«Πράσινο τέρας» δίπλα στην Ακρόπολη της Ρόδου: Βιομηχανική κατασκευή απειλεί αρχαιότητες

Καταγγελία-φωτιά για πολε­ο­δο­μική και αρχαιο­λο­γική αυθαι­ρε­σία • Είκοσι τέσ­σε­ρις πολίτες ζητούν παρέμ­βαση Εισαγ­γε­λέα για παρά­νομη ανέ­γερση μεταλ­λι­κής υπερ­κα­τα­σκευής στον κηρυγ­μένο αρχαιο­λο­γικό χώρο της Αρχαίας Ακρό­πο­λης Ρόδου

Σε μία καταγ­γε­λία που προ­κα­λεί αίσθηση, 24 πολίτες—ανάμεσά τους αρχαιο­λό­γοι, νομικοί, μηχα­νι­κοί και απλοί εργα­ζό­με­νοι—κατα­θέ­τουν αναφορά προς την Εισαγ­γε­λία Πρω­το­δι­κών Ρόδου, καταγ­γέλ­λο­ντας την ανέ­γερση μίας τερά­στιας υπερ­κα­τα­σκευής βιο­μη­χα­νι­κού τύπου εντός του κηρυγ­μέ­νου αρχαιο­λο­γι­κού χώρου της Ακρό­πο­λης Ρόδου. Σύμφωνα με την αναφορά, η κατα­σκευή όχι μόνο παρα­βιά­ζει ευθέως την αρχαιο­λο­γική και πολε­ο­δο­μική νομο­θε­σία, αλλά και αλλοιώ­νει ορι­στικά το τοπίο μίας περιο­χής με τερά­στια πολι­τι­στική αξία.

Ανέ­γερση βιο­μη­χα­νι­κής κατα­σκευής εντός

αρχαιο­λο­γι­κού χώρου

Η καταγ­γε­λία περι­γρά­φει την ανέ­γερση, στις 29 Μαΐου 2025, μιας πρά­σι­νης μεταλ­λι­κής κατα­σκευής συνο­λι­κής επι­φά­νειας 1.500 τετρα­γω­νι­κών μέτρων, σε από­σταση μικρό­τερη των 100 μέτρων από σημα­ντικά μνημεία, όπως ο Ναός του Πυθίου Απόλ­λωνα και τα “Νυμφαία”. Πρό­κει­ται για χώρο που έχει κηρυ­χθεί ως αρχαιο­λο­γι­κός με ΦΕΚ από το 2009 και το 2014, ενώ η γη στην οποία ανε­γέρ­θηκε η κατα­σκευή έχει απαλ­λο­τριω­θεί από το 1973 για σκοπούς ανα­σκα­φών.

Η κατα­σκευή περι­γρά­φε­ται ως «βιο­μη­χα­νι­κού τύπου με σημα­ντικό ύψος και όγκο», ασύμ­βατη πλήρως με τον χαρα­κτήρα του χώρου, τόσο αισθη­τικά όσο και λει­τουρ­γικά. Οι υπο­γρά­φο­ντες εγεί­ρουν σοβαρά ερω­τή­ματα για το κατά πόσο εκπο­νή­θηκε και εγκρί­θηκε οποια­δή­ποτε αρχι­τε­κτο­νική μελέτη, καθώς και αν αυτή πέρασε από τα αρμόδια συλ­λο­γικά όργανα του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού.

Παρα­βιά­σεις και πιθανές ποι­νι­κές ευθύνες

Στην αναφορά γίνεται λόγος για σοβαρές παρα­βά­σεις:

Παρά­βαση ουσιώ­δους τύπου δια­δι­κα­σίας, λόγω έλλει­ψης εμπε­ρι­στα­τω­μέ­νης αιτιο­λο­γίας στην έγκριση της κατα­σκευής, κάτι που επι­βάλ­λε­ται ρητά από τη νομο­λο­γία του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας.

Παρά­βαση καθή­κο­ντος, καθώς φαί­νε­ται να παρα­βιά­ζο­νται δια­τά­ξεις του Ν. 4858/2021 και ειδικές ρυθ­μί­σεις για την προ­στα­σία της Ροδια­κής Ακρό­πο­λης.

