Δήμος Ρόδου: Επιστημονική «ασπίδα» για το Ροδίνι

Μία νέα περιβαλλοντική πρωτοβουλία με στόχο την προστασία και επιστημονική τεκμηρίωση της μοναδικής βιοποικιλότητας του πάρκου Ροδινιού και του ρέματος που καταλήγει στις εκβολές του Ζέφυρου δρομολογεί ο Δήμος Ρόδου. Μέσω πρόσκλησης εκδήλωσης ενδιαφέροντος για την ανάθεση εξειδικευμένης επιστημονικής υπηρεσίας, ανοίγει ο δρόμος για την πρώτη ολοκληρωμένη απογραφή της χλωρίδας και της πανίδας της περιοχής, με ιδιαίτερη έμφαση στα ξενικά χωροκατακτητικά είδη που απειλούν το εύθραυστο οικοσύστημα.
Το έργο αποτελεί μία από τις σημαντικότερες περιβαλλοντικές παρεμβάσεις που έχουν σχεδιαστεί τα τελευταία χρόνια για το ιστορικό πάρκο Ροδινιού, το οποίο αποτελεί σημείο αναφοράς για τη Ρόδο τόσο λόγω της φυσικής του ομορφιάς όσο και της οικολογικής του αξίας. Παράλληλα, επιχειρεί να καλύψει ένα σημαντικό επιστημονικό κενό, καθώς μέχρι σήμερα δεν έχει πραγματοποιηθεί ολοκληρωμένη και συστηματική καταγραφή της βιοποικιλότητας της περιοχής.
Η σχετική διαδικασία προκηρύχθηκε με απόφαση του Δήμου Ρόδου, μέσω απευθείας ανάθεσης, με συνολικό προϋπολογισμό 35.000 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ. Η χρηματοδότηση προέρχεται από ίδιους πόρους του Δήμου, ενώ η διάρκεια της σύμβασης προβλέπεται να είναι δεκαοκτώ μήνες από την υπογραφή της.
Στόχος η προστασία ενός μοναδικού οικοσυστήματος
Το Ροδίνι αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πνεύμονες πρασίνου της πόλης της Ρόδου, φιλοξενώντας πλούσια χλωρίδα και πανίδα σε ένα οικοσύστημα που συνδυάζει χερσαία και υδάτινα χαρακτηριστικά. Η οικολογική του αξία επεκτείνεται πέρα από τα όρια του πάρκου, ακολουθώντας το φυσικό ρέμα μέχρι τις εκβολές στην παραλία Ζέφυρος.
Σύμφωνα με την τεχνική περιγραφή του έργου, η βασική επιδίωξη είναι η πλήρης αποτύπωση όλων των ειδών που απαντώνται στην περιοχή, καθώς και η επιστημονική αξιολόγηση των πιέσεων που δέχονται από την παρουσία ξενικών ειδών.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η καταγραφή σπάνιων, προστατευόμενων και ενδημικών οργανισμών, οι οποίοι αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της φυσικής κληρονομιάς της Ρόδου. Η μελέτη αναμένεται να αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο για τον μελλοντικό σχεδιασμό δράσεων προστασίας αλλά και για τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων σχετικά με τη διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος.
Στο μικροσκόπιο τα ξενικά και  χωροκατακτητικά είδη
Κεντρικό άξονα του προγράμματος αποτελεί η καταγραφή των ξενικών ειδών που έχουν εγκατασταθεί τα τελευταία χρόνια στο πάρκο και στο ρέμα Ροδινιού.
Πρόκειται για οργανισμούς που δεν αποτελούν φυσικό στοιχείο του τοπικού οικοσυστήματος και σε αρκετές περιπτώσεις ανταγωνίζονται τα αυτόχθονα είδη για τροφή, καταφύγιο και χώρους αναπαραγωγής, προκαλώντας σημαντικές οικολογικές επιπτώσεις.
Οι επιστήμονες που θα αναλάβουν την εκτέλεση του έργου θα προχωρήσουν σε πληθυσμιακή καταγραφή των ειδών αυτών, θα αξιολογήσουν την εξάπλωσή τους και θα διαμορφώσουν συγκεκριμένες προτάσεις για τη διαχείριση και τον περιορισμό τους.
