Κως: Συνάντηση πολιτισμών-Αφιέρωμα

Όλγα Χαραμή, Πολυ­ξένη Αθα­να­σού­λια

Με σπου­δαία μνημεία, τερά­στιες παρα­λίες και κατα­πρά­σινη φύση, έχει κερ­δί­σει εδώ και χρόνια το ενδια­φέ­ρον και την αγάπη των ξένων του­ρι­στών. Ήρθε η στιγμή να τη γνω­ρί­σουμε και να την απο­λαύ­σουμε και εμείς.

Oσο το αερο­πλάνο προ­σεγ­γί­ζει την Κω, προ­σπαθώ να αφήσω στα σύννεφα όλες τις προ­κα­τα­λή­ψεις που έχω για το νησί. Η Κως αγα­πή­θηκε από τους ξένους ήδη από τη δεκα­ε­τία του ’60, στο μυαλό των Ελλήνων όμως παρα­μέ­νει ένα ακραία του­ρι­στικό νησί, απόλυτα συντο­νι­σμένο με τη λογική του all inclusive. Εκα­το­ντά­δες χιλιά­δες άνθρω­ποι από όλο τον κόσμο κατα­φτά­νουν κάθε χρόνο και σίγουρα έχουν κάποιον λόγο. Αυτόν θέλω να ανα­κα­λύψω.

Ο δυνατός ήλιος δίνει την πρώτη απά­ντηση: το φημι­σμένο εκτυ­φλω­τικό φως του Αιγαίου. Τη δεύτερη απά­ντηση τη δίνει η θέα από κάτω: 112 χλμ. ακτο­γραμ­μής, τα 2/3 της οποίας είναι παρα­λίες. Την τρίτη απά­ντηση θα την πάρω αργό­τερα, καθώς θα εξε­ρευνώ το φημι­σμένο Ασκλη­πιείο αλλά και την πόλη της Κω, που είναι ένα εντυ­πω­σιακό παζλ όλων των εποχών και όλων των λαών που την κατοί­κη­σαν.

Η αρχαία και η ρωμαϊκή πόλη κατα­λαμ­βά­νουν ολό­κληρα οικο­δο­μικά τετρά­γωνα του κέντρου, το κάστρο των Ιωαν­νι­τών Ιπποτών βρί­σκε­ται στο πιο στρα­τη­γικό σημείο του λιμα­νιού κι έπειτα, όπου κι αν στρέ­ψεις το βλέμμα σου, αυτό θα σκα­λώ­σει σε τζαμιά, οθω­μα­νι­κές κρήνες και κτίρια της Ιτα­λο­κρα­τίας.

Ανα­ρω­τιέ­μαι πώς η Κως κατά­φερε να κρα­τή­σει αυτές τις ισορ­ρο­πίες σε βάθος αιώνων. «Όλοι οι λαοί που έζησαν ή πέρασαν από εδώ, αρχαίοι, Ρωμαίοι, Ιωαν­νί­τες Ιππότες, Τούρκοι, Ιταλοί, έχουν αφήσει τα σημάδια τους. Η Κως ήταν τυχερή μες στην ατυχία της, αφού οι σεισμοί γκρέ­μι­ζαν συνεχώς τις νέες πόλεις που χτί­ζο­νταν πάνω στην αρχαία», μου εξηγεί ο ιστο­ρι­κός και δικη­γό­ρος Βασίλης Χατζη­βα­σι­λείου.

Αρχαιο­λο­γικό πάρκο

«Η μέρα στην Κω ξεκινά απα­ραι­τή­τως με μπου­γά­τσα Άριστον»: η Κώα φίλη Διο­νυ­σία Κασίου, σκη­νο­θέ­τιδα της θεα­τρι­κής ομάδας acTa, δεν σηκώνει αντίρ­ρηση. Έχει απόλυτο δίκιο. Στο ταπεινό καφε­νείο στην πλατεία Καζούλη τίποτα δεν προ­σο­μοιά­ζει στην εικόνα που είχα για την Κω. Οι γηραιοί θαμώνες πίνουν ατά­ρα­χοι το καφε­δάκι τους, ενώ έξω, στο ιστο­ρικό κέντρο, η κίνηση έχει αρχίσει για τα καλά.

