Τουρισμός: Οι «γκρίζες ζώνες» του νέου Ειδικού Χωροταξικού

Το νέο Ει­δι­κό Χω­ρο­τα­ξι­κό Πλαί­σιο για τον Του­ρι­σμό (ΕΧΠ-Τ) πα­ρου­σιά­ζε­ται από την κυ­βέρ­νη­ση ως η ση­μα­ντι­κό­τε­ρη θε­σμι­κή πα­ρέμ­βα­ση των τε­λευ­ταί­ων ετών για τη χω­ρι­κή ορ­γά­νω­ση της του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης. Σε μια πε­ρί­ο­δο όπου ο ελ­λη­νι­κός του­ρι­σμός κα­τα­γρά­φει δια­δο­χι­κά ρεκόρ αφί­ξε­ων και εσό­δων, αλλά ταυ­τό­χρο­να εντεί­νο­νται οι πιέ­σεις σε υπο­δο­μές, νερό, πε­ρι­βάλ­λον και το­πι­κές κοι­νω­νί­ες, το νέο πλαί­σιο επι­χει­ρεί να βάλει κα­νό­νες εκεί όπου για δε­κα­ε­τί­ες κυ­ριαρ­χού­σε η απο­σπα­σμα­τι­κό­τη­τα.

Πίσω από τις γε­νι­κές κα­τευ­θύν­σεις, ανα­δύ­ο­νται ση­μα­ντι­κές ασά­φειες και πι­θα­νά πεδία συ­γκρού­σε­ων

Η βα­σι­κή φι­λο­σο­φία του σχε­δί­ου είναι σαφής: λι­γό­τε­ρη ανε­ξέ­λεγ­κτη δό­μη­ση, αυ­στη­ρό­τε­ροι πε­ριο­ρι­σμοί στις ήδη κο­ρε­σμέ­νες πε­ριο­χές και στρο­φή προς ένα μο­ντέ­λο πιο βιώ­σι­μου και ποιο­τι­κού του­ρι­σμού. Πίσω όμως από τις γε­νι­κές κα­τευ­θύν­σεις, ανα­δύ­ο­νται ση­μα­ντι­κές ασά­φειες και πι­θα­νά πεδία συ­γκρού­σε­ων, που ήδη προ­κα­λούν ανη­συ­χία σε αυ­το­διοί­κη­ση, επεν­δυ­τές, μη­χα­νι­κούς, νο­μι­κούς και πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές ορ­γα­νώ­σεις.

Το βα­σι­κό ερώ­τη­μα δεν είναι μόνο αν το νέο Χω­ρο­τα­ξι­κό κι­νεί­ται προς τη σωστή κα­τεύ­θυν­ση, αλλά αν μπο­ρεί να εφαρ­μο­στεί χωρίς να οδη­γή­σει σε νέο κύμα προ­σφυ­γών, αμ­φι­σβη­τή­σε­ων και διοι­κη­τι­κών συ­γκρού­σε­ων.

Οι γκρί­ζες ζώνες

Για πρώτη φορά ει­σά­γε­ται τόσο ξε­κά­θα­ρα η έν­νοια της «φέ­ρου­σας ικα­νό­τη­τας», δη­λα­δή του ορίου αντο­χής μιας πε­ριο­χής απέ­να­ντι στην του­ρι­στι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα. Η του­ρι­στι­κή ανά­πτυ­ξη συν­δέ­ε­ται πλέον με τις πραγ­μα­τι­κές δυ­να­τό­τη­τες κάθε τόπου: υπο­δο­μές, υδά­τι­νους πό­ρους, απορ­ρίμ­μα­τα, οδικά δί­κτυα, φυ­σι­κό πε­ρι­βάλ­λον και κοι­νω­νι­κή συ­νο­χή.

Ωστό­σο, το πλαί­σιο δεν απο­σα­φη­νί­ζει ποιος θα μετρά τη φέ­ρου­σα ικα­νό­τη­τα, με ποια με­θο­δο­λο­γία και ανά πόσο χρόνο θα επι­και­ρο­ποιού­νται τα δε­δο­μέ­να. Δεν προ­βλέ­πε­ται, επί­σης, σαφής μη­χα­νι­σμός ενερ­γο­ποί­η­σης πε­ριο­ρι­σμών όταν τα όρια ξε­περ­νιού­νται.

Αυτό δη­μιουρ­γεί τον κίν­δυ­νο δια­φο­ρε­τι­κών ερ­μη­νειών από δή­μους και πε­ρι­φέ­ρειες.

