Α. Λιάκος: «Λιγότερα μαθήματα, λιγότερα διαλείμματα και εργασίες αντί εξετάσεων»

Αυτό που δηλώνει ο καθη­γη­τής κ. Αντώνης Λιάκος, πρό­ε­δρος της Επι­τρο­πής Εθνικού Δια­λό­γου για την Παιδεία, κατα­θέ­το­ντας τις προ­τά­σεις των υπο­ε­πι­τρο­πών είναι ότι αυτή η μεταρ­ρύθ­μιση πρέπει να γίνει «μεταρ­ρύθ­μιση όλων των πολιτών». Και όλων των πολι­τι­κών. Σε αυτό το πλαίσιο προ­τεί­νει προ­γράμ­ματα εθε­λο­ντι­κής προ­σφο­ράς για τους μαθητές του Λυκείου, ανα­προ­σαρ­μογή του ωρο­λό­γιου προ­γράμ­μα­τος με λιγό­τερα δια­λείμ­ματα, λιγό­τερα μαθή­ματα κάθε ημέρα και ελα­φρό­τερη σχολική τσάντα, ερευ­νη­τι­κές εργα­σίες αντί εξε­τά­σεων, περι­γρα­φική αξιο­λό­γηση αντί βαθμών, προ­σαρ­μογή των σχο­λείων στις τοπικές συν­θή­κες, εισα­γωγή στα ΑΕΙ με ισχυρό απο­λυ­τή­ριο ενός ανα­νε­ω­μέ­νου διετούς λυκείου με ερευ­νη­τι­κές εργα­σίες και επι­λο­γές μαθη­μά­των, εξε­τά­σεις προ­τε­ραιό­τη­τας (προς το παρόν μόνο για τις σχολές υψηλές ζήτησης) και τετρα­ε­τές γυμνά­σιο για ολο­κλη­ρω­μέ­νες εγκύ­κλιες γνώσεις.

«Εσείς γιατί σπου­δά­σατε;» τον ρωτάω αιφ­νι­δια­στικά έπειτα από αναφορά μας στο εκπαι­δευ­τικό κίνημα που έχει ανα­πτυ­χθεί στις ΗΠΑ για να ανα­κα­λύ­ψουν ξανά οι νέοι το κρι­τή­ριο της αλλη­λεγ­γύης, απέ­να­ντι σε εκείνο των χρη­μά­των και της «επαγ­γελ­μα­τι­κής απο­κα­τά­στα­σης» που στοι­χειώ­νει τους νεα­νι­κούς εγκε­φά­λους παγκο­σμίως.

Αφού χαμο­γε­λάει σκε­φτι­κός απα­ντάει: «Για να είμαι ειλι­κρι­νής, μικρός ήθελα γίνω αγγειο­πλά­στης. Πήγαινα μάλιστα σε μια σχολή αγγειο­πλα­στι­κής και ήθελα να συνε­χίσω στο εξω­τε­ρικό. Ομως αγα­πούσα τη Φιλο­σο­φία και την Ιστορία…». Το μεγάλο ταξίδι για τη γνώση, πράγ­ματι, ξεκι­νάει πάντα από έναν καλό εκπαι­δευ­τικό. Ενα καλό βιβλίο. Ενα σχολείο που διοι­κεί­ται από ορα­μα­τι­στές.

Ο κ. Λιάκος περι­γρά­φει ως την πιο τραυ­μα­τική ανά­μνηση του πρώτου έτους του στο σχολείο την ημέρα που ο Μακά­ριος επι­σκέ­φθηκε γεί­το­νες των γονιών του και όταν τον πήγαν να τον ευλο­γή­σει, εκείνος του είπε σοβαρά: «Γράψε μου το Σίγμα κεφα­λαίο»… Δείγμα λάθους παι­δα­γω­γι­κής μεθόδου;

Στη συνέ­ντευξη που έδωσε στο «Βήμα» παρου­σιά­ζει ανα­λυ­τικά τους νέους σχε­δια­σμούς.