Ακριβώς δίπλα είναι η πλατεία Ελευ­θε­ρίας.Παιδιά παίζουν μπάλα, του­ρί­στες κοντο­στέ­κο­νται, ποδή­λατα περνούν βια­στικά και γύρω τους στή­νε­ται το πιο ενδια­φέ­ρον σκηνικό της Κω: το τζαμί Defterdar και η οθω­μα­νική κρήνη, το τείχος της αρχαίας πόλης δια­μορ­φω­μένο σε προ­μα­χώνα τον Μεσαί­ωνα, το Αρχαιο­λο­γικό Μουσείο, η δημο­τική αγορά και μία καφε­τέ­ρια – και τα τρία σε κτίρια της Ιτα­λο­κρα­τίας.

Από εδώ βολεύει να κατευ­θυν­θείς προς το ιστο­ρικό κέντρο. Η πύλη του Φόρου, μία από τις πύλες της μεσαιω­νι­κής πόλης, είναι σκε­πα­σμένη από βου­καμ­βί­λιες και οδηγεί στην πλα­κό­στρωτη οδό Ναυ­κλή­ρου, τον διάσημο δρόμο με τα μπαρ. Σε παράλ­ληλη διάταξη βρί­σκε­ται η αρχαία αγορά. Να πίνεις το ποτό σου και να χαζεύ­εις τους κίονες του ιερού της Αφρο­δί­της…

Η τερά­στια έκταση των αρχαίων μέσα στον οικο­δο­μικό ιστό της πόλης υπο­βάλ­λει. «Η αρχαία πόλη χτί­στηκε το 366 π.Χ. Η αγορά έφτανε τα 41 στρέμ­ματα, ήταν από τις μεγα­λύ­τε­ρες του αρχαίου κόσμου», με πλη­ρο­φο­ρεί η Αγγε­λική Γιαν­νι­κουρή, πρώην διευ­θύ­ντρια του Αρχαιο­λο­γι­κού Ινστι­τού­του Αιγαια­κών Μελετών.

Το άλλο αρχαιο­λο­γικό πάρκο της πόλης βρί­σκε­ται νοτιο­δυ­τικά της αγοράς και της Συνοι­κίας του Λιμένος, ονο­μά­ζε­ται Δυτική Αρχαιο­λο­γική Ζώνη και περι­λαμ­βά­νει τμήματα κυρίως της ρωμαϊ­κής εποχής. Βλέπεις το Στάδιο, το γυμνά­σιο με τον Ξυστό δρόμο (στοά όπου προ­πο­νού­νταν οι αθλητές), τις Θέρμες. Βλέπεις, εξω­τε­ρικά, το Νυμφαίο με το αίθριο και το περι­στύ­λιο και τις φημι­σμέ­νες οικίες της Αρπαγής της Ευρώπης, του Σιληνού κ.ά. με τις τοι­χο­γρα­φίες και τα ψηφι­δωτά. Όλη αυτή η έκταση δια­κό­πτε­ται από την οδό Γρη­γο­ρίου Ε΄, στην απέ­να­ντι πλευρά της οποίας βρί­σκε­ται το ρωμαϊκό ωδείο: χτί­στηκε τον 1ο-2ο αιώνα και χωρούσε 750 άτομα. Είναι ανα­στη­λω­μένο και ενταγ­μένο στη ζωή των Κώων, αφού τα καλο­καί­ρια φιλο­ξε­νεί παρα­στά­σεις. Λίγο πιο κάτω η περί­φημη Casa Romana, η μονα­δική στην Ελλάδα ανα­στη­λω­μένη οικία της εποχής.

