά­γε­ται συνέ­χεια μας αιφ­νι­διά­ζει και μας βρίσκει, ενδε­χο­μέ­νως, στην ανάγκη να προ­σαρ­μο­στούμε σε στιγ­μιαίες ή προ­σω­ρι­νές ασυμ­με­τρίες, όπως αυτές που παρα­τη­ρούμε σήμερα στην αγορά του φυσικού αερίου.

Κατεύ­θυνση δεύτερη. Η ανα­γέν­νηση της ελλη­νι­κής μετα­ποί­η­σης και βιο­μη­χα­νίας. Εκεί έχουμε κάνει σημα­ντικά πράγ­ματα. Η χώρα -και θα συμ­φω­νή­σουμε νομί­ζουμε σε αυτό- δεν μπορεί να είναι μια χώρα η οποία θα είναι απο­κλει­στικά εξαρ­τη­μένη από τις υπη­ρε­σίες. Η αντα­γω­νι­στική βιο­μη­χα­νική παρα­γωγή απο­τε­λεί στρα­τη­γικό μακρο­πρό­θε­σμο στόχο της χώρας με ορί­ζο­ντα το 2040. Και οι φιλό­δο­ξοι στόχοι που πρέπει να θέσουμε σχετικά με τη συμ­με­τοχή της παρα­γω­γής στο ΑΕΠ, σε βάθος που θα υπερ­βαί­νει το στενό ορί­ζο­ντα της επό­με­νης τετρα­ε­τίας, και αυτό θα πρέπει να είναι αντι­κεί­μενο πολι­τι­κής συμ­φω­νίας.

Κατεύ­θυνση τρίτη. Ο μετα­σχη­μα­τι­σμός της πρω­το­γε­νούς παρα­γω­γής, με στόχο την αυτάρ­κεια στο βαθμό που αυτή είναι εφικτή, αλλά και την προ­στα­σία της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας και την ποιο­τική δια­τροφή. Σε σύνδεση με τον Του­ρι­σμό και τις εξα­γω­γές. Και εκεί ο ορί­ζο­ντας δράσης ξεπερνά κατά πολύ τον ορί­ζο­ντα μιας κυβερ­νη­τι­κής θητείας. Όχι μόνο γιατί τα χρη­μα­το­δο­τικά εργα­λεία τα οποία έχουμε σήμερα στη διάθεσή μας για να κατευ­θύ­νουμε στον πρω­το­γενή τομέα φτάνουν, του­λά­χι­στον, μέχρι το 2027. Αλλά και γιατί πολλές από τις προ­κλή­σεις για το πώς θα παρά­γουμε τρόφιμα με χαμηλό απο­τύ­πωμα άνθρακα ακόμα σήμερα δεν έχουν απα­ντη­θεί από την τεχνο­λο­γία.

Αυτό που λέμε decarbonization, η απαν­θρα­κο­ποί­ηση του πρω­το­γε­νούς τομέα, απο­τε­λεί μια πολύ μεγάλη επι­στη­μο­νική πρό­κληση. Και μόνο ενδεί­ξεις μπο­ρούμε να έχουμε σήμερα για το πώς θα μπο­ρέ­σουμε να αντι­με­τω­πί­σουμε αυτήν την πρό­κληση στο μέλλον. Το ίδιο ισχύει για την απαν­θρα­κο­ποί­ηση της βαριάς βιο­μη­χα­νίας, του τσι­μέ­ντου, των πετρε­λαιοει­δών, της ναυ­τι­λίας μας. Η ελλη­νική ναυ­τι­λία θα πρέπει να βρεθεί στην πρώτη γραμμή της μετά­βα­σης σε μια ναυ­τι­λία χαμηλών και τελικά μηδε­νι­κών εκπο­μπών αερίων του θερ­μο­κη­πίου.

Αλλά δεν είμαστε -σήμερα που μιλάμε- απο­λύ­τως σίγου­ροι για το ποια θα είναι η τεχνο­λο­γία η οποία θα μπο­ρέ­σει, τελικά, να επι­κρα­τή­σει σε αυτήν την κατεύ­θυνση. Γι΄ αυτό και αυτή η χαρ­το­γρά­φηση την οποία επι­χει­ρούμε οφείλει να δίνει στους πολι­τι­κούς, σε αυτούς που χαράσ­σουν δημόσια πολι­τική, τη δυνα­τό­τητα να έχουμε μπροστά μας ένα μενού από επι­λο­γές και να κρί­νουμε με βάση τα σημε­ρινά δεδο­μένα ποιο θα είναι το πιο πιθανό ενδε­χό­μενο, προ­ε­τοι­μα­ζό­με­νοι όμως πάντα και για το απίθανο, το οποίο η ίδια η ζωή μας λέει ότι τελικά μάλλον θα είναι πιο πιθανό από όσο νομί­ζουμε.

