Νερό: Από την πολυδιάσπαση στην αποτελεσματικότητα – Η νέα εθνική στρατηγική

Στον πυ­ρή­να του εθνι­κού σχε­δια­σμού της χώρας περνά πλέον το νερό, με την κυ­βέρ­νη­ση να θέτει σε εφαρ­μο­γή μια ολο­κλη­ρω­μέ­νη ολι­στι­κή πο­λι­τι­κή για την προ­στα­σία και τη βιώ­σι­μη δια­χεί­ρι­ση ενός δη­μό­σιου αγα­θού που απο­τε­λεί θε­μέ­λιο της κοι­νω­νι­κής συ­νο­χής, της οι­κο­νο­μι­κής ανά­πτυ­ξης και της πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κής ισορ­ρο­πί­ας.

Σε μια πε­ρί­ο­δο κατά την οποία η κλι­μα­τι­κή κρίση δη­μιουρ­γεί νέες πιέ­σεις, με αυ­ξα­νό­με­να φαι­νό­με­να λει­ψυ­δρί­ας, πα­ρα­τε­τα­μέ­νων ξη­ρα­σιών αλλά και ακραί­ων πλημ­μυ­ρι­κών επει­σο­δί­ων, η Ελ­λά­δα προ­χω­ρά σε μια στρα­τη­γι­κή αλ­λα­γή προ­σέγ­γι­σης.

Στο πλαί­σιο αυτό, το Υπουρ­γείο Πε­ρι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας έθεσε στις 23 Ιου­νί­ου σε δη­μό­σια δια­βού­λευ­ση την «Εθνι­κή Στρα­τη­γι­κή για τα Ύδατα», ένα νέο ολο­κλη­ρω­μέ­νο πλαί­σιο που φι­λο­δο­ξεί να αλ­λά­ξει τον τρόπο με τον οποίο η χώρα σχε­διά­ζει, προ­στα­τεύ­ει και αξιο­ποιεί τους υδα­τι­κούς της πό­ρους.

Πρό­κει­ται για την πρώτη στρα­τη­γι­κή εθνι­κής εμ­βέ­λειας, που θέτει με σα­φή­νεια τις προ­τε­ραιό­τη­τες της χώρας για το νερό, συν­δέ­ο­ντας την προ­στα­σία των υδά­τι­νων συ­στη­μά­των με την κλι­μα­τι­κή προ­σαρ­μο­γή, την τε­χνο­λο­γι­κή ανα­βάθ­μι­ση, τη βιώ­σι­μη ανά­πτυ­ξη και την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τε­ρη λει­τουρ­γία των υπη­ρε­σιών ύδα­τος.

Η νέα αυτή προ­σέγ­γι­ση στη­ρί­ζε­ται στην πα­ρα­δο­χή ότι η επάρ­κεια και η ποιό­τη­τα του νερού απο­τε­λούν προ­ϋ­πό­θε­ση για τη δη­μό­σια υγεία, την αγρο­τι­κή πα­ρα­γω­γή, τον του­ρι­σμό, την επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τα και συ­νο­λι­κά για τη δυ­να­τό­τη­τα κάθε πε­ριο­χής να ανα­πτύσ­σε­ται με βιώ­σι­μο τρόπο.

Με αυτό τον τρόπο η κυ­βέρ­νη­ση θέτει ως κε­ντρι­κό στόχο την υδα­τι­κή ασφά­λεια της χώρας, μέσα από ένα μο­ντέ­λο δια­χεί­ρι­σης που θα βα­σί­ζε­ται στην πρό­λη­ψη, την επι­στη­μο­νι­κή γνώση και τη μα­κρο­πρό­θε­σμη αν­θε­κτι­κό­τη­τα.

Όπως υπο­γραμ­μί­ζε­ται, η νέα Στρα­τη­γι­κή έρ­χε­ται να αντι­με­τω­πί­σει χρό­νιες αδυ­να­μί­ες, όπως ο διοι­κη­τι­κός κα­τα­κερ­μα­τι­σμός, η απο­σπα­σμα­τι­κό­τη­τα στις πα­ρεμ­βά­σεις και η ανά­γκη κα­λύ­τε­ρου συ­ντο­νι­σμού με­τα­ξύ των εμπλε­κό­με­νων φο­ρέ­ων.

Οι τρεις πυ­λώ­νες

Η Εθνι­κή Στρα­τη­γι­κή για τα Ύδατα ορ­γα­νώ­νε­ται σε τρεις βα­σι­κούς πυ­λώ­νες.