«Μία από τις λέξεις-κλειδιά είναι η ενδυ­νά­μωση. Η ενδυ­νά­μωση του δασκά­λου και του μαθητή. Ως τώρα η εκπαί­δευση είχε χαρα­κτήρα παθη­τι­κής απο­τύ­πω­σης. Το υπουρ­γείο Παι­δείας βγάζει το ανα­λυ­τικό πρό­γραμμα, τα σχολεία το εφαρ­μό­ζουν, οι σχο­λι­κοί σύμ­βου­λοι ελέγ­χουν πώς εφαρ­μό­ζε­ται. Ο δάσκα­λος και ο μαθητής; Παθη­τι­κοί απο­δέ­κτες. Πρέπει λοιπόν τώρα να γίνουν ενερ­γη­τι­κοί συν­δια­μορ­φω­τές του προ­γράμ­μα­τος».

«Λιγό­τε­ρος όγκος και βάρος πλη­ρο­φο­ριών. Λιγό­τερη πίεση που κατα­κλύ­ζει από παντού το παιδί και το ανα­γκά­ζει να μάθει. Δεν είναι ακριβώς γνώση αυτό που παίρνει ένα παιδί σήμερα, είναι καται­γι­σμός. Πρέπει λοιπόν να μετα­τρέ­ψουμε τη σχολική δια­δι­κα­σία σε μια δια­δι­κα­σία ερευ­νη­τική, δίνο­ντας στα παιδιά δυνα­τό­τητα αυτε­νέρ­γειας. Αυτό απαιτεί κυρίως εκπαί­δευση των εκπαι­δευ­τι­κών και διαρκή επι­μόρ­φωση. Οι εκπαι­δευ­τι­κοί πρέπει να πάρουν στα χέρια τους το σχολείο. Να κάνουν εβδο­μα­διαίες παι­δα­γω­γι­κές συνα­ντή­σεις. Να συνερ­γά­ζο­νται μεταξύ τους στην τάξη, να συμ­με­τέ­χουν στη λήψη των απο­φά­σεων».

«Τα πράγ­ματα είναι ακόμη χει­ρό­τερα. Η εκπαί­δευση στο σύνολό της είναι δια­σω­λη­νω­μένη με το κράτος. Ακόμη και αν πάρουν πρω­το­βου­λίες οι εκπαι­δευ­τι­κοί, το κάνουν παρα­βιά­ζο­ντας τους κανο­νι­σμούς. Η ενδυ­νά­μωση του σχο­λείου αφορά την αυτο­νο­μία του σχο­λείου. Αυτό απαιτεί υπευ­θυ­νό­τητα από τον σύλλογο των διδα­σκό­ντων. Κάθε σχολείο πρέπει να επε­ξερ­γα­στεί τον εσω­τε­ρικό κανο­νι­σμό της λει­τουρ­γίας του, εκπαι­δευ­τι­κούς στόχους, σχέδιο».

«Ακριβώς. Ολοι οι εκπαι­δευ­τι­κοί οργα­νι­σμοί πρέπει να έχουν εσω­τε­ρικό κανο­νι­σμό της λει­τουρ­γίας τους. Υπευ­θυ­νό­τητα και ελευ­θε­ρία πάνε μαζί».

