Νέα θαλάσσιο πάρκο στο Αιγαίο – Θα περιλαμβάνει περί τις 45 ακατοίκητες βραχονησίδες και τις θαλάσσιες ζώνες του

Την ανα­κή­ρυξη δύο νέων, εκτε­τα­μέ­νων θαλάσ­σιων πάρκων, ένα στο Αιγαίο και ένα στο Ιόνιο, προ­ε­τοι­μά­ζει η ελλη­νική κυβέρ­νηση ενόψει της διορ­γά­νω­σης στην Ελλάδα του 9ου διε­θνούς συνε­δρίου για τους ωκε­α­νούς (Our Ocean Conference) στις 15-17 Απρι­λίου. Το πρώτο θα περι­λαμ­βά­νει έντεκα συμπλέγ­ματα ακα­τοί­κη­των νησιών και βρα­χο­νη­σί­δων –έχουν χαρα­κτη­ρι­στεί «τα ελλη­νικά Γκα­λά­πα­γκος», ως θησαυ­ροί βιο­ποι­κι­λό­τη­τας– από τα δυτικά της Μήλου έως τη Νίσυρο. Και το δεύτερο θα περι­λαμ­βά­νει μια εκτε­τα­μένη θαλάσ­σια περιοχή που θα ξεκι­νάει βόρεια της Κεφα­λο­νιάς και θα κατα­λή­γει στα Κύθηρα και στα Αντι­κύ­θηρα.

Πιο συγκε­κρι­μένα, η πρόταση που βρί­σκε­ται στα τελικά στάδια επε­ξερ­γα­σίας αφορά τα εξής:

• Πάρκο Αιγαίου. Θα περι­λαμ­βά­νει περί τις 45 ακα­τοί­κη­τες βρα­χο­νη­σί­δες και τις θαλάσ­σιες ζώνες τους. Θα ξεκι­νάει από τη Βελο­πούλα και τη Φαλ­κο­νέρα στα δυτικά της Μήλου και θα φθάνει ανα­το­λικά μέχρι τις νησίδες γύρω από τη Νίσυρο. Οι μεγα­λύ­τε­ρες από τις νησίδες που θα περι­λαμ­βά­νει, εκτός από τη Βελο­πούλα και τη Φαλ­κο­νέρα, είναι η Σύρνα, το Ανυδρο και τα Χρι­στιανά. Οι νησίδες αυτές θεω­ρού­νται ιδιαί­τερα σημα­ντι­κές από τους βιο­λό­γους καθώς, λόγω της φυσικής γεω­γρα­φι­κής τους απο­μό­νω­σης, είναι πυρήνες βιο­ποι­κι­λό­τη­τας και μάλιστα πολλά από τα είδη που ζουν σε αυτές είναι ενδη­μικά. Ειδικά για τον ενδη­μι­σμό έχουν γίνει τα τελευ­ταία χρόνια πολλές εξει­δι­κευ­μέ­νες μελέτες (που περι­λαμ­βά­νουν και DNA, για να εντο­πί­σουν τοπικές δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις σε είδη).

• Πάρκο Ιονίου. Θα ξεκι­νάει από την περιοχή βόρεια της Κεφα­λο­νιάς και της Ιθάκης, από τις νησίδες Αρκούδι και Ατοκος (δεν είναι γνωστό αν θα περι­λαμ­βά­νει και τις Εχι­νά­δες νήσους), και θα περι­λαμ­βά­νει τη θαλάσ­σια ζώνη όλης της δυτικής και νοτιο­δυ­τι­κής Πελο­πον­νή­σου, φθά­νο­ντας μέχρι τα Κύθηρα και τα Αντι­κύ­θηρα. Πρό­κει­ται για ένα σημα­ντικό τμήμα της ελλη­νι­κής τάφρου, περιοχή που είναι γνωστή για την παρου­σία απει­λού­με­νων κητωδών.

Θα προ­στα­τευ­θούν ορι­στικά και οι ακα­τοί­κη­τες νησίδες και βρα­χο­νη­σί­δες, κάποιες από τις οποίες έχουν βρεθεί στο επί­κε­ντρο επεν­δυ­τι­κών σχεδίων.