Κατά­χρηση εξου­σίας, με αιχμές ότι υπάλ­λη­λοι πιθανώς ενήρ­γη­σαν εν γνώσει της παρα­νο­μίας, εγκρί­νο­ντας παρά­τυπα τις εργα­σίες.

«Αρχαιο­λο­γικό έγκλημα με κρατική κάλυψη;»

Το εύρος των απο­δε­κτών της καταγ­γε­λίας δείχνει τη σοβα­ρό­τητα του ζητή­μα­τος. Αντί­γραφα της ανα­φο­ράς κοι­νο­ποι­ή­θη­καν στην υπουργό Πολι­τι­σμού, την Εφορεία Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου, το Κεντρικό Αρχαιο­λο­γικό Συμ­βού­λιο, τον δήμαρχο Ρόδου και όλους τους βου­λευ­τές της Δωδε­κα­νή­σου. Η υπόθεση έχει ήδη αρχίσει να προ­κα­λεί πολι­τι­κές αντι­δρά­σεις και παρα­σκη­νια­κές διερ­γα­σίες.

Μιλώ­ντας σε συν­θή­κες ανω­νυ­μίας, ένας εκ των υπο­γρα­φό­ντων δήλωσε:

«Δεν είναι απλώς μία αυθαι­ρε­σία. Είναι χαστούκι στην πολι­τι­στική μας κλη­ρο­νο­μιά και προ­σβολή στην κοινή λογική. Αν αυτή η κατα­σκευή δεν κατε­δα­φι­στεί άμεσα, ανοίγει ο ασκός του Αιόλου για κάθε μορφή “νόμιμης παρα­νο­μίας” δίπλα σε ιερούς τόπους».

Τι ζητούν  οι καταγ­γέλ­λο­ντες

Οι 24 υπο­γρά­φο­ντες απαι­τούν:

Την άμεση διακοπή των εργα­σιών.

Τη διε­ρεύ­νηση των συν­θη­κών έκδοσης των εγκρί­σεων.

Την άσκηση ποι­νι­κών διώξεων για τις παρα­βά­σεις των άρθρων 259 και 239 του Ποι­νι­κού Κώδικα.

Ανάμεσά τους ξεχω­ρί­ζουν οι υπο­γρα­φές της αρχαιο­λό­γου και ασκού­με­νης δικη­γό­ρου Αθηνάς Λιόλιου, του δικη­γό­ρου Ιωάννη Χρι­στο­δού­λου, αλλά και πολλών επι­στη­μό­νων και εργα­ζο­μέ­νων της τοπικής κοι­νω­νίας.

Πλήρες κείμενο της καταγ­γε­λίας

Προς: Την Εισαγ­γε­λία Πρω­το­δι­κών Ρόδου

ΘΕΜΑ: Αναφορά (Σύμφωνα με τα άρθρα 40 και 43 του ΚΠΔ) για πιθανές παρα­βά­σεις της αρχαιο­λο­γι­κής, πολε­ο­δο­μι­κής, οικο­δο­μι­κής και ποι­νι­κής νομο­θε­σίας σχετικά με την κατα­σκευή υπερ­κα­τα­σκευής βιο­μη­χα­νι­κού τύπου εντός κηρυγ­μέ­νου αρχαιο­λο­γι­κού χώρου της πόλης της Ρόδου.

Κοι­νο­ποί­ηση: Υπουργό Πολι­τι­σμού, Εφορεία Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου, Τοπικό και Κεντρικό Αρχαιο­λο­γικό Συμ­βού­λια, Δήμαρ­χος Ρόδου, Πολε­ο­δο­μία Ρόδου, Βου­λευ­τές Δωδε­κα­νή­σου.

Πραγ­μα­τικά περι­στα­τικά:

Στις 29 Μαϊου 2025, δια­πι­στώ­θηκε η ανέ­γερση μιας υπερ­κα­τα­σκευής βιο­μη­χα­νι­κού τύπου εντός του κηρυγ­μέ­νου αρχαιο­λο­γι­κού χώρου της Ρόδου, παρα­πλέ­ρως της Αρχαίας Ακρό­πο­λης. Η κατα­σκευή:

Έχει υψος και όγκο βιο­μη­χα­νι­κού χαρα­κτήρα.

