Νικολός Φαρμακίδης: «Το κυκλοφοριακό της πόλης, όλοι το βάζουν κάτω από το χαλί…»

Πρό­σφατα κάνατε ομιλία στο Νεστο­ρί­δειο για τα γεγο­νότα της Επα­νά­στα­σης του 1821 στα νησιά μας. Τι σας ώθησε να ασχο­λη­θείτε με την ιστορία μας;

Το να εντρυ­φήσω στην ιστορία ήταν μια ανάγκη λόγω της ενα­σχό­λη­σής μου με το στρα­τη­γικό χωρο­τα­ξικό σχε­δια­σμό, που απο­σκο­πεί στη δομική ανα­διάρ­θρωση του παρα­γω­γι­κού συστή­μα­τος μιας περιο­χής, ώστε αυτό να προ­σαρ­μό­ζε­ται στα χαρα­κτη­ρι­στικά της: φυσικά, δημο­γρα­φικά, κοι­νω­νικά, πολι­τι­σμικά κ.λπ. ακο­λου­θώ­ντας την λογική. Η λογική όμως πρέπει να κινεί­ται σε αχνάρι. Ο Ησίοδος το ονόμασε παιδεία και την όρισε ως την ηθική δια­παι­δα­γώ­γηση των για­γιά­δων μας. Δια­παι­δα­γώ­γηση στη­ριγ­μένη στην ιστορία των χιλιά­δων χρόνων του ελλη­νι­κού γένους. Η ιστορία λοιπόν είναι το αχνάρι της λογικής μας για να σχε­διά­σουμε το μέλλον.

Πάνω από όλα ο σχε­δια­σμός πρέπει να απο­βλέ­πει στο ευ ζην, όπως το όρισε ο Σωκρά­της. Δηλαδή να δημιουρ­γεί ένα περι­βάλ­λον και κατ’ επέ­κταση μια κοι­νω­νία μέσα στην οποία ο χαρα­κτή­ρας και η ψυχή του ανθρώ­που θα βρί­σκο­νται σε αρμονία. Δεν πρέπει δηλαδή να στο­χεύει μόνο στην οικο­νο­μική άνθηση ή και άλλες σωμα­τι­κές ανάγκες του ατόμου, αλλά να παρέχει τη δυνα­τό­τητα καλ­λιέρ­γειας της ψυχής των ανθρώ­πων, βασι­ζό­με­νος στη δικαιο­σύνη. Χωρίς την δικαιο­σύνη δεν υπάρχει ελευ­θε­ρία και χωρίς την ελευ­θε­ρία, δηλαδή έλλειψη εσω­τε­ρι­κού και εξω­τε­ρι­κού κατα­να­γκα­σμού, δεν υπάρχει πολι­τι­σμός. Το άτομο απο­δέ­χε­ται τις υπο­χρε­ώ­σεις προς τους άλλους με ευχα­ρί­στηση, μόνο αν και οι άλλοι του παρέ­χουν αυτά που χρειά­ζε­ται με τον ίδιο τρόπο. Το κατα­λα­βαί­νουμε αυτό βλέ­πο­ντας την ανι­σό­τητα με την οποία είναι σχε­δια­σμέ­νος σήμερα ο χώρος. Άλλοι κτίζουν μεγα­θή­ρια και άλλοι δεν μπορούν να κάνουν μια καλύβα.

Ο σχε­δια­σμός δεν είναι λοιπόν εφαρ­μογή κάποιων προ­τύ­πων που μας έρχο­νται από το πουθενά, αλλά η προ­σπά­θεια να δοθεί μια συνέ­χεια στην κοι­νω­νική ζωή των ανθρώ­πων που επί αιώνες ζουν σε έναν τόπο. Ανα­πο­λώ­ντας τα παλιά μπο­ρούμε να κατα­λά­βουμε την στρέ­βλωση που επέφερε ο λαθε­μέ­νος σχε­δια­σμός του παρα­γω­γι­κού μας συστή­μα­τος. Γίναμε οικο­νο­μικά πλου­σιό­τε­ροι αλλά κοι­νω­νικά φτω­χό­τε­ροι. Ο χωρο­τα­ξι­κός σχε­δια­σμός και η κοι­νω­νία είναι ένας φαύλος κύκλος.

