Αυξήσεις-φωτιά σε βασικά είδη από τα μέσα Ιανουαρίου

Τα νοι­κο­κυ­ριά ανα­μέ­νουν περαι­τέρω μείωση του δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τός τους και το λια­νε­μπό­ριο υπο­χώ­ρηση της ζήτησης. Αυτό είναι το σκηνικό που δια­μορ­φώ­νε­ται στην αγορά και που ήδη μια πρό­γευση δόθηκε από τα τέλη Νοεμ­βρίου, αλλά και κατά την περίοδο των Χρι­στου­γέν­νων όπου η αγο­ρα­στική κίνηση ήταν χαμη­λό­τερη των προσ­δο­κιών τόσο στο λια­νε­μπό­ριο τρο­φί­μων όσο και στο υπό­λοιπο λια­νε­μπό­ριο. Πέραν των ανα­τι­μή­σεων σε ηλε­κτρικό ρεύμα και πληθώρα άλλων προ­ϊ­ό­ντων και υπη­ρε­σιών, τη σκιά της στην αγορά ρίχνει βαριά και η παν­δη­μία, καθώς η μετάλ­λαξη «Ομικρον», λόγω κυρίως της μεγάλης της δια­σπο­ράς, έχει περιο­ρί­σει σημα­ντικά την οικο­νο­μική και κοι­νω­νική δρα­στη­ριό­τητα.

Τον Δεκέμ­βριο εκτι­μά­ται ότι ο πλη­θω­ρι­σμός έκλεισε σε επίπεδα άνω του 5% (σ.σ. ανα­κοι­νώ­νε­ται από την Ελλη­νική Στα­τι­στική Αρχή την ερχό­μενη Πέμπτη, 13 Ιανουα­ρίου), από 4,8% τον Νοέμ­βριο, ενώ όλες οι εκτι­μή­σεις κάνουν λόγο για συνέ­χιση των πλη­θω­ρι­στι­κών πιέσεων του­λά­χι­στον μέχρι τα τέλη του πρώτου εξα­μή­νου 2022. Στην τελευ­ταία ενδιά­μεση έκθεσή της για τη νομι­σμα­τική πολι­τική η Τράπεζα της Ελλάδος επι­ση­μαί­νει ότι «οι πρό­σφα­τες αυξή­σεις των τιμών ανα­μέ­νε­ται να μετα­κυ­λι­στούν στους κατα­να­λω­τές σε διά­στημα λίγο μεγα­λύ­τερο του ενός έτους», ενώ εκτιμά ότι «οι αυξή­σεις των τιμών ενδε­χο­μέ­νως θα είναι σχετικά μεγάλες, καθώς τα τελευ­ταία χρόνια το μέσο μέγεθος μετα­βο­λής των τιμών είναι σημα­ντικά υψη­λό­τερο».

Οι ανα­τι­μή­σεις που φέρνει το νέο έτος αφορούν σειρά βασικών ειδών σούπερ μάρκετ, ενώ σε κάποια από αυτά είχαν γίνει ήδη ανα­τι­μή­σεις τους προη­γού­με­νους μήνες. Σύμφωνα με στοι­χεία που έχει στη διάθεσή της η «Κ», από τους τιμο­κα­τα­λό­γους που έχουν στείλει οι προ­μη­θευ­τές στις αλυ­σί­δες σούπερ μάρκετ ανα­μέ­νο­νται ανα­τι­μή­σεις στις ακό­λου­θες κατη­γο­ρίες προ­ϊ­ό­ντων: άλευρα, τυρο­κο­μικά, αλλα­ντικά, βούτυρα-μαργαρίνες, γαλα­κτο­κο­μικά, δημη­τριακά, ζυμα­ρικά, καφές, ζάχαρη, ελαιό­λαδο, ροφή­ματα και σιρόπια για ροφή­ματα, σοκολατοειδή-γκοφρέτες, είδη ζαχα­ρο­πλα­στι­κής, τοματικά-κονσέρβες, αρτοσκευάσματα-φρυγανιές-τρίμμα φρυγανιάς-παξιμάδια, αυγά, βελ­τιω­τικά γεύσης (ξίδι – αρτύ­ματα λεμο­νιού), κατε­ψυγ­μένα αλιεύ­ματα, κατε­ψυγ­μέ­νες ζύμες, κατε­ψυγ­μένα λαχα­νικά, κατε­ψυγ­μέ­νες πατάτες, σακού­λες απορ­ριμ­μά­των, χαρτί υγείας-χαρτί κουζίνας-χαρτοπετσέτες και απορ­ρυ­πα­ντικά.