Δεν εναρ­μο­νί­ζε­ται με το περι­βάλ­λον.

Απέχει λιγό­τερο από 100 μέτρα από αρχαιο­λο­γικά μνημεία.

Σημα­ντικά μνημεία πλησίον: Ναός Αθηνάς Πολιά­δος, Πυθίου Άπολ­λω­νος, Στάδιο, Ωδείο, Βιβλιο­θήκη, Αρχαίοι τάφοι, κ.α.

Η μερίδα 622 έχει απαλ­λο­τριω­θεί υπέρ του Δημο­σίου από το 1973 για ανα­σκα­φικο σκοπό.

Νομικές πλημ­με­λείες:

Παρά­βαση ουσιώ­δους τύπου της δια­δι­κα­σίας, άνευ τεκ­μη­ριω­μέ­νης αιτιο­λο­γη­σης (ΣτΕ 1542/1995 κ.α.)

Παρά­βαση καθή­κο­ντος, άρθρο 259 ΠΚ

Κατά­χρηση εξου­σίας, άρθρο 239 ΠΚ

Αιτήμα:

Άμεση διακοπή εργα­σιών

Διε­ρεύ­νηση έκδοσης άδειας

Ποινική δίωξη παντός υπευ­θύ­νου

Υπο­γρα­φές (ενδει­κτικά): Αθηνά Λιόλιου, Ιωάννης Χρι­στο­δο­λου, Αγάπη Θυρή, Βασι­λική Ιωάννου, Μαρ­γα­ρίτα Καρ­πα­θάκη, Σπυ­ρί­δων Σαλα­μα­στρά­κης, Καλ­λιόπη Παπα­παύ­λου, Αλε­ξάν­δρα Καλλιγά, Παντε­λε­ή­μων Σαρού­κος, Πανα­γιώ­της Σκού­λου­κας κ.α. (σύνολο 24 υπο­γρα­φές)

Ασυμ­βί­βα­στο κτίσμα στον λόφο του Αγίου Στε­φά­νου

Της Νατάσ­σας Παμπρή

• Αντι­δρά­σεις για τη νέα κατα­σκευή στο Μόντε Σμιθ • Κίν­δυ­νος μονι­μο­ποί­η­σης προ­σω­ρι­νών λύσεων λόγω έλλει­ψης υπο­δο­μών της Αρχαιο­λο­γι­κής Υπη­ρε­σίας

Σε κλίμα ανη­συ­χίας κι έντονης αμφι­σβή­τη­σης από πολίτες, αρχαιο­λό­γους και φορείς της τοπικής κοι­νω­νίας εξε­λίσ­σε­ται η ανέ­γερση μεταλ­λι­κού προ­κα­τα­σκευα­σμέ­νου κτηρίου στον αρχαιο­λο­γικό λόφο του Αγίου Στε­φά­νου (Μόντε Σμιθ), στο ιστο­ρικό ανά­γλυφο της αρχαίας ακρό­πο­λης της Ρόδου. Παρά τις επί­ση­μες εγκρί­σεις και τις ανα­φο­ρές σε προ­σω­ρι­νές ανάγκες μετα­στέ­γα­σης εργα­στη­ρίων, η τοπο­θέ­τηση του ογκώ­δους κατα­σκευά­σμα­τος εγείρει σοβαρά ερω­τή­ματα για την αλλοί­ωση του χαρα­κτήρα της απαλ­λο­τριω­μέ­νης ζώνης, τη νομι­μό­τητα της επέμ­βα­σης, αλλά και την προ­ο­πτική μονι­μο­ποί­η­σής του. Την ίδια ώρα, η ασφυ­κτική πίεση στους υφι­στά­με­νους απο­θη­κευ­τι­κούς χώρους ανα­δει­κνύει την ανάγκη συνο­λι­κού επα­να­σχε­δια­σμού, με προ­τε­ραιό­τητα την ανέ­γερση νέου Αρχαιο­λο­γι­κού Μου­σείου της Ρόδου σε κατάλ­ληλη τοπο­θε­σία του ίδιου λόφου.