Όλη αυτή η ενα­σχό­λησή μου διήρ­κεσε πάνω από τριάντα χρόνια ως προϊ­στά­με­νος των υπη­ρε­σιών με αρμο­διό­τητα αρχικά το Νότιο Αιγαίο και αργό­τερα μόνο την Δωδε­κά­νησο.

Η προ­σπά­θειά μου αυτή με οδήγησε στο να ανα­κα­λύψω το μεγα­λείο των κατοί­κων των νησιών μας, που χάθηκε στην εποχή μας. Είδα ότι ήταν μονα­δι­κοί άνθρω­ποι και δεν συγκρί­νο­νται με άλλους. Τώρα δεν μας αφήνει να το κατα­λά­βουμε η ισο­πέ­δωση που έχει επέλθει. Εμένα όμως με μάγεψε αυτό το παρελ­θόν και έτσι συνε­χίζω την διείσ­δυσή μου.

Η προ­σπά­θεια αυτή δεν έμεινε στο πλαίσιο της προ­σω­πι­κής μου ικα­νο­ποί­η­σης. Απο­δεί­χτηκε ότι, λόγω της μονα­δι­κό­τη­τας αυτών των ανθρώ­πων ενδια­φέ­ρει και άλλους. Έτσι η προ­σω­πική μου ενα­σχό­ληση έχει γίνει αντι­κεί­μενο συζή­τη­σης με πανε­πι­στη­μια­κούς κύκλους ανά τον κόσμο: Αμερική (Πανε­πι­στή­μιο της Μασα­χου­σέ­της), Ιταλία (Πανε­πι­στή­μιο του Μπάρι) κ.λπ. και ειδι­κούς στην Ελλάδα.

Στα της καθη­με­ρι­νό­τη­τας, πριν λίγο καιρό η δημο­τική αρχή ασχο­λή­θηκε με ένα θέμα που έχει να κάνει με την ανα­γνώ­ριση των οδών -τις δημο­τι­κές, επαρ­χια­κές και εθνικές οδούς. Θα ήθελα την άποψή σας.

Οι δρόμοι είναι κοι­νό­χρη­στες εκτά­σεις που εξυ­πη­ρε­τούν τις καθ’ οιον­δή­ποτε τρόπο μετα­κι­νή­σεις μας. Είναι ένα κοι­νω­νικό αγαθό, από τα αρχαιό­τερα και ως εκ τούτου έχει αντι­με­τω­πι­στεί διε­ξο­δικά και νομικά. Στην Ελλάδα ο νόμος που καθο­ρί­ζει τα περί κατα­σκευής τους και συντή­ρη­σης τους είναι ο 3155/55 (ΦΕΚ 63/Α/55). Ο νόμος αυτός δια­χω­ρί­ζει τους εκτός σχεδίου δρόμους σε Εθνι­κούς, Επαρ­χια­κούς και Δημο­τι­κούς. Ο δια­χω­ρι­σμός αυτός απο­δί­δει τις αρμο­διό­τη­τες ανάλογα με το έργο που εξυ­πη­ρε­τούν και την σπου­δαιό­τητά τους. Αυτοί οι δρόμοι χρη­σι­μο­ποιού­νται από όλους τους πολίτες χωρίς περιο­ρι­σμούς, υπα­κού­ο­ντας μόνο σε κανο­νι­σμούς για τη χρήση τους. Οι Εθνικοί και Επαρ­χια­κοί καθο­ρί­ζο­νται ονο­μα­στικά από Δια­τάγ­ματα ή απο­φά­σεις θπουρ­γών μετά από μελέτη. Οι δημο­τι­κοί δρόμοι εντός σχεδίου καθο­ρί­ζο­νται με δια­δι­κα­σία που προ­κύ­πτει από το σύνταγμα. Οι εκτός σχεδίου δημο­τι­κοί δρόμοι προ­κύ­πτουν εκ των πραγ­μά­των και εξυ­πη­ρε­τούν τις πάσης φύσεως ανάγκες ενός Δήμου μέσα στα διοι­κη­τικά του όρια. Ως εκ τούτου δεν προ­βλέ­πε­ται από κανένα νόμο ή άλλη διάταξη της κει­μέ­νης νομο­θε­σίας η δια­δι­κα­σία για τον καθο­ρι­σμό ενός δημο­τι­κού δρόμου στην εκτός σχεδίου περιοχή. Κάθε διοι­κη­τική πράξη λοιπόν, που γίνεται επί αυτών δεν είναι σύννομη και δεν έχει ως εκ τούτου εκτε­λε­στό χαρα­κτήρα. Δηλαδή οι διά­φο­ρες απο­φά­σεις δημο­τι­κών συμ­βου­λίων για δημιουρ­γία, κατάρ­γηση ή τρο­πο­ποί­ηση δημο­τι­κών δρόμων είναι εξ υπαρχής άκυρες και πολύ περισ­σό­τερο όταν γίνο­νται από ιδιώτες. Στη Ρόδο επι­πλέον υπάρχει και ένα ιδιαί­τερο καθε­στώς που είναι οι κτη­μα­το­λο­γι­κοί δρόμοι. Οι δρόμοι αυτοί έχουν καθο­ρι­στεί από Ιταλικά Τοπικά Δια­τάγ­ματα που ισχύουν σήμερα βάσει των νόμων 510/47 και 3200/55. Και για τους δρόμους αυτούς δεν είναι δυνατή η οποια­δή­ποτε τρο­πο­ποί­ηση. Μετά από απόφαση του ΣτΕ το αρμόδιο Υπουρ­γείο προ­ώ­θησε συνο­λι­κές πολε­ο­δο­μι­κές μελέτες για να λύσει τα θέματα των δημο­τι­κών δρόμων. Όμως τα προ­βλή­ματα για την εκπό­νηση των μελετών αυτών είναι πολλά και πολύ­πλοκα και πιστεύω πως θα ανα­κύ­ψουν δυσκο­λίες, που δεν είναι δυνατό να ανα­λυ­θούν σε μια συνέ­ντευξη.