Νησί των ποδη­λά­των

Το λιμάνι της Κω είναι όσο πολύ­βουο οφείλει να είναι. Του­ρι­στικά μαγαζιά, εστια­τό­ρια, εκδρο­μικά σκάφη, ψαρο­κάικα και πολυ­τελή γιοτ: όλα συνυ­πάρ­χουν στην Ακτή Κου­ντου­ριώτη. Προς τα βόρεια ο δρόμος οδηγεί στις παρα­λίες και στην οδό Αβέρωφ με τα ουζερί, προς τα νότια στο κάστρο και στην Ακτή Μιαούλη με τα ιταλικά κτίρια και τη μαρίνα. Όλο το μέτωπο δια­τρέ­χε­ται από τον ποδη­λα­τό­δρομο της Κω, ο οποίος έχει μήκος 13 χλμ. Ποδή­λατα νοι­κιά­ζο­νται παντού και στις παρα­λίες υπάρ­χουν ειδικά πάρ­κινγκ. «Λίγα χρόνια μετά την απε­λευ­θέ­ρωση από τους Ιταλούς, το 1943, ξεκί­νησε ο εγχώ­ριος του­ρι­σμός. Έρχο­νταν οι Αθη­ναίοι με τα ποδή­λατά τους. Η πόλη ήταν επίπεδη, είχε ελά­χι­στα αυτο­κί­νητα και πολύ πράσινο, αφού οι Ιταλοί έφεραν γεω­πό­νους και τη δεν­δρο­φύ­τευ­σαν. Μάλιστα, υπήρχαν και ενοι­κιά­σεις ποδη­λά­των και εκπαι­δευ­τές για τις κυρίες της εποχής», λέει ο Β. Χατζη­βα­σι­λείου.

Η Κως ήταν του­ρι­στι­κός προ­ο­ρι­σμός από την αρχαιό­τητα λόγω του Ασκλη­πιείου. Μετά ήρθαν οι περι­η­γη­τές για τις αρχαιό­τη­τες και από τις δεκα­ε­τίες 1960-1970 και έπειτα η του­ρι­στική κίνηση απο­γειώ­θηκε. Σήμερα είναι το τέταρτο πιο του­ρι­στικό μέρος της Ελλάδας. Από­δειξη τα στοι­χεία του αερο­δρο­μίου, σύμφωνα με τα οποία μόνο τον περα­σμένο Αύγου­στο οι επι­σκέ­πτες στο νησί έφτασαν τις 200.000. Και μάλιστα σε μια χρονιά που η Κως πρω­τα­γω­νί­στησε στο προ­σφυ­γικό ζήτημα. «Το μεγα­λύ­τερο πρό­βλημα ήταν η παρα­πλη­ρο­φό­ρηση», λέει ο αντι­δή­μαρ­χος Του­ρι­σμού Ηλίας Σιφάκης.