Οι ανα­τι­μή­σεις στα προ­ϊ­ό­ντα αυτά ανα­μέ­νε­ται να περά­σουν στα­διακά στην κατα­νά­λωση έως τα μέσα Ιανουα­ρίου. Σε ορι­σμέ­νες δε περι­πτώ­σεις πρό­κει­ται για αυξή­σεις σε διψήφιο ποσοστό, ενώ υπάρ­χουν κατη­γο­ρίες στις οποίες έχουν γίνει και τους προη­γού­με­νους μήνες άλλες ανα­τι­μή­σεις και συγκε­κρι­μένα στο ελαιό­λαδο, στον καφέ, στα άλευρα, στα ζυμα­ρικά, στα γαλα­κτο­κο­μικά, στα τυρο­κο­μικά, στα απορ­ρυ­πα­ντικά.

Οι νέοι τιμο­κα­τά­λο­γοι προ­μη­θευ­τών σούπερ μάρκετ περι­λαμ­βά­νουν ακόμη και διψή­φιες ανα­τι­μή­σεις σε τιμές βασικών ειδών.

Η απο­κλι­μά­κωση των τιμών κάθε άλλο παρά ορατή είναι, δεδο­μέ­νου ότι η ρευ­στό­τητα εξα­κο­λου­θεί να χαρα­κτη­ρί­ζει την αγορά του ηλε­κτρι­σμού και του φυσικού αερίου, με συνέ­πεια ακόμη και όταν κατα­γρά­φο­νται κάποιες μειώ­σεις στις τιμές τους, αυτές να μην έχουν διάρ­κεια. Την ίδια ώρα σε υψηλά επίπεδα παρα­μέ­νουν οι τιμές σε σειρά πρώτων υλών, όπως του αλου­μι­νίου (44% πάνω σε σύγκριση με τις αρχές Ιανουα­ρίου 2021), του κασ­σί­τε­ρου (86,55% πάνω), του κοβαλ­τίου το οποίο χρη­σι­μο­ποιεί­ται κυρίως στις μπα­τα­ρίες (93% πάνω). Σε υψηλά επίπεδα παρα­μέ­νουν επίσης οι τιμές των πρώτων υλών φυτικής και ζωικής παρα­γω­γής, όπως της σόγιας, του καφέ, του βάμ­βα­κος, της ξυλείας, κάτι που σημαί­νει ότι για πολύ καιρό ακόμη τα νέα συμ­βό­λαια για προ­μή­θειες σε πρώτες ύλες που θα κλεί­νουν οι μετα­ποι­η­τι­κές μονάδες θα είναι σε τιμές πολύ υψη­λό­τε­ρες από αυτές των παλαιών συμ­βο­λαίων, με το αυξη­μένο κόστος να μετα­κυ­λί­ε­ται –αν όχι όλο, σημα­ντικό μέρος του– στις τιμές κατα­να­λωτή.