Κλεί­σι­μο

Ει­δι­κό­τε­ρα:

Ο πρώ­τος αφορά το νερό ως εγ­γύ­η­ση ζωής, υγεί­ας και ευ­η­με­ρί­ας. Η Πο­λι­τεία δε­σμεύ­ε­ται να δια­σφα­λί­ζει την πρό­σβα­ση όλων των πο­λι­τών σε επαρ­κές και ποιο­τι­κό νερό, προ­στα­τεύ­ο­ντας πα­ράλ­λη­λα τα υδά­τι­να οι­κο­συ­στή­μα­τα και τη φυ­σι­κή ισορ­ρο­πία κάθε πε­ριο­χής.

Ο δεύ­τε­ρος πυ­λώ­νας αφορά την κλι­μα­τι­κή θω­ρά­κι­ση της χώρας. Η νέα στρα­τη­γι­κή με­τα­το­πί­ζει το βάρος από την αντι­με­τώ­πι­ση των κρί­σε­ων στην πρό­λη­ψη και την προ­ε­τοι­μα­σία, με στόχο η Ελ­λά­δα να δια­θέ­τει μη­χα­νι­σμούς έγκαι­ρης αντί­δρα­σης απέ­να­ντι σε φαι­νό­με­να λει­ψυ­δρί­ας και ακραί­ων πλημ­μυ­ρών.

Ο τρί­τος πυ­λώ­νας αφορά τη σύγ­χρο­νη δια­κυ­βέρ­νη­ση του νερού. Η ψη­φιο­ποί­η­ση, η αξιο­ποί­η­ση δε­δο­μέ­νων, η δια­φά­νεια και η ενί­σχυ­ση των θε­σμών απο­τε­λούν βα­σι­κά ερ­γα­λεία για μια νέα εποχή στη δια­χεί­ρι­ση των υδά­τι­νων πόρων.

Ιδιαί­τε­ρη ση­μα­σία από το ΥΠΕΝ, δί­νε­ται στην ανά­γκη δη­μιουρ­γί­ας ισχυ­ρό­τε­ρων και απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τε­ρων πα­ρό­χων υπη­ρε­σιών ύδα­τος, ώστε οι υπο­δο­μές να μπο­ρούν να αντα­πο­κρι­θούν στις αυ­ξη­μέ­νες ανά­γκες των πο­λι­τών και στις προ­κλή­σεις της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής.

Από τον σχε­δια­σμό στην πράξη

Η πο­λι­τι­κή του ΥΠΕΝ συ­νο­δεύ­ε­ται από συ­γκε­κρι­μέ­νες επεν­δύ­σεις και έργα υπο­δο­μής.

Μία ημέρα μετά την πα­ρου­σί­α­ση της Εθνι­κής Στρα­τη­γι­κής, στις 24 Ιου­νί­ου, ο υπουρ­γός Πε­ρι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας Σταύ­ρος Πα­πα­σταύ­ρου άνοι­ξε έναν γύρο υπο­γρα­φών, για την έντα­ξη νη­σιω­τι­κών και ηπει­ρω­τι­κών δήμων στο πρό­γραμ­μα «Πα­ρεμ­βά­σεις πα­ρο­χής πό­σι­μου νερού και δια­χεί­ρι­σης υδά­των» του Το­με­α­κού Προ­γράμ­μα­τος Ανά­πτυ­ξης του ΥΠΕΝ.

Ήδη, έχουν υπο­γρα­φεί οι σχε­τι­κές απο­φά­σεις για 25 δή­μους, και αφο­ρούν σε 33 έργα συ­νο­λι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού άνω των 41 εκατ. ευρώ. Την επό­με­νη εβδο­μά­δα θα ακο­λου­θή­σει ακόμη μία από­φα­ση για δή­μους της Πε­λο­πον­νή­σου, κα­λύ­πτο­ντας πε­ρί­που το 10% του συ­νό­λου των δήμων της χώρας.

Με τα νέα αυτά έργα υδρο­δο­τού­νται πε­ριο­χές που ως σή­με­ρα είτε δεν είχαν σύν­δε­ση με το δί­κτυο, είτε έκα­ναν χρήση άτυ­πων ιδιω­τι­κών δι­κτύ­ων, αντι­με­τω­πί­ζε­ται το με­γά­λο πρό­βλη­μα των απω­λειών από πε­πα­λαιω­μέ­να δί­κτυα αμιά­ντου, που σε πολλά δί­κτυα φτά­νει και το 60-70%, ανοί­γο­νται νέες γε­ω­τρή­σεις, επε­κτεί­νο­νται τα δί­κτυα, κα­τα­σκευά­ζο­νται μο­νά­δες αφα­λά­τω­σης και νέες δε­ξα­με­νές ύδρευ­σης.