Κοσμο­πο­λί­τικη αύρα

Ένα από τα ωραιό­τερα απο­μει­νά­ρια της ιτα­λο­κρα­τίας είναι η λεω­φό­ρος των Φοι­νί­κων, η παλιά τάφρος του κάστρου, όπου τα βράδια στήνουν τα καβα­λέτα τους οι πλα­νό­διοι ζωγρά­φοι. Η γέφυρα που τη στε­φα­νώ­νει ξεκινά από την πλατεία Πλα­τά­νου και οδηγεί στο κάστρο της Νερα­τζιάς, το ωραιό­τερο απο­μει­νάρι των Ιωαν­νι­τών Ιπποτών. Ώρες μπορείς να κάθεσαι εκεί παρα­τη­ρώ­ντας τα ιππο­τικά οικό­σημα, τις ισχυρές οχυ­ρώ­σεις και τη θέα προς όλες τις κατευ­θύν­σεις. Όπως ώρες μπορείς να κάθεσαι και στην πλατεία Πλα­τά­νου. Να μην ξέρεις σε τι να εστιά­σεις. Στο πανέ­μορφο τζαμί ή στο τερά­στιο αιω­νό­βιο δέντρο; Κάτω από τα κλαδιά του λέγεται ότι δίδασκε ο Ιππο­κρά­της, και μάλιστα ανα­φέ­ρε­ται ότι ο ίδιος φύτεψε τον πλάτανο. Απέ­να­ντί του ορθώ­νε­ται το τζαμί της Λοζιάς (ή Λότζιας ή Γαζή Χασάν Πασά) του 1786, στο οποίο έχουν ενσω­μα­τω­θεί αρχαία μέλη από τον ναό του Ηρακλή. Λίγο πιο πέρα είναι το παλιό οθω­μα­νικό χαμάμ. Η κρήνη του τζαμιού, το ιταλικό κτίριο που στε­γά­ζει το Επαρ­χείο και το Δικα­στή­ριο, η άλλη κρήνη με τα αρχαία μέλη, τα μαγα­ζά­κια φτιά­χνουν μια ωραία εικόνα που όσο βρα­διά­ζει γίνεται μαγική.

Κατη­φο­ρίζω τον βοτσα­λωτό δρόμο και χάνομαι στα πλα­κό­στρωτα στενά του ιστο­ρι­κού κέντρου. Μπα­λο­νά­δες, πιτσι­ρί­κια με ποδή­λατα, ταβέρ­νες, του­ρι­στικά μαγαζιά και καλ­λι­τε­χνικά εργα­στή­ρια. Όλες οι γλώσσες του κόσμου υψώ­νο­νται στον ουρανό και κάνουν την πόλη της Κω ένα υπέροχο μωσαϊκό. Κρίμα να μην το ξέρουν οι Έλληνες.

Παρα­λίες με θεα…

1. Στις μικρα­σια­τι­κές ακτές Ακο­λου­θή­στε τον ποδη­λα­τό­δρομο της πόλης στην Κω και δια­λέξτε κατεύ­θυνση: βόρεια προς τις δρο­σε­ρές, σπαρ­μέ­νες με αρμυ­ρί­κια αμμου­διές της Λάμπης, ή νότια προς Άγιο Φωκά, με νερά σε βαθύ μπλε χρώμα, δια­δο­χι­κές παρα­λίες, οργα­νω­μέ­νες και μη. Η παραλία Ατλα­ντίς και ο Ιστιο­πλοϊ­κός Όμιλος στη Λάμπη είναι ιδα­νι­κές για οικο­γέ­νειες, το Ψαλίδι προ­σφέ­ρε­ται για τους λάτρεις των θαλάσ­σιων σπορ, ενώ οι λιγό­τερο δρα­στή­ριοι μπορούν να απο­λαύ­σουν κοκτέιλ στα θρυλικά beach bar Μύλος και Άγιος Φωκάς.

2. Στο Γυαλί και στη Νίσυρο Λίγα χιλιό­με­τρα μετά τον Άγιο Φωκά, εκεί όπου τελειώ­νει η άσφαλ­τος, κατε­βείτε (με τα πόδια ή με γαϊ­δου­ράκι) τους από­κρη­μνους ηφαι­στειο­γε­νείς βράχους που οδηγούν στα Θερμά. Εκτός από τη φυσική πισίνα με τα θερμά ιαμα­τικά νερά (47° C), στην οποία συρ­ρέ­ουν εκα­το­ντά­δες εκδρο­μείς κάθε μέρα, βου­τήξτε στα κρύα σκου­ρό­χρωμα νερά απέ­να­ντι από το ηφαί­στειο της Νισύρου. Αν βρε­θείτε στην Καρ­δά­μαινα, ανα­ζη­τή­στε τη μαύρη ηφαι­στειο­γενή άμμο της Χελώνας. Με το ήρεμο κυμα­τάκι της προ­σφέ­ρε­ται για αρχά­ριους windsurfers.