Ενδει­κτικά της έντασης των αυξή­σεων στις τιμές των βασικών προ­ϊ­ό­ντων φυτικής και ζωικής παρα­γω­γής, προ­ϊ­ό­ντων που απο­τε­λούν τις πλέον σημα­ντι­κές πρώτες ύλες για την παγκό­σμια βιο­μη­χα­νία τρο­φί­μων, είναι τα τελευ­ταία δια­θέ­σιμα στοι­χεία του Οργα­νι­σμού Τρο­φί­μων και Γεωρ­γίας του ΟΗΕ (FAO). Ο δείκτης τιμών τρο­φί­μων του FAO σημεί­ωσε το 2021 ρεκόρ δεκα­ε­τίας, καθώς δια­μορ­φώ­θηκε σε ετήσια βάση στις 125,7 μονάδες, στο υψη­λό­τερο επίπεδο από το 2011 όταν είχε δια­μορ­φω­θεί στις 131,9 μονάδες. Ο εν λόγω δείκτης στη διάρ­κεια της περιό­δου 2015-2020 βρι­σκό­ταν σταθερά κάτω από τις 100 μονάδες, ενώ το 2020 είχε δια­μορ­φω­θεί στις 98,1 μονάδες και το 2019 στις 95,1 μονάδες.

Τον Δεκέμ­βριο του 2021 κατα­γρά­φηκε μια μικρή απο­κλι­μά­κωση, της τάξης των 1,2 μονάδων σε σύγκριση με τον Νοέμ­βριο του 2021, όμως ο δείκτης παρέ­μεινε σε επίπεδα υψη­λό­τερα κατά 23,1% σε σύγκριση με τον Δεκέμ­βριο του 2020. Αν και υπήρξε μικρή διόρ­θωση των τιμών στα δημη­τριακά, καθώς ξεκί­νησε η συγκο­μιδή στο νότιο ημι­σφαί­ριο, υπάρ­χουν σημα­ντι­κές ανη­συ­χίες για την παρα­γωγή καλα­μπο­κιού, λόγω της ισχυρής ζήτησης, αλλά και των φόβων για ξηρασία στη Βρα­ζι­λία. Παρά τη μικρή απο­κλι­μά­κωση των τιμών στο σιτάρι, αυτές το 2021 έκλει­σαν σε επίπεδα 31% υψη­λό­τερα σε σύγκριση με το 2020.

Σε επίπεδα υψη­λό­τερα κατά 30% έκλει­σαν και οι τιμές της ζάχαρης, με τη μικρή απο­κλι­μά­κωση που κατα­γρά­φηκε στα τέλη του έτους να απο­δί­δε­ται στις εκτι­μή­σεις ότι η δια­σπορά της μετάλ­λα­ξης «Ομικρον» θα προ­κα­λέ­σει μείωση της κατα­νά­λω­σης. Την ίδια ώρα οι τιμές των γαλα­κτο­κο­μι­κών εξα­κο­λου­θούν να αυξά­νο­νται, με τον σχετικό δείκτη του FAO να δια­μορ­φώ­νε­ται σε επίπεδα υψη­λό­τερα κατά 17,4% σε σύγκριση με τον Δεκέμ­βριο του 2020. Η αύξηση των τιμών στην εν λόγω κατη­γο­ρία προ­ϊ­ό­ντων απο­δί­δε­ται κυρίως στη χαμη­λό­τερη από την προσ­δο­κώ­μενη παρα­γωγή στη Δυτική Ευρώπη και την Ωκεανία.

