Η συλλογή με τους άγνωστους θησαυρούς της Παναγίας στην ΄Ολυμπο Καρπάθου

Η΄Ολυμπος της Καρ­πά­θου, είναι γνωστό, πως πάλ­λε­ται ακού­ρα­στα ανάμεσα το μυθο­λο­γικό και το ιστο­ρικό της παρελ­θόν σε ένα άθροι­σμα θεμε­λιώ­δους αυθε­ντι­κής συνέ­χειας που εκδη­λώ­νε­ται ποι­κι­λο­τρό­πως.

Κέντρο  του ρυθμού και της υπό­μνη­σης , ιδίως αυτές τις μέρες του Δεκα­πε­νταύ­γου­στου, ο Ιερός Ναός της Κοι­μή­σεως της Θεο­τό­κου, που­νε­ντο­λου­σμέ­νος στέκει περή­φα­νος στο ψηλό­τερο σημείο του οικι­σμού. Αθόρυβα, ο  παπά Γιάννης Δια­κο­γε­ωρ­γίου από το 1987 που χει­ρο­το­νή­θηκε και τοπο­θε­τή­θηκε εφη­μέ­ριος στον ιστο­ρικό αυτό ναό ξεκί­νησε μια προ­σπά­θεια να συγκε­ντρώ­σει όλα τα κατά καιρούς αφιε­ρώ­ματα των πιστών στην Παναγία με στόχο να δημιουρ­γή­σει μια  μικρή συλλογή, προ­σβά­σιμη στους προ­σκυ­νη­τές και επι­σκέ­πτες.« Η ενορία της Ολύμπου Καρ­πά­θου έχει τα πιο πολλά χωράφια αφιε­ρώ­ματα απ΄ όλες τις υπό­λοι­πες της Μητρό­πο­λής Καρ­πά­θου – Κάσου » μας είπε στην ΕΡΤ Ν.Αιγαίου  ο παπά Γιάννης.

Παράλ­ληλα στην Παναγιά τους οι Ολυ­μπί­τες αφιέ­ρω­σαν και αφιε­ρώ­νουν πολλά χρυ­σα­φικά τους. Έτσι, στη μικρή συλλογή που κατά­φερε να οργα­νώ­σει και να στε­γά­σει στην μικρή αίθουσα που αγόρασε η Εκκλη­σια­στική επι­τροπή και να εγκαι­νιά­σει στις 10 Αυγού­στου του 2014 ο Σεβ. Μητρο­πο­λί­της Καρ­πά­θου – Κάσου κ. Αμβρό­σιος,  ο επι­σκέ­πτης θαυ­μά­ζει πολλά εκκλη­σια­στικά λει­τουρ­γικά αντι­κεί­μενα όπως: Εξα­πτέ­ρυγα , Σταυρό  του 1800 , Δισκο­πό­τηρο, αφιέ­ρωση του Παπα­ντώνη Νουάρου το 1820, Ευαγ­γέ­λιο του 1600, Βυζα­ντινό Σταυρό του 1200 .Στο χρόνο της μνήμης της έκθεσης, τεκ­μαί­ρε­ται και η πλούσια πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά των κατοί­κων με κοσμή­ματα σπάνιας ομορ­φιάς και τέχνης όπως, λίρες χρυσές, αμπρα­κά­μους (είδος κολα­ΐ­νας), ορδε­λί­κια κ.α.