Τέταρτη κατεύ­θυνση είναι αυτό το οποίο ονο­μά­ζουμε τεχνο­λο­γική επα­νά­σταση και το τι μπορεί να σημαί­νει για το κράτος -ήδη το βλέ­πουμε, νομίζω, έμπρα­κτα μέσα από την εφαρ­μογή gov.gr- αλλά κυρίως τι μπορεί να σημαί­νει για τις επι­χει­ρή­σεις. Η τεχνο­λο­γική επα­νά­σταση η οποία δρο­μο­λο­γεί­ται σήμερα και το πώς αυτή αλλάζει και τις σχέσεις τις οποίες έχουμε με τα προ­σω­πικά δεδο­μένα τα οποία θεω­ρη­τικά μας ανήκουν πλην όμως σήμερα που μιλάμε είναι πλούτος για εται­ρίες οι οποίες τα «εκμε­ταλ­λεύ­ο­νται» για να μπορούν να μας σερ­βί­ρουν τις δια­φη­μί­σεις που αυτές νομί­ζουν ότι θα μας ενδια­φέ­ρουν.

Τερά­στια ζητή­ματα τα οποία έχουν να κάνουν με τα όρια της ιδιο­κτη­σίας στον ψηφιακό κόσμο, αλλά και πολύ σημα­ντικά ζητή­ματα που έχουν να κάνουν με το επίπεδο συνο­λικά του πολι­τι­κού δια­λό­γου, του δημό­σιου δια­λό­γου, σε μια εποχή που τα ίδια τα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης μπορεί να είναι ταυ­τό­χρονα ευχή και κατάρα. Ευχή γιατί δίνουν τη δυνα­τό­τητα στον οποιον­δή­ποτε να επι­κοι­νω­νή­σει με οποιον­δή­ποτε, κατάρα διότι είναι προ­γραμ­μα­τι­σμένα να λει­τουρ­γούν με έναν τρόπο που κατά κανόνα ανα­πα­ρά­γουν τις απόψεις τις οποίες ήδη έχουμε.

Δημιουρ­γούν, δηλαδή, κλειστά συστή­ματα όπου οι αντιεμ­βο­λια­στές -παραδείγματος χάρη- είναι πολύ πιο πιθανόν να μιλούν με άλλους αντιεμ­βο­λια­στές από το να συζη­τούν με ανθρώ­πους οι οποίοι έχουν δια­φο­ρε­τική γνώμη. Μεγάλες προ­κλή­σεις τις οποίες θα κλη­θούμε και να χαρ­το­γρα­φή­σουμε και να απα­ντή­σουμε.

Πέμπτη κατεύ­θυνση. Κατεύ­θυνση η οποία έχει να κάνει με τα ζητή­ματα της εκπαί­δευ­σης, της κατάρ­τι­σης, του πώς θα αλλάξει το σχολείο συνο­λικά το 2040. Τα παιδιά που θα γεν­νη­θούν του χρόνου, το ‘22, θα τελειώ­νουν το σχολείο το 2040. Τι σχολείο θα είναι αυτό; Και ποιο θα είναι το μέλλον μιας εκπαί­δευ­σης που δίνει πια λιγό­τερη σημασία στα τυπικά χαρα­κτη­ρι­στικά και πολύ μεγα­λύ­τερη σημασία στις δεξιό­τη­τες. Και θα υπάρχει το σχολείο έτσι όπως το γνω­ρί­ζουμε ή το πανε­πι­στή­μιο έτσι όπως το γνω­ρί­ζουμε σε 20 χρόνια από τώρα; Πολύ δύσκολα ερω­τή­ματα στα οποία προ­σβλέ­πουμε με πολύ μεγάλο ενδια­φέ­ρον τις σκέψεις σας και τις κατευ­θύν­σεις σας.