«Αν και φυσιο­λο­γικά οι υψηλές τιμές των προ­ϊ­ό­ντων ανα­μέ­νε­ται ότι θα προ­κα­λέ­σουν αύξηση της παρα­γω­γής, το υψηλό κόστος εισροών, η συνε­χι­ζό­μενη παν­δη­μία και οι αβέ­βαιες κλι­μα­τι­κές συν­θή­κες αφήνουν πολύ μικρά περι­θώ­ρια αισιο­δο­ξίας για επι­στροφή σε πιο στα­θε­ρές συν­θή­κες αγοράς το 2022», εκτί­μησε ο επι­κε­φα­λής οικο­νο­μο­λό­γος του FAO, Αμπ­ντολ­ρεζά Αμπα­σιάν. Κάθε άλλο παρά ενθαρ­ρυ­ντικά είναι, τέλος, τα στοι­χεία που αφορούν τα ναύλα για τα εμπο­ρευ­μα­το­κι­βώ­τια. Ο παγκό­σμιος δείκτης μετα­φο­ράς εμπο­ρευ­μα­το­κι­βω­τίων του εξει­δι­κευ­μέ­νου οίκου Drewry’s δια­μορ­φώ­θηκε την εβδο­μάδα που ολο­κλη­ρώ­θηκε στις 6 Ιανουα­ρίου 2022 σε 9.408,81 δολάρια (για το κοντέι­νερ 40 ποδών), τιμή υψη­λό­τερη κατά 1,1% σε σύγκριση με μία εβδο­μάδα πριν και 80% υψη­λό­τερη σε σύγκριση με έναν χρόνο πριν. Ο οίκος μάλιστα ανα­μέ­νει περαι­τέρω αύξηση των ναύλων τις επό­με­νες εβδο­μά­δες λόγω των πρό­σθε­των δυσλει­τουρ­γιών που ανα­μέ­νε­ται να προ­κα­λέ­σει η κινε­ζική πρω­το­χρο­νιά (1η Φεβρουα­ρίου 2022).

Eμποροι και κατα­να­λω­τές στις συμπλη­γά­δες παν­δη­μίας και ακρί­βειας

Πέρυσι τέτοια εποχή, η κυρί­αρχη συζή­τηση για το λια­νε­μπό­ριο ήταν εάν τα φυσικά κατα­στή­ματα θα ανοί­ξουν και θα λει­τουρ­γή­σουν με τα περί­φημα μοντέλα του click away και του click in shop. Τα κατα­στή­ματα άνοιξαν στις 18 Ιανουα­ρίου και λει­τούρ­γη­σαν με αυτά τα μοντέλα, για να κλεί­σουν, ωστόσο, σχεδόν δύο εβδο­μά­δες μετά.

Φέτος ένα τέτοιο ενδε­χό­μενο, παρά τη μεγάλη δια­σπορά του κορω­νοϊού, δεν είναι ορατό, καθώς ήδη από τον Νοέμ­βριο στο λια­νε­μπό­ριο εφαρ­μό­ζο­νται αυστη­ρό­τερα μέτρα, όπως η υπο­χρέ­ωση επί­δει­ξης πιστο­ποι­η­τι­κού εμβο­λια­σμού ή νόσησης ή αρνη­τι­κού τεστ για την είσοδο σε ένα εμπο­ρικό κατά­στημα. Αυτό πάντως που δεν μπορεί να απο­κλει­στεί είναι το ενδε­χό­μενο περαι­τέρω αυστη­ρο­ποί­η­σης των μέτρων, όπως για παρά­δειγμα το να επα­νέλ­θουν οι πολύ αυστη­ροί περιο­ρι­σμοί όσον αφορά τον αριθμό των ατόμων που επι­τρέ­πε­ται να βρί­σκο­νται ταυ­τό­χρονα μέσα σε ένα κατά­στημα. Ο περί­φη­μος κανόνας, για παρά­δειγμα, του ενός ατόμου ανά 25 τ.μ. είχε οδη­γή­σει αρκετές αλυ­σί­δες που δια­θέ­τουν μεγάλα κατα­στή­ματα να τα κρα­τή­σουν κλειστά, κρί­νο­ντας ότι η λει­τουρ­γία τους με αυτούς τους όρους θα ήταν ασύμ­φορη.