3. Στην Ψέριμο και στην Κάλυμνο Οι απέ­ρα­ντες αμμου­διές και τα ειδυλ­λιακά ηλιο­βα­σι­λέ­ματα θα σας απο­ζη­μιώ­σουν στη βόρεια ακτο­γραμμή του νησιού. Κολυ­μπή­στε στα ρηχά νερά απέ­να­ντι από την Ψέριμο, στο Τιγκάκι. Εξε­ρευ­νή­στε τις Αλυκές, εκεί όπου σε μερικά σημεία επι­τρέ­πε­ται ο γυμνι­σμός, ενώ σε άλλα, πλησίον του Ιππικού Ομίλου, μπορεί να πετύ­χετε καρα­βά­νια μαθη­τευό­με­νων ιππέων στην άμμο. Ξεκι­νή­στε μαθή­ματα kite surfing στο Μαρμάρι και περ­πα­τή­στε οπωσ­δή­ποτε στην πάλ­λευκη άμμο του Ταμ-Ταμ στο Μαστι­χάρι.

Η παραλία Cavo Paradiso, από τις ωραιό­τε­ρες του νησιού. (Φωτο­γρα­φία: ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ)

4. Στο πέλαγος Αφιε­ρώ­στε του­λά­χι­στον τρεις ημέρες για να ανα­κα­λύ­ψετε τις ομορ­φό­τε­ρες παρα­λίες του νησιού στην Κέφαλο. Κατε­βείτε οπωσ­δή­ποτε στον σπαρ­μένο με κέδρους γκρεμό που οδηγεί στο Πολέμι ή Magic beach, νιώστε σαν να βρί­σκε­στε στην έρημο καθώς αντι­κρί­ζετε τη σκούρα καφέ άμμο της Καμήλας, βου­τήξτε στα κατα­γά­λανα νερά της Paradise beach, κολυ­μπή­στε δίπλα στα ερείπια της παλαιο­χρι­στια­νι­κής βασι­λι­κής του Αγίου Στε­φά­νου, με φόντο το Καστρί, και τέλος φου­λά­ρετε το ρεζερ­βουάρ για να δια­νύ­σετε τον χωμα­τό­δρομο που οδηγεί στις εξω­τι­κές παρα­λίες Cavo Paradiso και Άγιο Θεολόγο.

10 λόγοι που αγαπάμε την Κω

Το σπίτι της Αντι­μά­χειας

Χτί­στηκε από το μηδέν στα τέλη της δεκα­ε­τίας του 1980 και ανα­πα­ρι­στά επα­κρι­βώς ένα αγρο­τικό σπίτι της Κω των προη­γού­με­νων αιώνων. Αυτό που εντυ­πω­σιά­ζει είναι η προ­σπά­θεια για εξοι­κο­νό­μηση χώρου αλλά και οι ειδικοί χώροι. Το κελάρι, ας πούμε, όπου απο­θη­κεύ­ο­νταν τα τρόφιμα που παρήγε η οικο­γέ­νεια (παστό κρέας, σιτηρά, λάδι, όσπρια) βρι­σκό­ταν στο «καλό» δωμάτιο (σαλόνι), κάτω από τον «ταβλάδο» (υπε­ρυ­ψω­μένη ξύλινη κατα­σκευή) που λει­τουρ­γούσε ως κρεβάτι.

Η Διο­νυ­σία Διψελά μαγει­ρεύει στο σπίτι της Αντι­μά­χειας.