Από την πο­λυ­διά­σπα­ση στην απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα

Πα­ράλ­λη­λα, το υπουρ­γείο Πε­ρι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας, ανα­λαμ­βά­νει την πρω­το­βου­λία για την προ­ώ­θη­ση μιας και­νο­τό­μου με­ταρ­ρύθ­μι­σης, που φι­λο­δο­ξεί να δη­μιουρ­γή­σει ένα βιώ­σι­μο, ολι­στι­κό μο­ντέ­λο δια­χεί­ρι­σης των υδά­τι­νων πόρων.

Τις επό­με­νες μέρες πρό­κει­ται να ει­σα­χθεί στη Βουλή ένα νέο νο­μο­σχέ­διο για τη δια­χεί­ρι­ση των υδά­των, με κε­ντρι­κό άξονα τη συ­νέ­νω­ση 60 πα­ρό­χων υπη­ρε­σιών ύδα­τος με την ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ, με στόχο την κα­λύ­τε­ρη προ­στα­σία των υδά­τι­νων πόρων, την ολι­στι­κή τους δια­χεί­ρι­ση, την ανα­βάθ­μι­ση των δι­κτύ­ων και τη δια­σφά­λι­ση υψη­λής ποιό­τη­τας και οι­κο­νο­μι­κά προ­σι­τού νερού για όλους.

Εντυ­πω­σια­κά στοι­χεία

Στη χώρα μας υπάρ­χουν πε­ρισ­σό­τε­ροι από 735 φο­ρείς με αρ­μο­διό­τη­τες στη δια­χεί­ρι­ση υδά­των, ενώ σε άλλες χώρες, όπως η Ιρ­λαν­δία και η Πο­λω­νία, υπάρ­χει ένας εθνι­κός φο­ρέ­ας, στην Τσε­χία πέντε αρχές κ.ο.κ.

Η έκτα­ση της πο­λυ­διά­σπα­σης απο­τυ­πώ­νε­ται χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά και στην Ατ­τι­κή. Από τους 62 δή­μους, οι 36 υδρεύ­ο­νται από την ΕΥΔΑΠ, οι 16 δήμοι έχουν 40 δη­μο­τι­κές ενό­τη­τες κα­θε­μία από τις οποί­ες ακο­λου­θεί δια­φο­ρε­τι­κά κα­θε­στώ­τα ύδρευ­σης, σε 4 δή­μους το νερό προ­έρ­χε­ται από την ΕΥΔΑΠ αλλά τα δί­κτυα ανή­κουν στους δή­μους, ενώ σε 3 εφαρ­μό­ζε­ται μει­κτό σύ­στη­μα, με ορι­σμέ­νες πε­ριο­χές να κα­λύ­πτο­νται από την ΕΥΔΑΠ και άλλες από ιδιω­τι­κά ή δη­μο­τι­κά δί­κτυα.

Όπως το­νί­ζε­ται από το ΥΠΕΝ, η πο­λυ­διά­σπα­ση αυτή δη­μιουρ­γεί ένα μω­σαϊ­κό με αλ­λη­λε­πι­κα­λύ­ψεις αρ­μο­διο­τή­των, δυ­σκο­λεύ­ει τον ενιαίο σχε­δια­σμό, αυ­ξά­νει το λει­τουρ­γι­κό κό­στος και επι­βρα­δύ­νει την υλο­ποί­η­ση κρί­σι­μων έργων υπο­δο­μής. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό είναι ότι σε ορι­σμέ­να δί­κτυα οι απώ­λειες νερού εκτι­μά­ται ότι φτά­νουν ακόμη και το 70%, γε­γο­νός που κα­θι­στά επι­τα­κτι­κή την ανά­γκη για εκ­συγ­χρο­νι­σμό και κα­λύ­τε­ρη δια­χεί­ρι­ση ενός πο­λύ­τι­μου φυ­σι­κού πόρου.

Σύμ­φω­να με το ΥΠΕΝ, κε­ντρι­κός στό­χος της με­ταρ­ρύθ­μι­σης είναι η υιο­θέ­τη­ση ενός ολι­στι­κού σχε­δια­σμού, ώστε να δια­σφα­λι­στεί η πρό­σβα­ση όλων σε προ­σι­τό, ποιο­τι­κό νερό και η επάρ­κεια ποιο­τι­κού νερού για τις επό­με­νες γε­νιές. Η αντι­με­τώ­πι­ση των διαρ­ρο­ών, η ανα­βάθ­μι­ση των δι­κτύ­ων, η ενί­σχυ­ση των εγκα­τα­στά­σε­ων επε­ξερ­γα­σί­ας λυ­μά­των -ση­μα­ντι­κό ζή­τη­μα δη­μό­σιας υγεί­ας- και η προ­στα­σία του πε­ρι­βάλ­λο­ντος απο­τε­λούν βα­σι­κούς άξο­νες της νέας στρα­τη­γι­κής.