Το πρό­βλημα στην παρούσα συγκυ­ρία εντο­πί­ζε­ται αλλού και μάλιστα προ­κα­λεί ακόμη μεγα­λύ­τερη ανη­συ­χία δεδο­μέ­νου ότι αύριο ξεκι­νούν οι τακτι­κές χει­με­ρι­νές εκπτώ­σεις, οι οποίες θα διαρ­κέ­σουν έως τις 28 Φεβρουα­ρίου: πρώτον, οι ανα­τι­μή­σεις προ­κα­λούν υπο­χώ­ρηση της ζήτησης, καθώς οι κατα­να­λω­τές, υπό τον φόβο περαι­τέρω μείωσης του δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τός τους, φρο­ντί­ζουν κατά κύριο λόγο να ξοδεύ­ουν χρήματα για τα απο­λύ­τως απα­ραί­τητα. Δεύ­τε­ρον, η πολύ μεγάλη δια­σπορά της μετάλ­λα­ξης «Ομικρον» απο­τρέ­πει τους κατα­να­λω­τές από το να βρί­σκο­νται σε μέρη όπου υπάρχει συνω­στι­σμός. Μεγάλο μέρος του πλη­θυ­σμού βρί­σκε­ται, άλλωστε, σε καρα­ντίνα ακριβώς επειδή έχει δια­γνω­σθεί με κορω­νοϊό, ενώ η επέ­κταση της τηλερ­γα­σίας ανα­μέ­νε­ται να προ­κα­λέ­σει επίσης μείωση της αγο­ρα­στι­κής κίνησης. Οι μόνες εμπο­ρι­κές συγκε­ντρώ­σεις που φάνηκε ήδη από την περίοδο των εορτών ότι έλκουν το μεγα­λύ­τερο μέρος των κατα­να­λω­τών είναι τα ανοιχτά εμπο­ρικά κέντρα και εμπο­ρικά πάρκα, ακριβώς διότι από τους κατα­να­λω­τές θεω­ρού­νται λιγό­τερο «επι­κίν­δυνα» σε καιρό παν­δη­μίας.

Για υπο­χώ­ρηση της ζήτησης έκανε λόγο το από­γευμα της Παρα­σκευής και ο όμιλος Jumbo, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι από τις 15 Δεκεμ­βρίου και μετά, με τις τελευ­ταίες επι­δη­μιο­λο­γι­κές εξε­λί­ξεις, η αγορά κατα­γρά­φει νέα σημα­ντική εξα­σθέ­νηση, δείγμα της αβε­βαιό­τη­τας και της αστά­θειας που επι­κρα­τεί. Στην ίδια ανα­κοί­νωση η Jumbo τονίζει επίσης ότι παρα­μέ­νουν τα προ­βλή­ματα στην εφο­δια­στική αλυσίδα και συνε­χί­ζο­νται οι πλη­θω­ρι­στι­κές πιέσεις, προ­σθέ­το­ντας ότι οι παρά­γο­ντες αυτοί, αν και αρχικά είχαν εκτι­μη­θεί ως προ­σω­ρι­νοί, δεν ανα­μέ­νε­ται να βελ­τιω­θούν κατά το 2022 και ενερ­γούν επι­βρα­δυ­ντικά στις προ­ο­πτι­κές ανά­πτυ­ξης του ομίλου.

Εντο­νό­τερη ήταν η υπο­χώ­ρηση της κίνησης στην αγορά την εβδο­μάδα πριν από την Πρω­το­χρο­νιά, καθώς η επί­σπευση της εφαρ­μο­γής των αυστη­ρό­τε­ρων μέτρων στους τομείς της δια­σκέ­δα­σης και της εστί­α­σης είχε αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις και στο λια­νε­μπό­ριο.

Οσον αφορά την ανη­συ­χία των νοι­κο­κυ­ριών για την επί­δραση των ανα­τι­μή­σεων στο εισό­δημά τους, απο­κα­λυ­πτικά είναι τα ευρή­ματα της πρό­σφα­της έρευνας κατα­να­λω­τι­κών τάσεων του Συν­δέ­σμου Επι­χει­ρή­σεων και Λια­νι­κής Πωλή­σεως Ελλάδας (ΣΕΛΠΕ), η οποία πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε με την επι­στη­μο­νική υπο­στή­ριξη του εργα­στη­ρίου ELTRUN του Οικο­νο­μι­κού Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών. Σύμφωνα με την έρευνα, σε περί­πτωση που, υπο­θε­τικά, οι τιμές των προ­ϊ­ό­ντων αυξη­θούν από αύριο κατά 10% λόγω πλη­θω­ρι­σμού, οι κατα­να­λω­τές δηλώ­νουν ότι θα μειώ­σουν τη δαπάνη πάνω από 20% το επόμενο εξάμηνο σχεδόν σε όλες τις κατη­γο­ρίες αγορών: το 45% θα το πράξει για τα είδη ρου­χι­σμού, το 53% για τα είδη δώρων, το 50% για τα έπιπλα και είδη σπιτιού, το 51% για ηλε­κτρο­νικά είδη και συσκευές. Επι­πλέον, το 72% των νοι­κο­κυ­ριών θεωρεί ότι είναι μάλλον κακή περί­ο­δος για να κάνει μεγάλες αγορές (π.χ. έπιπλα, μεγάλες ηλε­κτρι­κές συσκευές).