Σε άλλο δωμάτιο ήταν το φουρ­να­ριό, όπου μαγεί­ρευαν και ζύμωναν το ψωμί της εβδο­μά­δας. Εκτί­θε­νται επίσης αντι­κεί­μενα καθη­με­ρι­νής χρήσης, εργα­λεία και δια­κο­σμη­τικά, ενώ τις ώρες αιχμής θα δείτε πίσω από τον αργα­λειό τη Διο­νυ­σία Διψελά να υφαίνει κανο­νικά. (Τηλ. 6944-691226)

Ο μύλος του Άμαλλου

Τον 19ο αι. υπο­λο­γί­ζε­ται ότι υπήρχαν στην Κω 80 μύλοι: 37 ανε­μό­μυ­λοι κυρίως στο νοτιο­δυ­τικό τμήμα της και 43 νερό­μυ­λοι στο βορειο­α­να­το­λικό.

Ο μύλος του Άμαλλου στην Αντι­μά­χεια. (Φωτο­γρα­φία: ΚΛΑΙΡΗ ΜΟΥΣΤΑΦΕΛΛΟΥ)

Από τους ανε­μό­μυ­λους μόνο εκείνος της Αντι­μά­χειας βρί­σκε­ται τώρα σε λει­τουρ­γία και παράγει το δικό του αλεύρι, χάρη στον κύριο Αντώνη που ξέρει να τον λει­τουρ­γεί. Ο ίδιος τον επι­σκεύ­ασε και θα σας ξενα­γή­σει στα τρία επίπεδα, εξη­γώ­ντας πώς μετα­τρέ­πει το σιτάρι σε αλεύρι. (Καθη­με­ρινά: 09.00-17.30)

Βασι­λι­κές Αγίου Στε­φά­νου

Οι εικόνες των βασι­λι­κών του Αγίου Στε­φά­νου, με φόντο τη νησίδα Καστρί, ταξι­δεύ­ουν εδώ και χρόνια σε όλο τον κόσμο δια­φη­μί­ζο­ντας την Κω. Ο αρχαιο­λο­γι­κός χώρος βρί­σκε­ται σε μια βραχώδη έξαρση που εισχω­ρεί στη θάλασσα, ανάμεσα στις δύο δημο­φι­λείς παρα­λίες της Κεφάλου. Xτίστηκαν τον 5ο-6ο αιώνα και μετά τον σεισμό που τις ισο­πέ­δωσε θα δείτε τα θεμέλια των δύο ναών, τους κίονες του αιθρίου και του ιερού, τα ψηφι­δωτά δάπεδα, τα σπα­ράγ­ματα του Βαπτι­στη­ρίου και της Τρά­πε­ζας.

Το χωριό του Αστερίξ

Το χωριό Κέφαλος λένε ότι είναι ένα «νησί» μες στο νησί και ότι οι κάτοι­κοί της είναι κάπως αψείς. Οι ίδιοι πάντως γελάνε, παρα­δέ­χο­νται ότι είναι λίγο καχύ­πο­πτοι με τους υπό­λοι­πους Κώους και θα σας καλο­δε­χτούν στο χωριό τους. Το ζωντανό κεφα­λο­χώρι είναι το πιο απο­μα­κρυ­σμένο της Κω και γι’ αυτόν τον λόγο εξε­λί­χθηκε δια­φο­ρε­τικά. Δια­τή­ρησε την παλιά ντο­πιο­λα­λιά, με ομη­ρι­κές λέξεις, αρχαϊ­κές κατα­λή­ξεις και πιο βαριά προφορά –όμοια με της Κύπρου–, σε αντί­θεση με το υπό­λοιπο νησί που μιλάει με την τρα­γου­δι­στή δωδε­κα­νη­σιακή προφορά. Οι κάτοι­κοί της φτάνουν τις 3.000, μαζί με τους Ευρω­παί­ους που έχουν μετοι­κή­σει εδώ. Στη θέση Παλάτια, μέσα σε ένα κατα­πρά­σινο δάσος, βρί­σκε­ται το αρχαίο θέατρο της Κεφάλου. Αν είστε λάτρεις των εξε­ρευ­νή­σεων, συνε­χί­στε έως το σπήλαιο της Άσπρης Πέτρας. Η δια­δρομή είναι υπέροχη.