Η ανα­κή­ρυξη αυτών των δύο θαλάσ­σιων πάρκων, εκτός από σημα­ντική πολι­τικά (όλες οι χώρες που φιλο­ξε­νούν ανάλογα περι­βαλ­λο­ντικά συνέ­δρια προ­χω­ρούν σε κάποια εντυ­πω­σιακή κίνηση, ώστε να την ανα­κοι­νώ­σουν από το βήμα του συνε­δρίου), είναι σημα­ντική και περι­βαλ­λο­ντικά, καθώς θα οδη­γή­σει στην κάθετη αύξηση των θαλάσ­σιων περιο­χών Natura 2000 στην Ελλάδα (σήμερα περίπου το 20% των εθνικών υδάτων). Ταυ­τό­χρονα θα προ­στα­τεύ­σει ορι­στικά τις ακα­τοί­κη­τες νησίδες και βρα­χο­νη­σί­δες, κάποιες από τις οποίες είχαν βρεθεί τα προη­γού­μενα χρόνια στο επί­κε­ντρο επεν­δυ­τι­κών σχεδίων που θα ήταν κατα­στρο­φικά για τη φύση τους (λ.χ. αιολικά πάρκα).

Δύο ζητή­ματα

Υπάρ­χουν όμως και δύο «αλλά». Το πρώτο αφορά το κατά πόσο συν­δυά­ζε­ται ένα θαλάσ­σιο πάρκο με τη σχε­δια­ζό­μενη εξόρυξη στον Κυπα­ρισ­σιακό κόλπο. Στο «οικό­πεδο 10» έχουν ολο­κλη­ρω­θεί οι σει­σμι­κές έρευνες και αξιο­λο­γού­νται τα απο­τε­λέ­σματά τους ώστε να προ­χω­ρή­σει η ερευ­νη­τική γεώ­τρηση. Αν τελικώς το συγκε­κρι­μένο θαλάσ­σιο πάρκο θεσπι­στεί, τότε αυτό συνε­πά­γε­ται ένα από δύο ενδε­χό­μενα: είτε πρό­κει­ται για greenwashing της εξό­ρυ­ξης, που όπως όλες οι εξο­ρύ­ξεις στη χώρα μας έχουν δεχθεί ισχυρή κριτική από τις περι­βαλ­λο­ντι­κές οργα­νώ­σεις, είτε πρό­κει­ται για «στρί­βειν διά της προ­στα­σίας», δηλαδή προ­άγ­γελο εγκα­τά­λει­ψης της εξό­ρυ­ξης.

Το δεύτερο ζήτημα αφορά την ουσία της δια­χεί­ρι­σης των θαλάσ­σιων προ­στα­τευό­με­νων περιο­χών. Δεν αρκεί η Ελλάδα να θεσπί­σει ένα πλαίσιο απα­γο­ρεύ­σεων και επι­τρε­πό­με­νων χρήσεων για την προ­στα­σία των πάρκων αυτών. Θα πρέπει να προ­βλε­φθεί με ποιο τρόπο θα γίνεται η επι­τή­ρησή τους από τον ΟΦΥΠΕΚΑ (οργα­νι­σμός για τις προ­στα­τευό­με­νες περιο­χές), με τι προ­σω­πικό και με τι (θαλάσ­σια ή άλλα) μέσα θα πραγ­μα­το­ποιεί­ται ο έλεγχος. Η περί­πτωση του Εθνικού Θαλάσ­σιου Πάρκου Αλον­νή­σου και Βορείων Σπο­ρά­δων έχει ανα­δεί­ξει τις σοβαρές δυσκο­λίες επι­τή­ρη­σης εκτε­τα­μέ­νων θαλάσ­σιων περιο­χών λόγω έλλει­ψης προ­σω­πι­κού, πόρων για καύσιμα για τα σκάφη κ.ο.κ. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό ότι το 2019 είχε βρεθεί πολύ μεγάλη ποσό­τητα ναρ­κω­τι­κών στη νησίδα Πιπέρι (ζώνη από­λυ­της προ­στα­σίας του πάρκου), αλλά η σύλληψη των δραστών δεν κατέστη δυνατή καθώς, όταν κατα­διώ­χθη­καν από το Λιμε­νικό, οι δράστες είχαν πολύ ισχυ­ρό­τερα σκάφη και διέ­φυ­γαν στα διεθνή ύδατα…

Κινη­το­ποί­ηση για την ελλη­νική θαλάσ­σια πανίδα

Ενα εξαετές ευρω­παϊκό πρό­γραμμα LIFE που θα ασχο­λη­θεί με την κατα­γραφή και προ­στα­σία εννέα εμβλη­μα­τι­κών, αλλά και ευά­λω­των ειδών της ελλη­νι­κής θαλάσ­σιας πανίδας ξεκί­νησε τις δράσεις του πριν από λίγες ημέρες. Στο πρό­γραμμα συμ­με­τέ­χουν σημα­ντικά εκπαι­δευ­τικά και ερευ­νη­τικά ιδρύ­ματα και περι­βαλ­λο­ντι­κές οργα­νώ­σεις, που τα επόμενα χρόνια θα ασχο­λη­θούν με την κατα­γραφή των πλη­θυ­σμών και την απο­τύ­πωση των πιέσεων που δέχο­νται.