Η μεγα­λύ­τερη ανη­συ­χία των νοι­κο­κυ­ριών προ­έρ­χε­ται από τις αυξή­σεις που έχουν δει έως τώρα οι κατα­να­λω­τές στους λογα­ρια­σμούς του ηλε­κτρι­κού ρεύ­μα­τος και μένει να φανεί εάν αυτή η ανη­συ­χία θα αμβλυν­θεί μετά την ανα­κοί­νωση των μέτρων για την επι­δό­τηση των 42 ευρώ κατά μέσον όρο. Βάσει της έρευνας των ΣΕΛΠΕ – ELTRUN, το 50% των κατα­να­λω­τών εκτιμά ότι το πρώτο εξάμηνο του 2022 οι δαπάνες για λογα­ρια­σμούς κοινής ωφε­λείας θα είναι αυξη­μέ­νες. Αντί­θετα, το 46% προ­βλέ­πει ότι οι δαπάνες για αγορές προ­ϊ­ό­ντων το πρώτο εξάμηνο 2022 θα είναι μειω­μέ­νες, ενώ μόλις το 15% ότι θα είναι αυξη­μέ­νες. Το ίδιο ισχύει για τις υπη­ρε­σίες (εισι­τή­ρια, εστίαση), για τα οποία επίσης εκτι­μά­ται από το 34% του κοινού μείωση και μόλις από το 14% αύξηση.

Ανη­συ­χία

Μπορεί το 2021 να έκλεισε με σαφώς μεγα­λύ­τε­ρες πωλή­σεις για το λια­νε­μπό­ριο –μένει να δούμε τα ορι­στικά στοι­χεία της ΕΛΣΤΑΤ για να επι­βε­βαιω­θεί αυτό–, δεν μπόρεσε ωστόσο να αντι­σταθ­μί­σει τις απώ­λειες που υπέστη το 2020 αλλά και τους πρώτους μήνες του 2021. Το γεγονός, δε, ότι από τα μέσα Νοεμ­βρίου η αγο­ρα­στική κίνηση άρχισε να εξα­σθε­νεί –κάτι που φάνηκε και κατά τη διάρ­κεια της Black Friday– δεν προ­κα­λεί μεγάλη αισιο­δο­ξία για την πορεία του κλάδου τους δύσκο­λους, καθώς φαί­νε­ται, επό­με­νους μήνες. Σύμφωνα με τα στοι­χεία της ΕΛΣΤΑΤ, το εννε­ά­μηνο του 2021 ο κύκλος εργα­σιών των επι­χει­ρή­σεων λια­νε­μπο­ρίου που είχαν τεθεί σε ανα­στολή λει­τουρ­γίας (δεν περι­λαμ­βά­νο­νται δηλαδή κατα­στή­ματα τρο­φί­μων, φαρ­μα­κεία και πρα­τή­ρια καυ­σί­μων) δια­μορ­φώ­θηκε σε 8,07 δισ. ευρώ έναντι 6,9 δισ. ευρώ το αντί­στοιχο διά­στημα του 2020. Το εννε­ά­μηνο του 2019 ο τζίρος των εμπο­ρι­κών επι­χει­ρή­σεων είχε δια­μορ­φω­θεί σε 8,43 δισ. ευρώ.

Πηγή kathimerini.gr