Πέθανε ο σπουδαίος ζωγράφος Δημήτρης Μυταράς

«Αν ξύσεις ένα έργο τέχνης θα βγει αίμα» έλεγε κάποτε ο Δημή­τρης Μυταράς, που έφυγε χθες, Πέμπτη, από τη ζωή στα 83 του χρόνια, περι­γρά­φο­ντας άθελά του αυτό ακριβώς που έκανε με τη ζωγρα­φική του: το ότι προ­σπα­θούσε να χωρέσει στις παρα­στα­τι­κές μορφές την ουσία των ανθρώ­πων -το αίμα της ψυχής τους μέσα από κεχρι­μπα­ρέ­νιο κόκκινο, την παντο­τινή θαλασ­σινή ελευ­θε­ρία τους μέσα από το βαθύ μπλε του κοβαλ­τίου. Δεν έπαψε να μελετά και να αφου­γκρά­ζε­ται τις απλές αντι­δρά­σεις τους θέλο­ντας να τους βγάλει για πάντα από το «κλουβί των αιτίων και των αιτια­τών», όπως έλεγε ο ποιητής, για να τους απο­θε­ώ­σει στην πολύ απτή τους διά­σταση.

Ο,τι ξέφευγε, άλλωστε, από την προσοχή και ό,τι κατα­γρα­φό­ταν ως καθη­με­ρινή συνή­θεια στα μάτια του Μυταρά μετου­σιω­νό­ταν σε Απόλυτη συνθήκη. Εγκα­τέ­λειψε έτσι από νωρίς τις νόρμες των τοπίων τα οποία μετέ­τρεψε ήδη από τα πρώτα του χρόνια ως καθη­γη­τής στη Σχολή Καλών Τεχνών σε σχο­λια­σμούς του πολι­τι­κού -τότε στα πολύ­παθα χρόνια της χούντας. Αυτά τα έργα των εξω­τε­ρι­κών χώρων -ενός πολι­τι­σμού που θέλησε να δια­λύ­σει το απο­λυ­ταρ­χικό καθε­στώς των Συνταγματαρχών- συνο­μί­λη­σαν ιδανικά με τα αμέσως επόμενα «Επι­τύμ­βια», δηλω­τικά του τέλους της χώρας. Έκτοτε ο Μυταράς θα χαρα­κτη­ρι­στεί ο ανθρω­πο­κε­ντρι­κός ζωγρά­φος που αγάπησε την ευτυχία των πουλιών, το φευ­γα­λέο της στιγμής, την άπιαστη ευτυχία που ένα παιδί θα ζητούσε από το χρώμα, τη δημο­κρα­τία της καθη­με­ρι­νό­τη­τας. Υπήρξε άλλωστε εσκεμ­μένα αφελής -με την καλ­λι­τε­χνική έννοια το όρου- όπως ο Ελύτης ή Πικάσο οι οποίοι εξύ­μνη­σαν την αφέλεια και την ανα­ζή­τη­σαν σε κάθε τους έργο ως το πρώτο άγγιγμα, ως την πρώτη ανάσα της ελευ­θε­ρίας, ως το φευ­γα­λέο και το ονει­ρικό (γιατί πάντα στην άκρη κάθε του πίνακα υπήρχε ένα χαρα­κτη­ρι­στικό στοι­χείο του ονείρου).

Κοπέλες

Ένας αιώνιος έφηβος θαρρείς ήταν για πάντα κρυμ­μέ­νος στα τερά­στια, ογκώδη σώματα που κατα­λάμ­βα­ναν την παλέτα του από άκρη σε άκρη. Ευγνώ­μων απέ­να­ντι στο καθη­με­ρινό και το πηγαίο δεν θέλησε ποτέ να γίνει περισ­σό­τερο ακα­τα­νό­η­τος ή λιγό­τερο συμ­βο­λι­κός. Ήταν ακριβώς όπως έπρεπε και ήθελε να μιλήσει με τη ζωγρα­φική με τον ίδιο τρόπο που θα έπαιζε με τις νότες.