«Ναι, ωστόσο οι δήμοι δεν είναι ακόμη έτοιμοι οικο­νο­μικά και θεσμικά για αυτή τη σύνδεση. Θα πρέπει όμως πολι­τι­σμι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες του δήμου να φτάνουν στα σχολεία. Βέβαια υπάρχει κίν­δυ­νος, όπως στην Αμερική, να υπάρ­χουν πλούσια σχολεία σε πλού­σιους δήμους και φτωχά σε φτωχούς. Αλλά εδώ χρειά­ζο­νται ενι­σχυ­τι­κές δράσεις ώστε σε φτωχές περιο­χές να έχεις μεγα­λύ­τερη μετα­φορά οικο­νο­μι­κών και πολι­τι­σμι­κών πόρων. Υπο­στη­ρί­ζουμε τη δημιουρ­γία ενός δικτύου πολύ καλών σχο­λείων σε αυτές τις φτωχές περιο­χές, ιδίως των πόλεων όπου επι­σω­ρεύ­ο­νται κοι­νω­νικά προ­βλή­ματα. Στις σχο­λι­κές επι­δό­σεις η Αθήνα είναι κομμένη στα τέσσερα. Η δυτική Αθήνα έχει τα φτω­χό­τερα εκπαι­δευ­τικά απο­τε­λέ­σματα, μαζί με ορει­νούς νομούς (Ροδόπη) αλλά και νησιά (Ζάκυν­θος) όπου λόγω του­ρι­σμού βγάζουν τα παιδιά νωρίς από το σχολείο. Εδώ χρειά­ζε­ται προσοχή. Το πρό­γραμμα της εκπαί­δευ­σης δεν μπορεί να είναι ενιαίο και συγκε­ντρω­τικά προ­βλε­πό­μενο χωρίς να λογα­ριά­ζει τοπικές δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις και προ­βλή­ματα. Εδώ επι­βάλ­λε­ται να δώσεις κάποιον λόγο και ρόλο στον σχε­δια­σμό στις τοπικές αρχές και στους φορείς».

«Μα φυσικά. Να δώσουμε ακόμη τη δυνα­τό­τητα σε ομάδες εκπαι­δευ­τι­κών να εντά­ξουν το σχολείο τους στα πει­ρα­μα­τικά. Αν πείσουν ότι μπορούν να το κάνουν, σε συνερ­γα­σία λ.χ. με πανε­πι­στή­μια ή ερευ­νη­τικά κέντρα. Επίσης πρέπει να λογα­ριά­σουμε σοβαρά την εμπλοκή των γονέων. Οπου υπήρξαν σχολές γονέων για παρά­δειγμα, υπήρξε θεα­μα­τική άνοδος της σχο­λι­κής από­δο­σης. Τους έμαθαν πώς να δια­βά­ζουν τα παιδιά τους. Τους εμφύ­ση­σαν παι­δα­γω­γικά ιδεώδη».

«Η αρι­στεία πρέπει να συν­δυά­ζε­ται με το περιε­χό­μενο. Αρι­στεία ως προς τι; Εχουμε δια­φο­ρε­τι­κούς τύπους αρι­στείας, όπως έχουμε δια­φο­ρε­τι­κούς τύπους ευφυΐας. Επε­ξερ­γα­ζό­μα­στε ένα εθνικό πλαίσιο εκπαί­δευ­σης. Τι μαθητή θέλουμε; Τι καθη­γητή θέλουμε; Τι θέλουμε να ξέρει; Τι αξίες να έχει; Αυτό το πλαίσιο θα μας επι­τρέ­ψει αφενός να μην είμαστε προ­σκολ­λη­μέ­νοι στο ανα­λυ­τικό πρό­γραμμα, αλλά να ανα­στο­χα­ζό­μα­στε τα προ­γράμ­ματα και τη σχολική πράξη, να απο­τι­μούμε το σχολείο, την τάξη, τον εκπαι­δευ­τικό και τον μαθητή. Η λογική της αρι­στείας και της αξιο­λό­γη­σης δεν είναι ο ένας μαθητής που παρα­γκω­νί­ζει τον άλλον, ο ένας εκπαι­δευ­τι­κός που παρα­γκω­νί­ζει τον συνά­δελφό του».