Έχουν περάσει πολλές δημο­τι­κές αρχές που συζη­τούν το κυκλο­φο­ριακό, αλλά λύση καμία. Πότε χάθηκε το παι­χνίδι;

Αρχικά θα πρέπει να ανα­φέ­ρουμε την πρώτη προ­σπά­θεια με την μελέτη Δοξιάδη επί δημαρ­χίας Γ. Βρούχου, καθώς και την κυκλο­φο­ριακή μελέτη Φρα­γκε­σκάκη από το ίδιο δήμαρχο στις αρχές της δεκα­ε­τίας του 1970. Η τότε Δημο­τική Αρχή έδειξε διο­ρα­τι­κό­τητα. Η δεύτερη και ουσια­στι­κό­τερη προ­σπά­θεια έγινε επί δημαρ­χίας Σάββα Καρα­γιάννη, ο οποίος είχε δώσει μεγάλη βαρύ­τητα σε αυτό το θέμα. Τότε έγινε και ουσια­στική προ­σπά­θεια για την αντι­με­τώ­πιση και του συγκοι­νω­νια­κού (καθο­ρι­σμός αστικής ζώνης, καθο­ρι­σμός νέων δρο­μο­λο­γίων κ.λπ). Οι δύο μελέτες (κυκλο­φο­ριακή και συγκοι­νω­νιακή) εκπο­νή­θη­καν υπό την επο­πτεία του πανε­πι­στη­μίου της Θεσ­σα­λο­νί­κης. Με τις μελέτες αυτές αντι­με­τω­πί­στη­καν όλα τα συναφή προ­βλή­ματα της πόλης και ενσω­μα­τώ­θη­καν στο Γενικό Πολε­ο­δο­μικό Σχέδιο της Ρόδου που εγκρί­θηκε το 1987. Παρόλη την έγκαιρη αντι­με­τώ­πιση του προ­βλή­μα­τος, τα συμ­φέ­ρο­ντα αντι­τά­χθη­καν σθεναρά. Μάλιστα οι πρώτες πεζο­δρο­μή­σεις, μεταξύ αυτών και η οδός Θεο­δω­ράκη, αντι­με­τω­πί­στη­καν με εχθρι­κό­τητα από τους παρό­διους. Όμως οι πεζο­δρο­μή­σεις έσωσαν το κέντρο της πόλης από την προϊ­ούσα εγκα­τά­λειψη. Η προ­σπά­θεια κυκλο­φο­ρι­κής και συγκοι­νω­νια­κής διευ­θέ­τη­σης δεν ευδο­κί­μησε με τους επό­με­νους δημάρ­χους, που άφησαν την Ρόδο στο έλεος των αυτο­κι­νή­των. Η μόνη παρέμ­βαση που συνε­χί­στηκε κυρίως επί Γ. Γιαν­νό­που­λου επι­τυ­χώς, ήταν οι πεζο­δρο­μή­σεις. Η προ­σπά­θεια που έγινε επί δημαρ­χίας Χατζηευ­θυ­μίου με την ΠΑΡΚΙΝΓΚ Α.Ε. για την κατα­σκευή 700 θέσεων υπό­γειας στάθ­μευ­σης, πετά­χτηκε στα σκου­πί­δια με άστοχες δικαιο­λο­γίες από τους επό­με­νους. Γενικά όλοι έβαζαν το θέμα κάτω από το χαλί για κάποιες ψήφους και ορι­σμέ­νοι μάλιστα εκμε­ταλ­λεύ­τη­καν την κατά­σταση για ρου­σφέ­τια.