Σημαντικό μέρος της έρευνας θα αφιερωθεί επίσης στην αποτύπωση των επιπτώσεων που προκαλούν στα φυσικά οικοσυστήματα, προκειμένου να διαμορφωθεί ένα ολοκληρωμένο σχέδιο προστασίας της περιοχής.
Η αμερικανική νεροχελώνα στο επίκεντρο των παρεμβάσεων
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην αντιμετώπιση της αμερικανικής νεροχελώνας (Trachemys scripta), ενός από τα πλέον διαδεδομένα χωροκατακτητικά είδη που έχουν εξαπλωθεί τα τελευταία χρόνια και στην Ελλάδα.
Το είδος αυτό, που συνήθως εισάγεται ως κατοικίδιο και στη συνέχεια εγκαταλείπεται σε φυσικούς υγροτόπους, ανταγωνίζεται άμεσα την ελληνική γραμμωτή νεροχελώνα (Mauremys rivulata), περιορίζοντας τις δυνατότητες επιβίωσης και αναπαραγωγής της.
Στο πλαίσιο του έργου προβλέπεται η σύλληψη των αμερικανικών νεροχελωνών με τη χρήση ειδικών πλωτών παγίδων και τηλεσκοπικών αποχών κατά μήκος του ρέματος, από το πάρκο έως τις εκβολές του Ζέφυρου.
Παράλληλα, προβλέπεται πρόγραμμα ενίσχυσης του πληθυσμού της αυτόχθονης γραμμωτής νεροχελώνας μέσω της μετεγκατάστασης ατόμων από άλλους υγροτόπους της Ρόδου, οι οποίοι αντιμετωπίζουν έντονα προβλήματα εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής και της μείωσης των υδάτινων αποθεμάτων κατά τους θερινούς μήνες.
Επιστημονική χαρτογράφηση της  χλωρίδας και  της πανίδας
Η μελέτη δεν περιορίζεται αποκλειστικά στις νεροχελώνες ή στα ξενικά είδη. Αντιθέτως, προβλέπει μία ολοκληρωμένη επιστημονική απογραφή του φυσικού πλούτου της περιοχής, καλύπτοντας τόσο το υδάτινο όσο και το χερσαίο περιβάλλον.
Οι ερευνητές θα καταγράψουν τα τραχειόφυτα, δηλαδή τα αγγειόσπερμα, τα γυμνόσπερμα και τα πτεριδόφυτα, ενώ αντίστοιχα θα αποτυπώσουν το σύνολο σχεδόν της πανίδας, από έντομα, αραχνίδια και μαλάκια μέχρι ψάρια, αμφίβια, ερπετά, πτηνά και θηλαστικά.
Παράλληλα, θα δημιουργηθούν αναλυτικοί χάρτες γεωγραφικής εξάπλωσης για σημαντικά είδη της πανίδας και της χλωρίδας, καταγράφοντας με επιστημονική ακρίβεια τη θέση τους μέσα στο πάρκο και κατά μήκος του ρέματος. Η πληροφορία αυτή θα αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο τόσο για τη διαχείριση της προστατευόμενης περιοχής όσο και για μελλοντικές επιστημονικές έρευνες.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η τεκμηρίωση των σπάνιων και ενδημικών ειδών που επιβιώνουν στην περιοχή, καθώς αρκετά από αυτά αποτελούν χαρακτηριστικά στοιχεία των οικοσυστημάτων της Ρόδου και γενικότερα της Δωδεκανήσου.
Ενημέρωση των πολιτών και πρόληψη νέων περιβαλλοντικών προβλημάτων
Σημαντικό σκέλος του έργου αφορά στην περιβαλλοντική ενημέρωση των κατοίκων και των επισκεπτών.
Στο πλαίσιο της σύμβασης προβλέπεται ο σχεδιασμός και η επιστημονική επιμέλεια ενημερωτικών πινακίδων, καθώς και η παραγωγή πληροφοριακού υλικού που θα παρουσιάζει τα οικολογικά χαρακτηριστικά του Ροδινιού και τη σημασία της προστασίας του.
Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στην ευαισθητοποίηση των πολιτών σχετικά με τις επιπτώσεις που προκαλεί η απελευθέρωση εξωτικών κατοικίδιων ζώων στη φύση. Η πρακτική αυτή έχει συμβάλει καθοριστικά στην εγκατάσταση της αμερικανικής νεροχελώνας στο οικοσύστημα του Ροδινιού, δημιουργώντας σοβαρές πιέσεις στα αυτόχθονα είδη.
Μέσω της ενημέρωσης, ο Δήμος επιδιώκει να περιορίσει αντίστοιχα περιστατικά στο μέλλον, καλλιεργώντας παράλληλα μεγαλύτερη περιβαλλοντική συνείδηση.
Δέκα παραδοτέα για τη δημιουργία  ενός ολοκληρωμένου επιστημονικού αρχείου
Το έργο περιλαμβάνει συγκεκριμένα επιστημονικά παραδοτέα, τα οποία θα αποτελέσουν τη βάση για τη μελλοντική διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται δύο εκθέσεις προόδου της έρευνας πεδίου, αναλυτικές λίστες της χλωρίδας και της πανίδας, χάρτες εξάπλωσης σημαντικών ειδών, προτάσεις για τη διαχείριση των χωροκατακτητικών οργανισμών, εισηγήσεις για την προστασία και ενίσχυση των σπάνιων ειδών, καθώς και η τελική τεχνική έκθεση του έργου.
Τα στοιχεία αυτά θα προσφέρουν στον Δήμο Ρόδου μία ολοκληρωμένη επιστημονική βάση δεδομένων, η οποία μέχρι σήμερα δεν υφίσταται για το πάρκο Ροδινιού.
Προϋπολογισμός και διαδικασία ανάθεσης
Ο συνολικός προϋπολογισμός της υπηρεσίας ανέρχεται σε 34.999,99 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ, ενώ η καθαρή αξία της σύμβασης διαμορφώνεται στις 28.225,80 ευρώ.
Η διαδικασία θα πραγματοποιηθεί μέσω πρόσκλησης εκδήλωσης ενδιαφέροντος και απευθείας ανάθεσης, σύμφωνα με τις προβλέψεις της ισχύουσας νομοθεσίας περί δημοσίων συμβάσεων. Ανάδοχος θα πρέπει να είναι ερευνητικό ίδρυμα με την απαραίτητη επιστημονική εξειδίκευση, ικανό να ανταποκριθεί στις υψηλές απαιτήσεις του έργου.
Η διάρκεια της σύμβασης ορίζεται σε δεκαοκτώ μήνες από την υπογραφή και την ανάρτησή της στο ΚΗΜΔΗΣ, διάστημα που κρίνεται απαραίτητο ώστε να πραγματοποιηθούν επαναλαμβανόμενες δειγματοληψίες σε διαφορετικές εποχές του έτους και να αποτυπωθεί με αξιοπιστία η δυναμική του οικοσυστήματος.
Μία σημαντική επένδυση για το φυσικό κεφάλαιο της Ρόδου
Η πρωτοβουλία του Δήμου Ρόδου σηματοδοτεί την έναρξη μιας περισσότερο επιστημονικής και οργανωμένης προσέγγισης στη διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος του νησιού.
Η προστασία του Ροδινιού δεν αφορά μόνο τη διατήρηση ενός ιστορικού πάρκου, αλλά και τη διαφύλαξη ενός πολύτιμου οικοσυστήματος που φιλοξενεί σημαντική βιοποικιλότητα και αποτελεί σημείο αναφοράς για την ποιότητα ζωής των κατοίκων και την εικόνα της Ρόδου ως τουριστικού προορισμού.
Η ολοκλήρωση της έρευνας αναμένεται να προσφέρει για πρώτη φορά πλήρη επιστημονική εικόνα της οικολογικής κατάστασης του πάρκου, να αναδείξει τις απειλές που αντιμετωπίζει και να αποτελέσει τη βάση για στοχευμένες παρεμβάσεις προστασίας τα επόμενα χρόνια. Παράλληλα, οι προτάσεις που θα προκύψουν θα μπορούν να αξιοποιηθούν όχι μόνο στο Ροδίνι αλλά και σε άλλες περιοχές του νησιού με αντίστοιχα οικολογικά χαρακτηριστικά, ενισχύοντας συνολικά την περιβαλλοντική πολιτική του Δήμου Ρόδου.