«Κατ’ αρχήν, η μεταρ­ρύθ­μιση αυτή γίνεται σε έναν εκπαι­δευ­τικό χώρο που λει­τουρ­γεί με στέρηση. Η δημόσια εκπαί­δευση έχει χάσει σε αυτό το διά­στημα της κρίσης το 35% των πόρων της. Είναι αρχή μας η υπε­ρά­σπιση της δημό­σιας εκπαί­δευ­σης, αλλά αν δεν μεταρ­ρυθ­μι­στεί θα χαθεί. Μετά­βαση στην ψηφιακή εκπαί­δευση δεν σημαί­νει μόνο χρη­σι­μο­ποί­ηση άλλων εργα­λείων. Αλλάζει τη θέση του σχο­λείου, τον σχολικό χρόνο, τη σχέση παιδιών, δασκά­λων, γονέων. Είναι επι­στη­μο­λο­γική. Μετα­βάλ­λει τη σχολική γνώση σε σχέση με τις ευρύ­τε­ρες πηγές γνώσης. Αλλαγές καται­γι­στι­κές. Επο­μέ­νως το σχολείο πρέπει να αντα­πο­κρι­θεί».

«Ναι, η έννοια της συνερ­γα­σίας ανάμεσα στις ειδι­κό­τη­τες και η εμπλοκή των παιδιών στην έρευνα αντι­κει­μέ­νων μέσα από τα οποία μαθαί­νουν πώς να μαθαί­νουν είναι η κατεύ­θυνση της σύγ­χρο­νης παι­δα­γω­γι­κής. Στα­διακά θα πετύ­χουμε αυτόν τον στόχο μέσω της εκπαί­δευ­σης καθη­γη­τών, αλλά και της αλλαγής του ημε­ρή­σιου προ­γράμ­μα­τος του σχο­λείου. Να αλλάξει η στίξη του σχο­λείου. Αντί 6-7 μαθή­ματα σε 45λεπτα, δύο ή τρία αντι­κεί­μενα σε δίωρα. Περι­θώ­ριο για ερευ­νη­τι­κές εργα­σίες. Λιγό­τερα τεστ και αντι­κα­τά­σταση της βαθ­μο­λο­γίας ως και στο γυμνά­σιο με περι­γρα­φική αξιο­λό­γηση του μαθητή».

«Ο μηχα­νι­σμός της εκπαί­δευ­σης είναι συντη­ρη­τι­κός. Πολλές φορές μια καλή ιδέα, καθώς περνάει μέσα από τους μηχα­νι­σμούς της εκπαί­δευ­σης, από τα πάνω προς τα κάτω, αφυ­δα­τώ­νε­ται. Ο σχο­λα­στι­κι­σμός είναι η αρρώ­στια του σχο­λείου. Χρειά­ζε­ται ένας ανε­ξάρ­τη­τος οργα­νι­σμός που θα μπορεί να παρα­κο­λου­θεί τις μεταρ­ρυθ­μί­σεις, να διορ­θώ­νει απο­κλί­σεις ή λάθη, να προ­τεί­νει και­νούρ­γιες. Οι μεταρ­ρυθ­μί­σεις δεν γίνο­νται άπαξ. Πρέπει να είναι μια διαρκής δια­δι­κα­σία».

«Η καρδιά των μεταρ­ρυθ­μί­σεων, εκτός από τη μετα­μόρ­φωση της μαθη­σια­κής κουλ­τού­ρας στην υπο­χρε­ω­τική εκπαί­δευση, θα πρέπει να είναι η αλλαγή του συστή­μα­τος των εξε­τά­σεων και ο και­νούρ­γιος τύπος Λυκείου. Το σημε­ρινό τριετές Λύκειο ακυ­ρώ­νε­ται από τις πανελ­λα­δι­κές εξε­τά­σεις. Το σημε­ρινό τριετές Γυμνά­σιο δεν επαρκεί για να δια­μορ­φώ­σει την πρώτη επι­στη­μο­νική, ιστο­ρική και φιλο­σο­φική συνεί­δηση των μαθητών. Επο­μέ­νως, τετρα­ε­τές Γυμνά­σιο και διετές Λύκειο».

