Ευρωπαϊκή «ασπίδα» στο Αιγαίο

Λύση στρα­τη­γι­κού χαρα­κτήρα, που θα εντάσ­σε­ται στο πλαίσιο της Ε.Ε. προ­κει­μέ­νου να δια­σφα­λί­σει το Αιγαίο και την Ανα­το­λική Μεσό­γειο ως εξω­τε­ρικό σύνορο της Ευρώπης, επι­θυ­μεί η Αθήνα. Στο πλαίσιο αυτό η Ελλάδα ανα­ζη­τεί τρόπους ενερ­γο­ποί­η­σης της παρα­γρά­φου 7 του άρθρου 42 της Συν­θή­κης της Ε.Ε. Παρά το γεγονός ότι η ιδέα δεν είναι νέα, η Αθήνα επι­θυ­μεί μια τέτοια ερμη­νεία της από τις Βρυ­ξέλ­λες, που θα καθιστά ακόμα πιο σαφές ότι τα θαλάσ­σια σύνορα της Ελλάδας απο­τε­λούν εξω­τε­ρικά σύνορα και της Ε.Ε., η οποία και οφείλει να τα δια­φυ­λά­ξει. Η συγκε­κρι­μένη παρά­γρα­φος προ­βλέ­πει τη «βοήθεια και συν­δρομή» των υπό­λοι­πων 26 στο κράτος-μέλος που θα τη ζητήσει, ενώ στη Συνθήκη τονί­ζε­ται ρητά ότι η «αμοι­βαία» βοήθεια δεν υπο­κα­θι­στά το ΝΑΤΟ ως θεμέλιο της ευρω­παϊ­κής άμυνας.

Με αφορμή την τρο­μο­κρα­τική επίθεση στο Μπα­τα­κλάν προ τριε­τίας, η πρώτη χώρα που ζήτησε την ενερ­γο­ποί­ηση του συγκε­κρι­μέ­νου άρθρου ήταν η Γαλλία. Δεδο­μέ­νου ότι το Παρίσι κατα­νοεί και στη­ρί­ζει πλήρως την περαι­τέρω ανά­πτυξη της ευρω­παϊ­κής άμυνας, στην Αθήνα εκτι­μούν πως η συνερ­γα­σία στην κατεύ­θυνση αυτή θα μπο­ρούσε να εμβα­θυν­θεί και με την πολι­τική συν­δρομή της Γαλλίας, αλλά και μικρό­τε­ρων χωρών που θα επι­θυ­μού­σαν μια πιο ενι­σχυ­μένη επο­πτεία των εξω­τε­ρι­κών συνόρων τους, χερ­σαίων, κατά μήκος της δυτικής ακτής της Μαύρης Θάλασ­σας αλλά και της Μεσο­γείου. Στην κατεύ­θυνση υιο­θέ­τη­σης μιας τέτοιας προ­ω­θη­μέ­νης γενικής πολι­τι­κής συνη­γο­ρεί, αφενός, η πολι­τική βούληση για ενί­σχυση του πυλώνα της άμυνας της Ε.Ε., αφε­τέ­ρου, το γεγονός ότι οι εξω­τε­ρι­κές απειλές ανα­μει­γνύ­ο­νται ολοένα και περισ­σό­τερο με έννοιες όπως οι υβρι­δι­κές, κάτι το οποίο κατέστη πρόδηλο και στο Μπα­τα­κλάν προ τριών ετών.