Το Ασκλη­πείο της Κω

Είναι ίσως το πιο φημι­σμένο νοσο­κο­μείο της αρχαιό­τη­τας και θα το συνα­ντή­σετε μετά από μια κατα­πρά­σινη δια­δρομή 3,5 χλμ. από την πόλη, που αξίζει να τη δια­σχί­σετε με ποδή­λατο. Για οκτώ αιώνες λει­τούρ­γησε ως ένα πανελ­λή­νιο κέντρο ίασης και διδα­σκα­λίας της ιατρι­κής. Χτι­σμένο τον 4ο αιώνα π.Χ., γνώρισε μεγάλη ακμή στους ελλη­νι­στι­κούς και ρωμαϊ­κούς χρόνους.

Το Ασκλη­πιείο της Κω δεσπό­ζει σε έναν λόφο με θέα στις μικρα­σια­τι­κές ακτές.

Μάλιστα, το 242 π.Χ. οι Κώοι εξα­σφά­λι­σαν την ασυλία, την προ­στα­σία δηλαδή του ιερού από πολε­μι­κές ή άλλες εχθρι­κές ενέρ­γειες, και καθιέ­ρω­σαν τα Μεγάλα Ασκλη­πιεία, πεντε­τη­ρική γιορτή στην οποία συμ­με­τεί­χαν όλες οι ελλη­νι­κές πόλεις. Η σημε­ρινή όψη του χρο­νο­λο­γεί­ται από τον 2ο αιώνα π.Χ. (Τηλ. 22420-28326, καθη­με­ρινά 08.00-20.00)

Το κάστρο της Αντι­μά­χειας

Λίγο πριν από τον κόμβο της Αντι­μά­χειας, μια παρά­καμψη αρι­στερά θα σας οδη­γή­σει στο κάστρο της. Από το εσω­τε­ρικό θα κατα­λά­βετε τη σπου­δαιό­τητα που είχε στους βυζα­ντι­νούς χρόνους για τους Ιωαν­νί­τες Ιππότες, με την απρό­σκο­πτη θέα του προς το στενό Κω-Νισύρου και τα παράλια της Καρ­δά­μαι­νας. Δείτε τον ναό της Αγίας Παρα­σκευής και του Αγίου Νικο­λάου, τα οικό­σημα και τα ερείπια κτι­σμά­των. Ήταν ένας οχυ­ρω­μέ­νος οικι­σμός, τον οποίο υπε­ρα­σπί­στη­καν με μνη­μειώδη επι­τυ­χία ιππότες και Κώοι από κοινού κατά τις τουρ­κι­κές επι­δρο­μές του 15ου αιώνα. Οι κάτοι­κοι της Καρ­δά­μαι­νας και της Αντι­μά­χειας θα σας πουν πολλές ιστο­ρίες, καθώς το κάστρο κατοι­κού­νταν έως το 1925.

Το Παλιό Πυλί

Ο μεσαιω­νι­κός οικι­σμός στις πλαγιές του όρους Δίκαιος, που εγκα­τα­λεί­φθηκε στις αρχές του 19ου αιώνα λόγω επι­δη­μίας, έχει στο μεγα­λύ­τερο μέρος του γκρε­μι­στεί, ωστόσο η περι­ή­γηση στο Παλιό Πυλί είναι απο­λαυ­στική.