Μορφή μπροστά στον καθρέ­φτη

Όπως είχε πει σε παλαιό­τερη συνέ­ντευξή του: «Ηθελα πάρα πολύ να κάνω μουσική αλλά δεν ξέρω να γράψω, δεν ξέρω τις νότες. Ο γιος μου είναι μου­σι­κός αλλά εγώ δεν ασχο­λού­μαι με αυτό όπως ας πούμε δεν ασχο­λού­μαι καθόλου με το χορό». Γι αυτό και προ­τι­μούσε τις σκη­νο­γρα­φίες καθώς συνερ­γά­στηκε με κορυ­φαία ονόματα του Ελλη­νι­κού θεάτρου όπως τον καλό του φίλο αεί­μνη­στο Μίμη Κου­γιουμ­τζή από το θέατρο Τέχνης -αλλά και με σπου­δαί­ους δημιουρ­γούς των κορυ­φαίων θεάτρων της χώρας (Εθνικό και ΚΘΒΕ). Απόλυτα λαϊκός και άμεσος ύμνησε και αγάπησε τον απλό κόσμο: τους ψαράδες από την πατρίδα του τη Χαλκίδα, τους μερο­κα­μα­τιά­ρη­δες -τους ανώ­νυ­μους μοτο­συ­κλε­τι­στές και ποδη­λά­τες που πρω­τα­γω­νί­στη­σαν στα έργα του. Δεν ξέχασε ποτέ τον άνθρωπο του μόχθου, όπως αντί­στοιχα πάντοτε θυμόταν τα δύσκολα παιδικά χρόνια της κατοχής με τον κουρέα πατέρα του να προ­σπα­θεί μάταια να τα βγάλει βόλτα. Η μητέρα του πέθανε πολύ νωρίς μόλις, προτού καν κλείσει τα τριάντα, και ο πατέρας του ξανα­πα­ντρεύ­τηκε «μια κατα­πλη­κτική γυναίκα» όπως έλεγε ο ίδιος «από τον Άγιο Ιωάννη τον Ρώσο, τα Αχμέ­ταγα ή το Προκόπι» και έτσι κατά­φε­ραν και εξα­σφά­λι­σαν κάποια τρόφιμα τα δύσκολα εκείνα χρόνια. Την Χαλκίδα δεν την άφησε ποτέ και μέχρι τέλους κατοι­κούσε εκεί μαζί με την πολυα­γα­πη­μένη του σύζυγο Χαρί­κλεια δια­τη­ρώ­ντας και δικό τους εργα­στήρι -πάντοτε ανοιχτό τους φοι­τη­τές και τους επι­σκέ­πτες.

Περα από τη ζωγρα­φική, τον Δημήτρη Μυταρά απα­σχο­λού­σαν πολύ όλα τα είδη του λόγου, ειδικά η ποίηση καθώς έγραφε και εξαι­ρε­τι­κούς στίχους. Λάτρης του σκω­πτι­κού ύφους και σπου­δαίος επι­γραμ­μα­τι­στής είχε γράψει και μια σειρά από ρητά και επι­φυλ­λί­δες που είχαν δημο­σιευ­τεί σε βιβλίο με τον άκρως ειρω­νικό τίτλο «Ο Σκύλος δαγκώ­νει» (το βιβλίο αυτό όπως και άλλοι τίτλοι που φέρουν την υπο­γραφή του κυκλο­φό­ρη­σαν από τις εκδό­σεις Καστα­νιώτη).

Αντί­στοιχα τον απα­σχο­λού­σαν και τα διάφορα κοι­νω­νικά μοντέλα αντι­δρά­σεων και συμπε­ρι­φο­ράς για αυτό και έγραψε μια σειρά από μελέτες με τίτλους όπως «Το μοντέλο της βίας στα μέσα μαζικής επι­κοι­νω­νίας» ή «Το μοντέλο της οικο­λο­γίας». Το θεω­ρη­τικό ενδια­φέ­ρον κυρίως πήγαζε από μια σειρά από θέματα που προ­τι­μούσε να συζη­τάει ανοιχτά με τους φοι­τη­τές και εξαι­τίας του εκδη­μο­κρα­τι­σμού που επέφερε στη Σχολή των Καλών Τεχνών τη δεκα­ε­τία του 80 ως πρύ­τα­νης κατά­φερε να καθιε­ρω­θεί ένας άλλος πιο ζωντα­νός και δια­φο­ρε­τι­κός άξονας διδα­σκα­λίας τον οποίο είχε διδα­χθεί από τα χρόνια του στο Παρίσι όταν σπού­δαζε σκη­νο­γρα­φία στην «École Supérieure des Arts Décoratifs».