Αση­μο­κά­ντηλα με υπο­γρα­φές Σουλ­τά­νων

Εκπλη­κτι­κής ομορ­φιάς και αξίας είναι και τα καντή­λια, αφιε­ρώ­ματα στην Κοίμηση της Θεο­τό­κου της Ολύμπου που εκτί­θε­νται στην συλλογή. «Απευ­θύν­θηκα στον εφη­μέ­ριο Παπα- Γιάννη και του τα ζήτησα, για να ανα­δείξω τη μεγάλη τους αξία» λέει στην ΕΡΤ Ν.Αιγαίου ο κ. Γιώργος Τσα­μπα­νά­κης, του οποίου η έρευνα απο­κά­λυψε, πώς πίσω από αυτά, βρί­σκο­νται συναρ­πα­στικά στοι­χεία.«Αφού μου εμπι­στεύ­θηκε τη συλλογή με τα καντή­λια ο εφη­μέ­ριος τα παρέ­δωσα  στο Τμήμα Συντη­ρή­σεως και συγκε­κρι­μένα  στα εργα­στή­ρια μετάλ­λου του ΤΕΙ Αθηνών. Εκεί συντη­ρή­θη­καν και απο­κα­τα­στά­θη­καν.Πάνω τους εντο­πί­στη­καν «του­γρά­δες», ή Του­ρά­δες  (τουρκ. tuǧra), δηλαδή καλ­λι­γρα­φικά εμβλή­ματα και μονο­γράμ­ματα των Τούρκων ηγε­μό­νων, της της περιό­δου του 1 8ου αι που πιστο­ποιού­σαν την καθα­ρό­τητα του ασημιού» Ο κ. Τσα­μπα­νά­κης υπο­γράμ­μισε πως «κατά ιστο­ρική σύμ­πτωση τα καντή­λια αυτά  έχουν τους «του­γρά­δες» των απο­γό­νων της Χασεκί Εμε­του­λάχ Ραμπιά Γκιουλ­νούς Βαλιντέ Σουλτάν».Η Ραμπία Γκιουλ­νούς ήταν  κόρη Ορθό­δο­ξου παπά της οικο­γέ­νειας Βερ­γί­τση από το Ρέθυμνο, την εποχή της Ενε­το­κρα­τίας της Κρήτης. Σε ηλικία τριών ετών, το 1646  εισβάλ­λουν στην πόλη της  οι Τούρκοι και μαζί με άλλα κορί­τσια στέλ­νο­νται σκλάβες στην Κων­στα­ντι­νού­πολη. Ο Σουλ­τά­νος Μωάμεθ ο Δ την κάνει σύζυγο και Βαλιντέ. Τα καντή­λια που βρί­σκο­νται στη συλλογή της Ολύμπου Καρ­πά­θου έχουν τις υπο­γρα­φές του γιού της Μου­σταφά Β΄,  και του εγγόνου της Μαχμούτ Α΄, όλοι Σουλ­τά­νοι της Οθω­μα­νι­κής Αυτο­κρα­το­ρίας.«Το πολυ­κά­ντηλο που εκτί­θε­ται στην Όλυμπο  μαζί με δύο μανουά­λια μεγάλα και δυο μικρά τα έφερε εδώ  ο Μηνάς Φράγκος (Δια­κο­κω­στα­ντής) ,  ο πρώτος που φόρεσε τα φρά­γκικα στο χωριό. Ήταν της προ­για­γιάς  μου ο πατέρας» συμπλη­ρώ­νει ο κ. Τσα­μπα­νά­κης. «Περη­φα­νεύ­ο­μαι γι΄αυτά που έχουμε στην μικρή έκθεσή μας την αφιε­ρω­μένη στην Παναγιά μας» δηλώνει ο παπά Γιάννης.