Το πρό­γραμμα ονο­μά­ζε­ται «LIFE MareNatura – δια­τή­ρηση ειδών της θαλάσ­σιας μεγα­πα­νί­δας σε Ελλάδα και Ιταλία», έχει προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό 11 εκατ. ευρώ και τυπικά ξεκί­νησε το καλο­καίρι του 2023, με διάρ­κεια έως το 2029. Μετά μια σύντομη περίοδο προ­ε­τοι­μα­σίας, οι πρώτες εργα­σίες πεδίου άρχισαν πριν από λίγες ημέρες. «Είναι το μεγα­λύ­τερο πρό­γραμμα για τη θαλάσ­σια βιο­ποι­κι­λό­τητα στην Ελλάδα, το οποίο έχει στόχο την απο­τε­λε­σμα­τική προ­στα­σία εννέα ειδών: της μεσο­γεια­κής φώκιας, της χελώνας καρέτα καρέτα, της πρά­σι­νης χελώνας, τεσ­σά­ρων κητωδών –φυση­τή­ρας, φώκαινα, ζιφιός και κοινό δελφίνι– και δύο θαλασ­σο­που­λιών, του μύχου και του αιγαιό­γλα­ρου», εξηγεί ο Πανα­γιώ­της Κασα­πί­δης, ερευ­νη­τής στο Ελλη­νικό Κέντρο Θαλασ­σίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) και συντο­νι­στής του προ­γράμ­μα­τος.

Ξεκί­νη­σαν πριν από λίγες ημέρες οι πρώτες εργα­σίες πεδίου του εξα­ε­τούς προ­γράμ­μα­τος για την προ­στα­σία εννέα εμβλημα- τικών ειδών.

Επι­τό­πιες κατα­γρα­φές

Το πρό­γραμμα θα ξεκι­νή­σει με επι­τό­πιες κατα­γρα­φές, προ­κει­μέ­νου να συμπλη­ρω­θεί η επι­στη­μο­νική γνώση. «Τα πρώτα τρία χρόνια θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν πολύ εκτε­τα­μέ­νες έρευνες στο πεδίο: στο Αιγαίο εντός των χωρικών μας υδάτων και στο Ιόνιο, όπου η ΑΟΖ έχει συμ­φω­νη­θεί με την Ιταλία, στα εθνικά και στα διεθνή ύδατα», λέει ο κ. Κασα­πί­δης. «Σήμερα η γνώση μας για αυτά τα εννέα είδη αφορά κυρίως την παρά­κτια ζώνη. Υπάρχει λοιπόν κενό γνώσης για την περιοχή όπου αυτά κινού­νται, ανα­πα­ρά­γο­νται και τρέ­φο­νται, το οποίο καλού­μα­στε τώρα να συμπλη­ρώ­σουμε».

Η παρα­κο­λού­θηση των εννέα ειδών θα γίνει με σύγ­χρο­νες τεχνι­κές, όπως τηλε­με­τρία (με χρήση δορυ­φο­ρι­κών πομπών που θα τοπο­θε­τη­θούν πάνω στα ζώα), οπτικές κατα­γρα­φές από πλωτά και εναέρια μέσα, κατα­γρα­φές με υδρό­φωνα για τον ηχητικό εντο­πι­σμό φαλαι­νών και δελ­φι­νιών και ανί­χνευση ειδών μέσω περι­βαλ­λο­ντι­κού DNA, ώστε να προσ­διο­ρι­στούν οι πιο σημα­ντι­κές περιο­χές για τα είδη αυτά… Παράλ­ληλα, θα γίνει σε όλη την περιοχή μελέτη χαρ­το­γρά­φη­σης οικο­νο­μι­κών δρα­στη­ριο­τή­των που μπορούν να έχουν σοβαρές επι­πτώ­σεις στα είδη-στόχους, όπως η εμπο­ρική αλιεία, η παρα­γωγή και μετα­φορά ενέρ­γειας, η του­ρι­στική ανά­πτυξη και η θαλάσ-σια κυκλο­φο­ρία.

Εκτός από το ΕΛΚΕΘΕ, στο πρό­γραμμα συμ­με­τέ­χουν από ελλη­νι­κής πλευράς ο ΟΦΥΠΕΚΑ (οργα­νι­σμός για τις προ­στα­τευό­με­νες περιο­χές), το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου, το Μουσείο Φυσικής Ιστο­ρίας Κρήτης, το Εθνικό Αστε­ρο­σκο­πείο, η Ελλη­νική Ορνι­θο­λο­γική Εται­ρεία, οι οργα­νώ­σεις MOm, Αρχέλων και Medasset, η εται­ρεία περι­βαλ­λο­ντι­κών συμ­βού­λων NCC και το Green Tank.

Πηγή kathimerini.gr

Γιώργος Λιάλιος