Ιδιαί­τερα αγα­πη­τός στο ευρύ κοινό και στους ομό­τε­χνους του όλοι είχαν καλά λόγια να πουν για εκείνον τον μει­λί­χιο, πάντοτε ανοιχτό άνθρωπο. Ίσως αυτή να είναι η αιτία που παρότι κατα­ξιω­μέ­νος δεν απέ­κτησε ποτέ πλούτη και προ­τι­μούσε να μοι­ρά­ζε­ται τα μυστικά της τέχνης του-και τα προ­νό­μια του-με όλους όσοι το είχαν ανάγκη. Γι αυτό να πικρά­θηκε πολύ όταν η Ακα­δη­μία Αθηνών απο­φά­σισε να τον δια­γρά­ψει, μόλις πέρυσι, από μέλος της επειδή στε­ρή­θηκε την όραση του και δεν μπο­ρούσε πλέον να συμ­με­τά­σχει στις συνε­δριά­σεις. Έφυγε πικρα­μέ­νος από τις κλει­στές κάστες αλλά πάντα γεμάτος αγάπη και πλήρης από ανθρω­πιά και ιδέες. Διέθετε άλλωστε αυτό το πνεύμα που όπως έλεγε και ο Ελύτης «για να το εισ­δε­χθείς πρέπει να κάνεις ένα άλμα πάνω από τη συγκί­νηση. Και να χεις την ψυχή σου στα δάχτυλα, στα μάτια, στα ρου­θού­νια, στα χείλη. Από κει μιλάει ο κόσμος».

Και αυτό ο βαθιά ανθρω­πι­στής Δημή­τρης Μυταράς το ήξερε καλά -αυτή είναι η κληρονομιά- το ότι μιλούσε στον κόσμο βαθιά στην ψυχή και στην καρδιά του.

«Τσίπρας: Αντίο Δημήτρη Μυταρά»

Με τα εξής λόγια απο­χαι­ρέ­τησε τον μεγάλο Έλληνα ζωγράφο Δημήτρη Μυταρά, ο πρω­θυ­πουρ­γός Αλέξης Τσίπρας, μέσω του επί­ση­μου λογα­ρια­σμού του στο twitter:

«Έφυγε απόψε από κοντά μας ένας σπου­δαίος εκπρό­σω­πος της ελλη­νι­κής ζωγρα­φι­κής. Αντίο, Δημήτρη Μυταρά».

Μητσο­τά­κης: «Τίμησε όσο λίγοι την πατρίδα μας»

Ο Πρό­ε­δρος της Νέας Δημο­κρα­τίας, Κυριά­κος Μητσο­τά­κης, έκανε την ακό­λουθη δήλωση:

«Η Ελλάδα έχασε σήμερα έναν από τους πιο λαμπρούς καλ­λι­τέ­χνες της. Έναν άνθρωπο προι­κι­σμένο, έναν ακα­δη­μαϊκό διε­θνούς εμβέ­λειας, έναν δάσκαλο της ζωγρα­φι­κής. Ο Δημή­τρης Μυταράς με τη στάση ζωής και τις δημιουρ­γίες του τίμησε όσο λίγοι την πατρίδα μας. Αφήνει πίσω του δυσα­να­πλή­ρωτο κενό. Αφήνει, όμως, και πολύ­τιμη κλη­ρο­νο­μιά το αξε­πέ­ρα­στο έργο του. Στους οικεί­ους του εκφράζω τα πιο θερμά μου συλ­λυ­πη­τή­ρια».

protothema.gr