Πολ­λών τα­χυ­τή­των

Το νέο ΕΧΠ-Τ χω­ρί­ζει τη χώρα σε πέντε κα­τη­γο­ρί­ες: πε­ριο­χές ελεγ­χό­με­νης ανά­πτυ­ξης, ανα­πτυγ­μέ­νες, ανα­πτυσ­σό­με­νες, πρώ­ι­μης ανά­πτυ­ξης και ει­δι­κής ενί­σχυ­σης. Η λο­γι­κή είναι να εφαρ­μό­ζο­νται δια­φο­ρε­τι­κοί κα­νό­νες ανά­λο­γα με την του­ρι­στι­κή πίεση κάθε πε­ριο­χής.

Στην πράξη, όμως, ακόμη και μέσα στο ίδιο νησί μπο­ρεί να ισχύ­ουν δια­φο­ρε­τι­κά κα­θε­στώ­τα. Στην Κέρ­κυ­ρα, για πα­ρά­δειγ­μα, η Δη­μο­τι­κή Ενό­τη­τα Κερ­κυ­ραί­ων θε­ω­ρεί­ται κο­ρε­σμέ­νη και το όριο νέων μο­νά­δων πε­ριο­ρί­ζε­ται στις 100 κλί­νες, ενώ σε άλλες πε­ριο­χές του νη­σιού επι­τρέ­πο­νται με­γα­λύ­τε­ρες επεν­δύ­σεις έως 350 κλι­νών. Αντί­στοι­χη ει­κό­να εμ­φα­νί­ζε­ται και στη Ζά­κυν­θο, όπου δια­φο­ρε­τι­κές πε­ριο­χές κα­τα­τάσ­σο­νται σε 3 δια­φο­ρε­τι­κές ζώνες ανά­πτυ­ξης.

Τα ερω­τή­μα­τα

Ιδιαί­τε­ρη συ­ζή­τη­ση προ­κα­λεί και το σύ­στη­μα των ορίων στις νέες του­ρι­στι­κές κλί­νες. Στις κο­ρε­σμέ­νες πε­ριο­χές προ­βλέ­πο­νται αυ­στη­ρό­τε­ρα όρια, με βα­σι­κό ση­μείο ανα­φο­ράς τις 100 κλί­νες, ενώ σε άλλες πε­ριο­χές επι­τρέ­πο­νται μο­νά­δες έως και 350 κλι­νών.

Το πρό­βλη­μα είναι ότι δεν έχει απο­σα­φη­νι­στεί επαρ­κώς πώς προ­έ­κυ­ψαν αυτοί οι αριθ­μοί. Δεν είναι σαφές αν βα­σί­ζο­νται σε πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κά δε­δο­μέ­να, υδρο­λο­γι­κές με­λέ­τες ή αντο­χές δι­κτύ­ων, ή αν απο­τε­λούν προ­ϊ­όν πο­λι­τι­κού συμ­βι­βα­σμού ανά­με­σα σε δια­φο­ρε­τι­κές πιέ­σεις και συμ­φέ­ρο­ντα.

Επεν­δυ­τές θε­ω­ρούν τα όρια πι­θα­νώς «αυ­θαί­ρε­τα», ενώ πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές ορ­γα­νώ­σεις εκτι­μούν ότι σε ορι­σμέ­νες πε­ριο­χές ακόμη και τα χα­μη­λό­τε­ρα όρια πα­ρα­μέ­νουν υψηλά, ει­δι­κά σε νησιά που ήδη αντι­με­τω­πί­ζουν σο­βα­ρά προ­βλή­μα­τα ύδρευ­σης, απο­χέ­τευ­σης και δια­χεί­ρι­σης απορ­ριμ­μά­των.

Επι­πλέ­ον, ση­μειώ­νουν ότι η αύ­ξη­ση των ορίων αρ­τιό­τη­τας στα 8, 12 και 16 στρέμ­μα­τα για νέες του­ρι­στι­κές μο­νά­δες σε εκτός σχε­δί­ου πε­ριο­χές, ανα­μέ­νε­ται να προ­κα­λέ­σει τις αντι­δρά­σεις μι­κρών ιδιο­κτη­τών. Πολ­λοί εκτι­μούν ότι οι νέες προ­ϋ­πο­θέ­σεις ευ­νο­ούν κυ­ρί­ως με­γά­λους επεν­δυ­τι­κούς ομί­λους, πε­ριο­ρί­ζο­ντας τις δυ­να­τό­τη­τες μι­κρό­τε­ρων επι­χει­ρη­μα­τιών και ενι­σχύ­ο­ντας τη συ­γκέ­ντρω­ση της αγο­ράς.

Η δύ­σκο­λη «σχέση»

Ενα από τα πιο σύν­θε­τα ζη­τή­μα­τα αφορά τη σχέση του νέου Χω­ρο­τα­ξι­κού με τα Το­πι­κά Πο­λε­ο­δο­μι­κά Σχέ­δια (ΤΠΣ), τις Ζώνες Οι­κι­στι­κού Ελέγ­χου και τα πα­λαιό­τε­ρα πο­λε­ο­δο­μι­κά σχέ­δια.