Δεσπό­ζει στην οδό Ησιόδου

Σοβαρές ανη­συ­χίες και έντονες αντι­δρά­σεις προ­κα­λεί τις τελευ­ταίες εβδο­μά­δες η ανέ­γερση μεγάλου μεταλ­λι­κού προ­κα­τα­σκευα­σμέ­νου κτηρίου στον λόφο του Αγίου Στε­φά­νου (γνωστού και ως Μόντε Σμιθ), έναν από τους πλέον ιστο­ρι­κούς και εμβλη­μα­τι­κούς αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους της Ρόδου. Το κτήριο, μήκους έως και 50 μέτρων και επι­φά­νειας περίπου 1.500 τ.μ., δεσπό­ζει πλέον κατά μήκος της οδού Ησιόδου (δίπλα στον παλιό παρά­κτιο σταθμό) αλλοιώ­νο­ντας αισθη­τικά και οπτικά ένα σημείο με καθη­με­ρινή επι­σκε­ψι­μό­τητα από ντό­πιους και του­ρί­στες.

Παρά το γεγονός ότι το κτίσμα έχει λάβει άδεια από την Πολε­ο­δο­μία Ρόδου με χαρα­κτη­ρι­σμό «βιο­τε­χνικό κτήριο χαμηλής όχλησης – εργο­τά­ξιο», τα ερω­τή­ματα που προ­κύ­πτουν είναι πολλά και ουσιώδη. Ο χώρος στον οποίο τοπο­θε­τή­θηκε απο­τε­λεί απαλ­λο­τριω­μένη αρχαιο­λο­γική ζώνη, με ιδιαί­τερο φυσικό και ιστο­ρικό χαρα­κτήρα, και κάθε παρέμ­βαση θα έπρεπε να διέ­πε­ται από αυστη­ρούς περιο­ρι­σμούς, πλήρη δια­φά­νεια και σεβασμό στο περι­βάλ­λον και στην πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά του νησιού.

Η κατα­σκευή συν­δέ­ε­ται με τη μετα­φορά του ξυλουρ­γείου και του σιδη­ρουρ­γείου της Εφο­ρείας Αρχαιο­τή­των από την Περβόλα της Μεσαιω­νι­κής Πόλης, στο πλαίσιο εκκέ­νω­σης του χώρου για την ανά­δειξη των αρχαίων Νεωρίων και τη δημιουρ­γία υπαί­θριας γλυ­πτο­θή­κης. Ωστόσο, η αξιο­ποί­ηση της «ανά­δει­ξης» της Περ­βό­λας ως πρόφαση για την ανέ­γερση ενός τερά­στιου, ημι­μό­νι­μου κτηρίου στον λόφο του Αγίου Στε­φά­νου, γεννά εύλογες υποψίες ότι η προ­σω­ρι­νό­τητα του έργου θα μετα­τρα­πεί σε μονι­μό­τητα, λόγω της δια­χρο­νι­κής έλλει­ψης επαρκών εργα­στη­ρια­κών και απο­θη­κευ­τι­κών υπο­δο­μών.

Έφθασε η ώρα για τον σχε­δια­σμό ενός νέου Αρχαιο­λο­γι­κού Μου­σείου

Επι­πλέον, οι απο­θή­κες και οι δια­θέ­σι­μοι χώροι της Αρχαιο­λο­γι­κής Υπη­ρε­σίας στη Ρόδο, από τον ημιώ­ροφο του Παλα­τιού, τις απο­θή­κες της Ιπποτών μέχρι τις μικρές αίθου­σες στη Μεσαιω­νική Πόλη βρί­σκο­νται πλέον στα όρια της χωρη­τι­κό­τη­τάς τους. Αυτό καθιστά ακόμη πιο επι­τα­κτική την ανάγκη για έναν συνο­λικό και οργα­νω­μένο σχε­δια­σμό για την ανέ­γερση ενός νέου Αρχαιο­λο­γι­κού Μου­σείου της Ρόδου, σε κατάλ­ληλο χώρο εντός της αρχαιο­λο­γι­κής ζώνης του Αγίου Στε­φά­νου, με σεβασμό στο τοπίο, στη μνήμη και στην επι­στη­μο­νική δια­χεί­ριση του αρχαιο­λο­γι­κού πλούτου του νησιού.