Η κ.Μαρία Ζ. Σιγάλα, βυζα­ντινή αρχαιο­λό­γος για πολλά χρόνια στην Εφορεία Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου και τώρα Προϊ­στα­μένη Τμή­μα­τος Βυζα­ντι­νών και Μετα­βυ­ζα­ντι­νών Αρχαιο­τή­των στην Εφορεία Αρχαιο­τή­των Κυκλά­δων, που έχει μελε­τή­σει τον Ναό της Κοι­μή­σεως της Θεο­τό­κου της Ολύμπου Καρ­πά­θου και έχει προβεί σε σειρά επι­στη­μο­νι­κών ανα­κοι­νώ­σεων, υπο­στη­ρί­ζει στην ΕΡΤ Ν.Αιγαίου πως η εικόνα χρο­νο­λο­γεί­ται στο πρώτο μισό του 18ου αιώνα. Ειδι­κό­τερα η  κ. Σιγάλα μας λέει πως «η εικόνα της Πανα­γίας Οδη­γή­τριας από το τέμπλο του Ι. Ναού Κοι­μή­σεως Θεο­τό­κου Ολύμπου, με βάση τεχνο­τρο­πικά στοι­χεία, μπορεί να απο­δο­θεί στον Ρόδιο ζωγράφο Ιωάννη Ανα­γνώ­στη, ο οποίος, σύμφωνα με επι­γραφή στην Πύλη Πρό­θε­σης, το 1742 ζωγρά­φισε τις περισ­σό­τε­ρες από τις εικόνες του τέμπλου, πολύ πιθανόν μαζί με άλλα μέλη του εργα­στη­ρίου του. Στα 1790 η εικόνα επεν­δύ­θηκε με το αση­μέ­νιο “που­κά­μισο” που φοράει ακόμα, έργο του Νισύ­ριου αργυ­ρο­χρυ­σο­χόου Ιωάννου Αν -ε-γνώστου». Όπως μας λέει παπά Γιάννης Δια­κο­γε­ωρ­γίου «μέχρι το 1935 υπήρχε το έθιμο της περι­φο­ράς της θαυ­μα­τουρ­γής εικόνας σ΄όλο το χωριό για να ευλο­γη­θούν τα σπίτια και με αυτό τον τρόπο η Μεγα­λό­χαρη να συγκε­ντρώ­σει δώρα όπως χρυ­σα­φικά νομί­σματα αλλά ακόμη και σιτάρι, κριθάρι, όσπρια που εκποιού­νταν για να ζήσει ο κόσμος. Έτσι καλύ­πτο­νταν οι ανάγκες της εκκλη­σίας αλλά και του κόσμου.

Η “ύψωση της Πανα­γιάς”. Ένα μακραί­ωνο έθιμο της Ολύμπου

Ανήμερα του Δεκα­πε­νταύ­γου­στου , μετα τη Θεία Λει­τουρ­γία, γίνεται ο ασπα­σμός  της εικόνας της Πανα­γίας και η «ύψωσή» της. Προη­γεί­ται δια­δι­κα­σία πλειο­δο­σίας, και αυτός που θα δώσει τα περισ­σό­τερα χρήματα, θα τοπο­θε­τή­σει την εικόνα στο προ­σκυ­νη­τάρι του τέμπλου. Αμέσως μετά προ­σφέ­ρε­ται από την Εκκλη­σια­στική Επι­τροπή , με τη συν­δρομή και αφιε­ρω­τών, φαγητό στο μέγαρο της Ολύμπου, που περι­λαμ­βά­νει το παρα­δο­σιακό κοκ­κι­νι­στό κατσι­κάκι. Ακο­λου­θεί γλέντι και χορός στο Πλατύ, έξω από την εκκλη­σία και στο Σελάΐ, όπου θαυ­μά­ζει ο επι­σκέ­πτης τις γυναί­κες με τις παρα­δο­σια­κές φορε­σιές , τους γλε­ντι­στά­δες με τίς γλυ­κό­η­χες λύρες τις τσα­μπού­νες και τα λαούτα και χορευ­τές, άντρες και γυναί­κες, μικροί και μεγάλοι,  που συνα­γω­νί­ζο­νται στη λεβε­ντιά και τη χάρη. Τη δεύτερη μέρα της γιορτής, το πλατύ πάλι θα ζωντα­νέ­ψει με μουσική, χορούς και τρα­γού­δια, με τη συμ­με­τοχή όλων των κατοί­κων. Θα πρέπει να υπο­γραμ­μί­σουμε πως αυτή την περιόδο, τόσο στην ΄Ολυμπο όσο και στο επίνειο του Δια­φα­νιού, συγκε­ντρώ­νο­νται πάρα πολύ ξενι­τε­μέ­νοι Ολυ­μπί­τες από τη Ρόδο, τον Πειραιά την Αθήνα και την Αμερική. Ως κατα­κλείδα της ανα­φο­ράς ,μας αυτής, σας μετα­φέ­ρουμε τη μαντι­νάδα που μας είπε ο παπά- Γιάννης Δια­κο­γε­ωρ­γίου:

Της Πανα­γίας το Πλατύ

μαγνήτη είν΄ στρω­μένο

και μαγνη­τί­ζει και τραβά

κάθε ξενι­τε­μένο .

Πηγή ΕΡΤ

ΣύνταξηΑριστείδης Μια­ού­λης