Η στό­χευση της Αθήνας

Συγκε­κρι­μένα, το άρθρο 42 παρά­γρα­φος 7 ανα­φέ­ρει ότι «σε περί­πτωση κατά την οποία κράτος-μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα άλλα κράτη-μέλη οφεί­λουν να του παρά­σχουν βοήθεια και συν­δρομή με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους, σύμφωνα με το άρθρο 51 του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη των Ηνω­μέ­νων Εθνών». Προ­φα­νώς, η Αθήνα δεν στο­χεύει στην υπο­βάθ­μιση του ρόλου που δια­δρα­μα­τί­ζει το ΝΑΤΟ στη συλ­λο­γική άμυνα και ασφά­λεια της Ευρώπης, αλλά επι­θυ­μεί τη διεύ­ρυνση των εργα­λείων που δια­θέ­τει η Ελλάδα έναντι των ανα­θε­ω­ρη­τι­κών δυνά­μεων της περιο­χής και, κυρίως, της Τουρ­κίας. Αντί­θετα με το ΝΑΤΟ, η Τουρκία δεν είναι μέλος της Ε.Ε. και αυτή η πραγ­μα­τι­κό­τητα εκ των πραγ­μά­των επη­ρε­ά­ζει αυτό τον συλ­λο­γι­σμό, ο οποίος ανα­πτύσ­σε­ται σε αρκετά επίπεδα στην Αθήνα.

Η προ­σπά­θεια ανά­πτυ­ξης των υφι­στά­με­νων εργα­λείων που παρέχει στα κράτη-μέλη η Συνθήκη της Λισ­σα­βώ­νας δεν έρχεται σε καμία περί­πτωση σε σύγκρουση με την υλο­ποί­ηση της από­φα­σης που η Ελλάδα ακο­λου­θεί στο πεδίο της σύσφιγ­ξης των σχέσεών της με τις ΗΠΑ και ανα­μέ­νε­ται να κορυ­φω­θεί στις 13 Δεκεμ­βρίου, στον στρα­τη­γικό διάλογο των δύο χωρών που θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί στην Ουά­σιγ­κτον. Οι σχέσεις ανάμεσα σε Ελλάδα και ΗΠΑ δεν ήταν ποτέ στε­νό­τε­ρες στον τομέα της ασφά­λειας και αυτή η τάση ανα­μέ­νε­ται να επι­βε­βαιω­θεί στην Ουά­σιγ­κτον, ενδε­χο­μέ­νως, μάλιστα, και να διευ­ρυν­θεί με νέα χαρα­κτη­ρι­στικά και στοι­χεία. Βρί­σκε­ται, άλλωστε, ήδη σε εξέλιξη η δια­δι­κα­σία που θα οδη­γή­σει στη δημιουρ­γία ενός συνε­κτι­κού σχή­μα­τος ανάμεσα στην Ελλάδα, στην Κυπριακή Δημο­κρα­τία και στο Ισραήλ υπό την πολι­τική ομπρέλα των ΗΠΑ, με σκοπό την ενί­σχυση της συνερ­γα­σίας στους τομείς άμυνας, ασφά­λειας αλλά και ενέρ­γειας στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Δεν θα πρέπει να υπο­βαθ­μί­ζε­ται το γεγονός ότι ο στρα­τη­γι­κός διά­λο­γος Ελλάδας – ΗΠΑ θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί σε ένα περι­βάλ­λον εντα­τικά προ­βλη­μα­τι­κών σχέσεων ανάμεσα στην Ουά­σιγ­κτον και στην Αγκυρα, άσχετα από το γεγονός ότι αυτές οι εξε­λί­ξεις δεν συν­δέ­ο­νται με την Ελλάδα.

Για την Αθήνα η προ­σέγ­γιση με την Αγκυρα σε αυτή τη φάση εμφα­νί­ζε­ται ιδιαί­τερα δύσκολη, όπως άλλωστε φάνηκε και από τις πρό­σφα­τες δηλώ­σεις του ανα­πλη­ρωτή υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών Γιώργου Κατρού­γκα­λου, ο οποίος ανέφερε ότι οι διε­ρευ­νη­τι­κές επαφές σε διπλω­μα­τικό επίπεδο δεν έχουν επα­νεκ­κι­νή­σει ακόμα με υπαι­τιό­τητα της Τουρ­κίας. Η συγκε­κρι­μένη εξέλιξη δεν αφήνει πολλά περι­θώ­ρια αισιο­δο­ξίας, παρά το γεγονός ότι δεν έχουν εγκα­τα­λει­φθεί οι προ­σπά­θειες για μια συνά­ντηση ανάμεσα στον πρω­θυ­πουργό Αλέξη Τσίπρα και στον πρόεδρο της Τουρ­κίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν, στην Κων­στα­ντι­νού­πολη, ει δυνατόν τον ερχό­μενο Ιανουά­ριο. Οι διαρ­κείς εμπρη­στι­κές δηλώ­σεις από τον ίδιο τον κ. Ερντο­γάν για το Αιγαίο, την Κύπρο και τη Μεσό­γειο και τις διεκ­δι­κή­σεις της Τουρ­κίας, είναι γενικά ενδει­κτι­κές της δυστο­κίας που φαί­νε­ται να υπάρχει. Η Τουρκία, έστω και εμμέσως, απο­τε­λεί και έναν από τους πολύ σημα­ντι­κούς λόγους που ωθούν την κυβέρ­νηση στην προ­σπά­θεια ταχείας ομα­λο­ποί­η­σης των σχέσεων με τη Μόσχα, παρά τους προ­φα­νείς περιο­ρι­σμούς.