Ο βυζα­ντι­νός ναός των Ταξιαρ­χών στο Παλιό Πυλί. (Φωτο­γρα­φία: SHUTTERSTOCK)

Μέσα στην απόλυτη ησυχία θα ανα­κα­λύ­ψετε τους τρεις βυζα­ντι­νούς ναούς –την Παναγιά την Καστριανή, τον Άγιο Αντώνιο και τους Ταξιάρ­χες– κι έπειτα θα ανη­φο­ρί­σετε στον απότομο βράχο και θα φτάσετε στο Κάστρο. Χτί­στηκε τον 10ο-11ο αιώνα, αλλά σε οχυ­ρω­μένο οικισμό οργα­νώ­θηκε από τους Ιωαν­νί­τες Ιππότες. Μετά το περ­πά­τημα, απο­λαύ­στε δροσιά και μεζέδες στο ταβερ­νάκι Ωριά που βρί­σκε­ται εδώ.

«Φωτιά» στην Κάλυμνο

Το πιο ωραίο ηλιο­βα­σί­λεμα το προ­σφέ­ρει το χωριό Ζια , αν και μεταξύ μας μπο­ρείτε να το απο­λαύ­σετε από οποιο­δή­ποτε σημείο του ορεινού δρόμου που ενώνει την Κω με τα χωριά. Από τη Ζια θα δείτε τον ήλιο να δύει πίσω από την Κάλυμνο και την Ψέριμο, καθι­σμέ­νοι σε κάποια από τις πάμπολ­λες ταβέρ­νες και καφε­τέ­ριες που συνα­γω­νί­ζο­νται για την καλύ­τερη θέα. Εμείς ξεχω­ρί­ζουμε το καφέ Νερό­μυ­λος (τηλ. 6972-292109) με τα δρο­σι­στικά ροφή­ματα.

Είναι μυστικό!

Μακριά από τις κοσμο­πο­λί­τι­κες ακτές της Κω, στις πλαγιές του όρους Δίκαιος, υπάρχει το χωριό Χαϊ­χού­τες ή Άγιος Δημή­τριος, το οποίο έχει εγκα­τα­λει­φθεί από τη δεκα­ε­τία του 1980. Τα σπίτια μαρ­τυ­ρούν την τοπική αρχι­τε­κτο­νική, αλλά καταρ­ρέ­ουν. Δύο από τα ανα­στη­λω­μένα οική­ματα φιλο­ξε­νούν ένα μικρό λαο­γρα­φικό μουσείο και ένα υπέροχο καφε­νε­δάκι, όπου οι Αλέξης Πρέν­τζας και Μάνος Κορ­μα­νός θα σας σερ­βί­ρουν καφέ ή ποτό με μεζέδες. Κάποια βράδια διορ­γα­νώ­νουν και live. (Τηλ. 6932-637905)

Ιδιαί­τε­ρες γεύσεις

Μη φύγετε από το νησί χωρίς να δοκι­μά­σετε το παρα­δο­σιακό γλυκό ντο­μα­τάκι στο ζαχα­ρο­πλα­στείο Βούρος (τηλ. 22420-41275), στη Λίμνη Πυλίου ή στην Παρά­δοση (τηλ. 22420-21490), στο Πλατάνι. Το κρα­σο­τύρι της Κω, την περί­φημη πόσσα, πεντά­μη­νης ωρί­μα­σης, θα προ­μη­θευ­τείτε από το τυρο­κο­μείο Γιάννου (τηλ. 22420-41398) στο Πυλί. Μέλι και άλλα ντόπια προ­ϊ­ό­ντα θα βρείτε στο εργα­στή­ριο Μέλισσα (τηλ. 22420-72260) στην Κέφαλο. Επίσης, στο νησί παρά­γο­νται κρασιά με πιστο­ποί­ηση Γεω­γρα­φι­κής Ένδει­ξης Κω. Τα επι­σκέ­ψιμα οινο­ποιεία είναι οι αμπε­λώ­νες Τρια­ντα­φυλ­λό­που­λου (www.koswinery.gr) στο Ζηπάρι και το Οινο­ποιείο Χατζηεμ­μα­νουήλ (www.hatziemmanouil.gr) στο Λινο­πότι.

Καθη­με­ρινή