Έκτο πεδίο διε­ρεύ­νη­σης, οι μεγάλες γεω­πο­λι­τι­κές εξε­λί­ξεις. Αφορούν προ­φα­νώς τον κόσμο ολό­κληρο, αφορούν όμως ειδικά και τη γει­το­νιά μας, τη Μεσό­γειο, η οποία ολοένα και περισ­σό­τερο γίνεται πεδίο αντα­γω­νι­σμών, προ­κλή­σεων, αλλά και μεγάλων ευκαι­ριών. Και πώς μπο­ρούμε ταυ­τό­χρονα να συγκε­ρά­σουμε -για να δώσω ένα παρά­δειγμα του πόσο συν­δε­δε­μένα είναι όλα αυτά τα ζητή­ματα και πόσο περί­πλοκα είναι- την ανάγκη π.χ. να επεν­δύ­ουμε περισ­σό­τερα σε σύγ­χρονα εξο­πλι­στικά προ­γράμ­ματα για να διεκ­δι­κή­σουμε τη στρα­τη­γική αυτο­νο­μία, την ανάγκη να επεν­δύ­ουμε περισ­σό­τερο στην πράσινη μετά­βαση η οποία χρειά­ζε­ται επεν­δύ­σεις σήμερα που θα απο­δώ­σουν όμως σε βάθος χρόνου, με την ανάγκη ενδε­χο­μέ­νως να μπο­ρούμε να τιθα­σεύ­σουμε το χρέος μας και ταυ­τό­χρονα να επι­στρέ­ψουμε σε μία λογική δημο­σιο­νο­μι­κής πει­θαρ­χίας. Άλλα δύσκολα ερω­τή­ματα τα οποία θα πρέπει να απα­ντή­σουμε.

Και τέλος, τη μεγάλη πρό­κληση -δεν μπορώ να μην την αφήσω ασχολίαστη- πάνω σε μία μελέτη η οποία είναι τόσο βρα­χυ­χρό­νια, η πρό­κληση του δημο­γρα­φι­κού. Συρ­ρι­κνω­νό­μα­στε, το ξέρουμε. Το πόσο, θα μας το δείξει η απο­γραφή. Είχαμε μία συζή­τηση στην Ολο­μέ­λεια πριν από λίγο για τα στα­τι­στικά στοι­χεία των εμβο­λια­σμών, όπου ο παρο­νο­μα­στής είναι η απο­γραφή του ‘11, για να υπο­λο­γί­ζουμε τα ποσοστά. Εικάζω ότι είμαστε λιγό­τε­ροι απ’ όσοι έδειξε η απο­γραφή του ‘11.

Και ο τρόπος με τον οποίο θα αντι­με­τω­πι­στεί από τη μία η μεγάλη πλη­θυ­σμιακή έκρηξη σε φτωχές χώρες που θα διεκ­δι­κή­σουν και αυτές μερίδιο και δικαί­ωμα στην κατα­νά­λωση και σε ένα επίπεδο ζωής, με τις προ­κλή­σεις του ανθρώ­πι­νου δυνα­μι­κού σε μια χώρα η οποία συρ­ρι­κνώ­νε­ται, δεν μπορεί να μην απα­ντη­θεί, του­λά­χι­στον δεν μπορεί να μην χαρ­το­γρα­φη­θεί ως πρό­βλημα, από μία τέτοια έκθεση. Διότι είμαι απο­λύ­τως σίγου­ρος ότι πολύ σύντομα, εάν αυτό δεν έχει ήδη συμβεί, η χώρα δεν θα αντι­με­τω­πί­σει δυσκο­λία προ­σέγ­γι­σης κεφα­λαίων, οικο­νο­μι­κών κεφα­λαίων, θα έχει όμως δυσκο­λία εξεύ­ρε­σης ποιο­τι­κού ανθρώ­πι­νου δυνα­μι­κού για να στη­ρί­ξει την ανα­πτυ­ξιακή της δια­δρομή.

Και υπ’ αυτές τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις η κατάρ­τιση και η επα­νεκ­παί­δευση απο­τε­λούν τον πυρήνα της πολι­τι­κής μας, αλλά κανείς δεν μπορεί να απο­κλεί­σει ότι και η οργα­νω­μένη -το τονίζω- η οργα­νω­μένη μετα­νά­στευση, η καλά σχε­δια­σμένη μετα­νά­στευση, δεν μπορεί και αυτή να είναι ένα συμπλη­ρω­μα­τικό όπλο για να μπο­ρέ­σουμε να αντι­με­τω­πί­σουμε στρε­βλώ­σεις που θα παρου­σια­στούν με μαθη­μα­τική βεβαιό­τητα στην αγορά εργα­σίας.