Ση­μα­ντι­κό στοι­χείο του σχε­δί­ου απο­τε­λεί η αξιο­ποί­η­ση της τε­χνο­γνω­σί­ας της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ, σε συν­δυα­σμό με τη γνώση που δια­θέ­τουν οι το­πι­κοί φο­ρείς για τις ιδιαι­τε­ρό­τη­τες κάθε πε­ριο­χής. Η συ­νέ­νω­ση αυτή φι­λο­δο­ξεί να συν­δυά­σει την εμπει­ρία με­γά­λων ορ­γα­νι­σμών με την το­πι­κή γνώση, δη­μιουρ­γώ­ντας ένα πιο ευ­έ­λι­κτο και απο­τε­λε­σμα­τι­κό μο­ντέ­λο διοί­κη­σης.

Πα­ράλ­λη­λα, η με­ταρ­ρύθ­μι­ση επι­χει­ρεί να δώσει λύ­σεις και σε δια­χρο­νι­κά προ­βλή­μα­τα στε­λέ­χω­σης. Η υπο­στε­λέ­χω­ση πολ­λών δη­μο­τι­κών επι­χει­ρή­σε­ων ύδρευ­σης, ιδιαί­τε­ρα σε εξει­δι­κευ­μέ­νο επι­στη­μο­νι­κό προ­σω­πι­κό και μη­χα­νι­κούς, πε­ριο­ρί­ζει σή­με­ρα τη δυ­να­τό­τη­τα υλο­ποί­η­σης σύν­θε­των τε­χνι­κών έργων. Μέσα από με­γα­λύ­τε­ρα ορ­γα­νω­τι­κά σχή­μα­τα δη­μιουρ­γού­νται προ­ϋ­πο­θέ­σεις για οι­κο­νο­μί­ες κλί­μα­κας, ευ­ε­λι­ξία στις προ­σλή­ψεις, κα­λύ­τε­ρη αξιο­ποί­η­ση του αν­θρώ­πι­νου δυ­να­μι­κού και απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τε­ρη λει­τουρ­γία των υπη­ρε­σιών.

Προ­σέλ­κυ­ση χρη­μα­το­δό­τη­σης

Η νέα δομή εκτι­μά­ται επί­σης ότι θα ενι­σχύ­σει τη δυ­να­τό­τη­τα προ­σέλ­κυ­σης χρη­μα­το­δο­τή­σε­ων και υλο­ποί­η­σης επεν­δύ­σε­ων σε δί­κτυα ύδρευ­σης, άρ­δευ­σης και απο­χέ­τευ­σης, ενώ ιδιαί­τε­ρη έμ­φα­ση δί­νε­ται στη δια­τή­ρη­ση κοι­νω­νι­κά δί­καιων τι­μο­λο­γί­ων και στην προ­στα­σία των ευά­λω­των κα­τα­να­λω­τών μέσω ει­δι­κών κοι­νω­νι­κών πο­λι­τι­κών.

Σύμ­φω­να πάντα με το υπουρ­γείο, η με­ταρ­ρύθ­μι­ση δεν πε­ριο­ρί­ζε­ται σε μια διοι­κη­τι­κή ανα­διάρ­θρω­ση, αλλά απο­τε­λεί μια συ­νο­λι­κή προ­σπά­θεια με­τά­βα­σης από την πο­λυ­διά­σπα­ση στην απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα.

Με κοινό σχε­δια­σμό, ενιαία στρα­τη­γι­κή και κα­λύ­τε­ρη αξιο­ποί­η­ση των δια­θέ­σι­μων πόρων, στό­χος είναι να δια­σφα­λι­στεί ότι το νερό θα συ­νε­χί­σει να απο­τε­λεί ένα ποιο­τι­κό, ασφα­λές και οι­κο­νο­μι­κά προ­σι­τό δη­μό­σιο αγαθό για όλους.

Όπως επι­ση­μαί­νε­ται, η ορ­θο­λο­γι­κή δια­χεί­ρι­ση των υδά­τι­νων πόρων απο­τε­λεί προ­ϋ­πό­θε­ση τόσο για την προ­στα­σία του πε­ρι­βάλ­λο­ντος όσο και για τη βιώ­σι­μη ανά­πτυ­ξη των το­πι­κών κοι­νω­νιών, με τε­λι­κό ζη­τού­με­νο να κλη­ρο­δο­τη­θεί στις επό­με­νες γε­νιές ένα σύ­στη­μα δια­χεί­ρι­σης αντά­ξιο της ση­μα­σί­ας του πο­λυ­τι­μό­τε­ρου φυ­σι­κού πόρου της χώρας.

Πηγή: protothema.gr