Όπως υπο­γραμ­μί­ζει και η τοπική κοι­νω­νία, το γεγονός ότι «κάτι είναι νόμιμο» δεν το καθιστά αυτό­ματα και ορθό. Η ανάγκη για εργα­στη­ρια­κές και απο­θη­κευ­τι­κές υπο­δο­μές δεν μπορεί να καλύ­πτε­ται με λύσεις που προ­σβάλ­λουν τον χαρα­κτήρα του τοπίου.

Ο λόφος του Αγίου Στε­φά­νου, το Μόντε Σμιθ, δεν είναι απλώς ένας αστικός λόφος. Είναι κομμάτι της ιστο­ρι­κής ταυ­τό­τη­τας του νησιού. Και αυτός ο χαρα­κτή­ρας του δεν επι­τρέ­πε­ται να υπο­νο­μευ­τεί στο όνομα μιας πρό­σκαι­ρης λύσης.

Σημειώ­νε­ται ότι πρό­σφατα εγκρί­θηκε η μου­σειο­γρα­φική μελέτη από το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού στο πλαίσιο υλο­ποί­η­σης των έργων «Ανά­δειξη, δια­μόρ­φωση του αρχαιο­λο­γι­κού χώρου των αρχαίων Νεωρίων και των Μεσαιω­νι­κών Κήπων του Παλα­τιού του Μεγάλου Μαγί­στρου και δημιουρ­γία υπαί­θριας γλυ­πτο­θή­κης -ρωμαϊκό Τετράπυλο- στη Μεσαιω­νική Πόλη και στην αρχαία Ακρό­πολη», ενταγ­μένη στο Ταμείο Ανά­καμ­ψης και Ανθε­κτι­κό­τη­τας που εκτε­λεί­ται με αυτε­πι­στα­σία από την Εφορεία Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου. Μάλιστα η μελέτη προ­βλέ­πει τη μετα­φορά επι­λεγ­μέ­νων αρχι­τε­κτο­νι­κών μελών σε ελεύ­θερο χώρο στην περιοχή της αρχαίας ακρό­πο­λης στον λόφο του Αγίου Στε­φά­νου (Μόντε Σμιθ), γεγονός που επι­βε­βαιώ­νε­ται από τερά­στια σε όγκο κομ­μά­τια μαρ­μά­ρου που έχουν μετα­φερ­θεί έξω από το μεταλ­λικό κτήριο της οδού Ησιόδου, προ­φα­νώς για το σύνολο των παρεμ­βά­σεων που προ­βλέ­πο­νται στην ευρύ­τερη περιοχή της Ακρό­πο­λης της Ρόδου. Σε σχέση με την εξέλιξη των έργων -παρά την τραγική υπο­στε­λέ­χωση της αρχαιο­λο­γι­κής υπηρεσίας- κατά την πρό­σφατη επί­σκεψη της υπουρ­γού στη Ρόδο, η κα Μενδώνη επι­σκέ­φτηκε τον χώρο των αρχαίων Νεωρίων, ζητώ­ντας να ολο­κλη­ρω­θεί ο χρόνος κατα­γρα­φής των ευρη­μά­των προ­κει­μέ­νου να απε­λευ­θε­ρω­θεί ο χώρος των Νεωρίων και του Τετρά­πυ­λου, ώστε να ανα­δει­χθεί ο ευρύ­τε­ρος δια­χρο­νι­κός αρχαιο­λο­γι­κός χώρος και να συν­δε­θούν μεταξύ τους τα σημα­ντικά μνημεία, μέσα από μία τεκ­μη­ριω­μένη διδα­κτική δια­δρομή ανα­ψυ­χής. Η κα Μενδώνη είχε δια­βε­βαιώ­σει ότι θα τηρη­θούν τα χρο­νο­δια­γράμ­ματα για να απο­δο­θεί ο χώρος στην τοπική κοι­νω­νία και στους επι­σκέ­πτες του νησιού έως το τέλος του 2025.