Εμπει­ροι παρα­τη­ρη­τές και βαθύ­τα­τοι γνώστες της κατά­στα­σης που επι­κρα­τεί στο Αιγαίο εκτι­μούν ότι η μαξι­μα­λι­στική ρητο­ρική της Τουρ­κίας περιέ­χει κάποια χαρα­κτη­ρι­στικά τα οποία συνι­στούν σαφή σκλή­ρυνση της στάσης της Αγκυρας. Το πρώτο αφορά την επέ­κταση του «casus belli» στο σύνολο της Κρήτης, βόρεια και νότια αυτής, παρότι προ­φα­νώς οι νότιες ακτές του νησιού δεν βρέ­χο­νται από το Αιγαίο Πέλαγος αλλά από τη Μεσό­γειο Θάλασσα. Το δεύτερο αφορά την, πρω­το­φανή για τα διεθνή δεδο­μένα, θέση ότι η Κύπρος, η οποία απο­τε­λεί ένα κυρί­αρχο νησιω­τικό κράτος, δεν δια­θέ­τει δική της, αυτό­νομη υφα­λο­κρη­πίδα. Ενας τέτοιος ισχυ­ρι­σμός θα σήμαινε ότι αμιγώς νησιω­τι­κές χώρες όπως η Ιαπωνία, η Ισλαν­δία, η Ινδο­νη­σία, η Ιρλαν­δία, η Βρε­τα­νία, η Μαδα­γα­σκάρη, η Νέα Ζηλαν­δία, η Κούβα, οι Φιλιπ­πί­νες (για να ανα­φερ­θούν μόνον οι μεγα­λύ­τε­ρες) δεν δια­θέ­τουν υφα­λο­κρη­πίδα, κάτι που, προ­φα­νώς, δεν μπορεί να ισχύσει, πολλώ δε μάλλον, να εφαρ­μο­στεί, υπό οποια­δή­ποτε εκδοχή ή ερμη­νεία του Δικαίου της Θάλασ­σας και όχι μόνον.

Η αιγια­λί­τιδα ζώνη

Στο επίπεδο εφαρ­μο­γής των απο­φά­σεων που συν­δέ­ο­νται με τα εκ προ­οι­μίου κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα της Ελλάδας, όπως η επέ­κταση της αιγια­λί­τι­δας ζώνης από τα 6 στα 12 ναυτικά μίλια, η κυβέρ­νηση εμφα­νί­ζε­ται έτοιμη να προ­χω­ρή­σει στο Ιόνιο Πέλαγος. Κατ’ ακρί­βεια, δεδο­μέ­νου ότι ήδη εκκρε­μεί η κύρωση της συμ­φω­νίας των Πρεσπών από την ελλη­νική Βουλή, η τμη­μα­τική επέ­κταση της αιγια­λί­τι­δας ζώνης στο Ιόνιο, θα απο­τε­λέ­σει και την τελευ­ταία απόφαση εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής της κυβέρ­νη­σης του κ. Τσίπρα. Ως προς την επέ­κταση της αιγια­λί­τι­δας ζώνης από τα 6 στα 12 ναυτικά μίλια σε περιο­χές όπως η Κρήτη, το Μυρτώο Πέλαγος, ο Σαρω­νι­κός, η Εύβοια και ο Παγα­ση­τι­κός Κόλπος, η προ­ερ­γα­σία μπορεί πράγ­ματι να έχει γίνει, ωστόσο η χρήση του δικαιώ­μα­τος δεν ανα­μέ­νε­ται να προ­ω­θη­θεί λόγω του υπο­κεί­με­νου «casus belli».