Δεδο­μέ­νου ότι η πόλη δεν μπορεί να έχει νέους δρόμους, πώς θα μπο­ρούσε να είχε διευ­θε­τη­θεί το θέμα με την κυκλο­φο­ρία από το αερο­δρό­μιο προς Ρόδο; Η μεσο­γειακή χάραξη εγκα­τα­λεί­φθηκε εντελώς;

Δεν υπάρχει δυνα­τό­τητα να λει­τουρ­γή­σει η πόλη χωρίς νέους δρόμους που να καλύ­πτουν την ανάγκη ενός περι­φε­ρεια­κού και μιας μεσο­γεια­κής χάραξης που να οδηγεί στο αερο­δρό­μιο. Ευτυχώς που επί νομαρ­χίας Α. Συνο­δι­νού, με δική μου εισή­γηση, ξεκί­νησε η κατα­σκευή του δρόμου Αερο­δρό­μιο – Τσαΐρι, που συνε­χί­στηκε επί Γ. Χαρα­λα­μπό­που­λου και ολο­κλη­ρώ­θηκε επί Γ. Παρα­σκευά, αλλιώς η κατά­σταση σήμερα θα ήταν αβίωτη. Η αδυ­να­μία των κατά καιρούς πολι­τι­κών μας να επι­βά­λουν την κατα­σκευή των ανα­γκαίων δρόμων είναι απο­καρ­διω­τική και μένει σε εξαγ­γε­λίες, που επα­να­λαμ­βά­νο­νται ασκόπως…

Τα ‘μάτια της γάτας’ και το λεω­φο­ρείο από την Ακαντιά προς το κέντρο μπορούν να λει­τουρ­γή­σουν προς την απο­συμ­φό­ρηση της κυκλο­φο­ρίας με δεδο­μένο ότι αυξά­νο­νται τα κάθε είδους οχήματα στους δρόμους της πόλης και στο κέντρο;

Τα ‘παλούκια’ και τα ‘μάτια της γάτας’ στους δρόμους είναι επι­νο­ή­σεις ατόμων που λίγα κατα­λα­βαί­νουν από δρόμους και οχήματα. Ανάγουν την ασφά­λεια στο να δυσκο­λέ­ψουν την κυκλο­φο­ρία των οχη­μά­των, καθι­στώ­ντας τον δρόμο επι­κίν­δυνο. Όσο για την προ­σπά­θεια να στεί­λουν τον οδηγό στο Λιμάνι της Ακα­ντιάς για να πάρει το λεω­φο­ρείο δείχνει ότι δεν κατα­λα­βαί­νουν το γιατί οι οδηγοί μετα­κι­νού­νται στο κέντρο της πόλης. Τους ανα­γκά­ζουν, για μερικών λεπτών εργασία να χάσουν όλο το πρωϊνό τους, που έρχεται σε αντί­θεση με τη λογική. Άλλωστε, όσοι εργά­ζο­νται στο κέντρο βρί­σκουν θέση, αφού πάνε πρώτοι! Τα δεκάδες χιλιά­δες ενοι­κια­ζό­μενα αυτο­κί­νητα, που πρα­κτικά δεν εξυ­πη­ρε­τούν τους του­ρί­στες, είναι ένα πρό­βλημα που πρέπει να διευ­θε­τη­θεί, όπως και οι ξενα­γή­σεις με πούλμαν στο κέντρο της πόλης.