Το ΕΧΠ-Τ λει­τουρ­γεί ως υπερ­κεί­με­νος σχε­δια­σμός, όμως με­γά­λο μέρος της χώρας εξα­κο­λου­θεί να λει­τουρ­γεί με πα­λιές ή αντι­φα­τι­κές ρυθ­μί­σεις. Ετσι, προ­κύ­πτει το ερώ­τη­μα ποιο πλαί­σιο θα υπε­ρι­σχύ­ει μέχρι να ολο­κλη­ρω­θούν τα νέα ΤΠΣ.

Μη­χα­νι­κοί και πο­λε­ο­δό­μοι προει­δο­ποιούν ότι η με­τα­βα­τι­κή πε­ρί­ο­δος μπο­ρεί να προ­κα­λέ­σει διοι­κη­τι­κή σύγ­χυ­ση: ποιες επεν­δύ­σεις θε­ω­ρού­νται ώρι­μες, ποιες άδειες θα «πα­γώ­νουν» και τι θα συμ­βεί με έργα που έχουν ήδη αδειο­δο­τη­θεί αλλά δεν έχουν υλο­ποι­η­θεί.

Ο κίν­δυ­νος

Το νέο πλαί­σιο δίνει έμ­φα­ση σε εναλ­λα­κτι­κές μορ­φές του­ρι­σμού, όπως ο αγρο­του­ρι­σμός, ο ορει­νός και ο γα­στρο­νο­μι­κός του­ρι­σμός, με στόχο τη διά­χυ­ση της του­ρι­στι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας στην εν­δο­χώ­ρα και την επι­μή­κυν­ση της του­ρι­στι­κής πε­ριό­δου.

Η κα­τεύ­θυν­ση αυτή θε­ω­ρεί­ται ανα­γκαία, όμως πα­ρα­μέ­νει ασα­φές πώς θα εφαρ­μο­στεί στην πράξη. Δεν προ­βλέ­πο­νται συ­γκε­κρι­μέ­να χρη­μα­το­δο­τι­κά ερ­γα­λεία ούτε σα­φείς μη­χα­νι­σμοί ελέγ­χου, ώστε να απο­τρα­πεί πι­θα­νή χρήση του «βιώ­σι­μου» του­ρι­σμού ως πρό­σχη­μα για νέα εκτε­τα­μέ­νη δό­μη­ση.

Το νερό

Το ση­μα­ντι­κό­τε­ρο ίσως πρα­κτι­κό πρό­βλη­μα του ελ­λη­νι­κού του­ρι­σμού πα­ρα­μέ­νει το νερό. Σε πολλά νησιά, η του­ρι­στι­κή έκρη­ξη έχει φέρει τα δί­κτυα ύδρευ­σης στα όριά τους, ενώ η κλι­μα­τι­κή κρίση εντεί­νει τα φαι­νό­με­να λει­ψυ­δρί­ας.

Το νέο ΕΧΠ-Τ ανα­γνω­ρί­ζει το πρό­βλη­μα και προ­τεί­νει μέτρα όπως ανα­κύ­κλω­ση νερού, αφα­λά­τω­ση και εξοι­κο­νό­μη­ση πόρων. Ωστό­σο, πολ­λές προ­βλέ­ψεις πα­ρα­μέ­νουν πε­ρισ­σό­τε­ρο συ­στά­σεις παρά δε­σμευ­τι­κές υπο­χρε­ώ­σεις, γε­γο­νός που δη­μιουρ­γεί αμ­φι­βο­λί­ες για την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τά τους.

Πα­ράλ­λη­λα, το πλαί­σιο δεν αντι­με­τω­πί­ζει ου­σια­στι­κά το ζή­τη­μα των βρα­χυ­χρό­νιων μι­σθώ­σε­ων τύπου Airbnb. Πα­ρό­τι ανα­γνω­ρί­ζε­ται ότι η ανε­ξέ­λεγ­κτη εξά­πλω­σή τους αυ­ξά­νει τα ενοί­κια, πε­ριο­ρί­ζει τη δια­θέ­σι­μη κα­τοι­κία για μό­νι­μους κα­τοί­κους και πιέ­ζει τις υπο­δο­μές, δεν προ­βλέ­πο­νται σαφή χω­ρι­κά όρια ή μη­χα­νι­σμοί ελέγ­χου.

Στην Ελ­λά­δα, η επι­τυ­χία ενός χω­ρο­τα­ξι­κού σχε­δί­ου δεν κρί­νε­ται μόνο από τις δια­κη­ρύ­ξεις του, αλλά κυ­ρί­ως από το αν μπο­ρεί να λει­τουρ­γή­σει με σα­φείς κα­νό­νες, ενιαία κρι­τή­ρια και απο­τε­λε­σμα­τι­κούς μη­χα­νι­σμούς ελέγ­χου στην πράξη.

Πηγή: ot.gr