Η συμ­φω­νία με την Αλβανία για την οριο­θέ­τηση Απο­κλει­στι­κής Οικο­νο­μι­κής Ζώνης (ΑΟΖ) παρα­πέ­μπε­ται, εκτός συγκλο­νι­στι­κού απρο­ό­πτου, στις ελλη­νι­κές καλέν­δες, καθώς τα Τίρανα εμφα­νί­ζο­νται απρό­θυμα ακόμη και να συζη­τή­σουν για το θέμα στην παρούσα φάση, για λόγους εσω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής. Ενδει­κτική ήταν η απουσία του ίδιου του υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών της Αλβα­νίας Ντίτμιρ Μπου­σάτι από την τετρα­μερή υπουρ­γική σύνοδο με την Ελλάδα, τη Βουλ­γα­ρία και την ΠΓΔΜ που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε πριν από λίγες ημέρες στη Θεσ­σα­λο­νίκη (έστειλε στη θέση του μία υφυ­πουργό).

Η ανα­βάθ­μιση τεσ­σά­ρων φρε­γα­τών

Ενδειξη της ναυ­τι­κής διά­στα­σης που έχει λάβει η υπόθεση της ασφά­λειας στην ευρύ­τερη περιοχή είναι αυτή καθαυτή η κατα­κό­ρυφη αύξηση της συμ­με­το­χής του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού (Π.Ν.) σε διε­θνείς δρα­στη­ριό­τη­τες. Αυτή η πραγ­μα­τι­κό­τητα ασκεί ιδιαί­τερη πίεση στα υφι­στά­μενα μέσα και οδηγεί την Αθήνα σε ανα­ζή­τηση λύσεων που θα κρα­τή­σει την Ελλάδα μέσα στο παι­χνίδι στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Ενδειξη των αναγκών είναι ότι πλέον η Αθήνα έχει απο­στεί­λει αιτή­σεις για παροχή πλη­ρο­φο­ριών (RFI: Request For Information) για μετα­χει­ρι­σμένα πολε­μικά πλοία τόσο σε ΗΠΑ όσο και σε Γαλλία, με σκοπό την ένταξη στον στόλο.

Παράλ­ληλα, έχει απο­φα­σι­στεί η ανα­βάθ­μιση των τεσ­σά­ρων φρε­γα­τών τύπου ΜΕΚΟ του Π.Ν. με τρόπο ο οποίος θα επι­βα­ρύ­νει όσο το δυνατόν λιγό­τερο τον, ούτως ή άλλως περιο­ρι­σμένο, προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό του. Στο πλαίσιο αυτό ανα­μέ­νε­ται μέρος της ανα­βάθ­μι­σης να πραγ­μα­το­ποι­η­θεί μέσα στον ναύ­σταθμο της Σαλα­μί­νας, από την εται­ρεία που θα το ανα­λά­βει υπό τον συντο­νι­σμό και την καθο­δή­γηση του Π.Ν., όπως έγινε και με τα υπο­βρύ­χια τύπου 214. Μια τέτοια δια­δι­κα­σία συντή­ρη­σης και ανα­βάθ­μι­σης των ΜΕΚΟ θα έχει ολο­κλη­ρω­θεί έως το 2023-2024. Εως τότε, στο Π.Ν. ευελ­πι­στούν ότι θα έχουν ευο­δω­θεί και οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις για την από­κτηση του­λά­χι­στον δύο νέων φρε­γα­τών. Μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2019 θα πρέπει να έχει ολο­κλη­ρω­θεί και η ανα­βάθ­μιση του πρώτου από τα τρία αερο­σκάφη ναυ­τι­κής συνερ­γα­σίας τύπου Orion.

Πηγή kathimerini.gro-aigaio