Κλείνω, κυρία Πρόεδρε -διότι όπως κατα­λα­βαί­νετε το αντι­κεί­μενο αυτής της συζή­τη­σης είναι τόσο ευρύ που αισθά­νο­μαι την ανάγκη να αυτοπεριοριστώ- επα­νερ­χό­με­νος στην ανάγκη από τη μία να μπο­ρούμε να χαρ­το­γρα­φή­σουμε αλλαγές που με απόλυτη βεβαιό­τητα έρχο­νται, πράγ­ματα τα οποία ξέρουμε με σιγου­ριά ότι θα συμβούν, και την ανάγκη να είμαστε έτοιμοι να δια­χει­ρι­στούμε το απρό­ο­πτο.

Στην πρώτη κατη­γο­ρία π.χ. εντάσ­σε­ται η υπο­χρέ­ωση της χώρας να προ­στα­τευ­τεί από τις νέες επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής κρίσης. Είναι κάτι το οποίο ξέρουμε ότι γίνεται ήδη, το είδαμε πριν από λίγες μέρες με την κακο­και­ρία του «Μπάλλου», όπου σκε­φτείτε τι σημαί­νει να πέφτουν σε ένα στρέμμα μόνο 200 τόνοι νερό και αντι­λη­φθείτε, αγαπητέ κ. Πρόεδρε της ΚΕΔΕ, πόσο δύσκολη είναι η δια­χεί­ριση αυτών των έκτα­κτων φαι­νο­μέ­νων, που όμως γνω­ρί­ζουμε ότι θα είναι ολοένα και πιο τακτικά.

Γνω­ρί­ζουμε ότι η χώρα θα βρεθεί και βρί­σκε­ται ήδη αντι­μέ­τωπη με το ενδε­χό­μενο σεισμών. Ενδε­χο­μέ­νως και μεγάλων σεισμών. Και γνω­ρί­ζουμε ότι σήμερα το σύστημα της αντι­σει­σμι­κής μας προ­στα­σίας χρειά­ζε­ται ταχύ­τατα έναν σημα­ντικό εκσυγ­χρο­νι­σμό. Θα ήμασταν ανεύ­θυ­νοι εάν αυτά τα ζητή­ματα δεν τα αντι­με­τω­πί­ζαμε ως περίπου βεβαιό­τη­τες για να μπο­ρούμε να σχε­διά­σουμε γι’ αυτά για να μπο­ρέ­σουμε να απο­τρέ­ψουμε το χει­ρό­τερο ενδε­χό­μενο.

Ταυ­τό­χρονα όμως έχουμε υπο­χρέ­ωση να κρατάμε την ευε­λι­ξία μας και την προ­σαρ­μο­στι­κό­τητά μας όταν βρι­σκό­μα­στε αντι­μέ­τω­ποι με εξε­λί­ξεις τις οποίες είτε δεν έχουμε προ­βλέ­ψει, είτε μπορεί να μας αιφ­νι­διά­ζουν πλήρως. Και εκεί τελικά κρί­νε­ται και θα κρί­νε­ται και η επι­τυ­χία των μελ­λο­ντι­κών κυβερ­νή­σεων.

Και νομίζω ότι η ιστορία μας, μιας και μιλάμε για τα 200 χρόνια, μας έχει δώσει ουκ ολίγα παρα­δείγ­ματα όπου μπο­ρέ­σαμε να αντι­με­τω­πί­σουμε ευκαι­ρίες που μας παρου­σιά­στη­καν, να τις αρπά­ξουμε με πολύ μεγάλη ταχύ­τητα ή να προ­σαρ­μο­στούμε ενδε­χο­μέ­νως σε εξε­λί­ξεις που εκείνη την εποχή φάντα­ζαν απρό­βλε­πτες.

Επο­μέ­νως, τα δύο αυτά εργα­λεία, ο μακρο­χρό­νιος προ­γραμ­μα­τι­σμός και η ανάγκη να μπο­ρούμε να δια­χει­ρι­ζό­μα­στε έκτα­κτες κατα­στά­σεις, πιστεύω ότι είναι το πεδίο στο οποία θα δοκι­μα­στεί η άσκηση δημό­σιας πολι­τι­κής για τα επόμενα χρόνια. Και αναμένω με πολύ μεγάλο ενδια­φέ­ρον τα συμπε­ρά­σματα της έκθεσής σας και τη συνερ­γα­σία όλων σας με την Επι­τροπή Foresight για να μπο­ρέ­σουμε ολοένα και περισ­σό­τερο να εξει­δι­κεύ­ουμε αυτά τα συμπε­ρά­σματα και να τα ανα­προ­σαρ­μό­ζουμε όποτε αυτό είναι απα­ραί­τητο.