«Το Λύκειο θα δίνει στα παιδιά τη δυνα­τό­τητα να κάνουν εργα­σίες, να προ­σα­να­το­λί­ζο­νται προς τη μετέ­πειτα δουλειά τους, να προ­σφέ­ρουν εθε­λο­ντική δουλειά. Χρειά­ζε­ται να μπορεί να κάνει το ίδιο το Λύκειο έγκυρες εξε­τά­σεις. Να δίνει ένα αξιό­πι­στο απο­λυ­τή­ριο, και σε μια προ­ο­πτική μερικών χρόνων να επαρκεί αυτό για το Πανε­πι­στή­μιο. Ενα αξιό­πι­στο απο­λυ­τή­ριο που δεν θα βασί­ζε­ται σε μια εξέταση άπαξ, αλλά σε ένα σύνολο δια­δι­κα­σιών και σύν­θε­των κρι­τη­ρίων».

«Οι εξε­τά­σεις πρέπει να περιο­ρι­στούν εκεί όπου απαι­τού­νται κάποιες ειδικές δεξιό­τη­τες και εκεί όπου οι υπο­ψή­φιοι είναι περισ­σό­τε­ροι από τις προ­σφε­ρό­με­νες θέσεις. Στις λίγες σχολές υψηλού αντα­γω­νι­σμού. Αν δώσουμε στα παιδιά τη δυνα­τό­τητα να “κυκλο­φο­ρούν” μέσα στις σχολές, τη δυνα­τό­τητα συν­δυα­στι­κών πτυχίων, πτυχίων πρώτης και δεύ­τε­ρης ειδι­κό­τη­τας, θα αλλά­ξουμε την εικόνα. Τα παιδιά δεν θα συν­θλί­βο­νται σε προ­γράμ­ματα που δεν τα ενδια­φέ­ρουν. Πρέπει να αγαπούν αυτό που θέλουν να σπου­δά­σουν και να μην είναι λ.χ. η τέταρτη ή πέμπτη επιλογή τους».

«Τα ελλη­νικά πανε­πι­στή­μια πρέπει να κάνουν ξενό­γλωσσα προ­γράμ­ματα. Οχι προ­γράμ­ματα “λάντζας”, δηλ. φτηνά και κοι­νό­τοπα, αλλά όπου η Ελλάδα έχει συγκρι­τικό πλε­ο­νέ­κτημα και πρω­το­τυ­πία. Λ.χ. Κλασικό πολι­τι­σμό, Αρχαιο­λο­γία – Ιστορία, αλλά όχι μόνο».

«Καλή ερώτηση. Είχα δίλημμα. Μου άρεσε η αγγειο­πλα­στική, φοι­τούσα και σε σχολή στο Μαρούσι. Οταν τελεί­ωσα το τότε γυμνά­σιο, προ­βλη­μα­τι­ζό­μουν αν θα συνέ­χιζα στο εξω­τε­ρικό ή αν θα έδινα εξε­τά­σεις στο πανε­πι­στή­μιο. Με κέρ­δι­σαν η Φιλο­σο­φία και η Ιστορία. Και μάλιστα το Πανε­πι­στή­μιο Θεσ­σα­λο­νί­κης λόγω δημο­τι­κι­σμού».

«Είναι αντα­πό­κριση στα προ­βλή­ματα που έχει η εκπαί­δευση και η χώρα. Θα δημο­σιο­ποι­ή­σουμε τα πορί­σματα, με μορφή γενικών κατευ­θύν­σεων, τέλη Μαΐου. Θα τα παρα­δώ­σουμε στην κυβέρ­νηση αλλά και στην κοι­νω­νία».

«Στην κοι­νω­νία συνο­λικά. Θέλουμε να δημιουρ­γή­σουμε μια συνεί­δηση προ­ο­δευ­τι­κής μεταρ­ρύθ­μι­σης και ένα κίνημα που θα την υπε­ρα­σπί­σει».

«Αν αφορούν ζητή­ματα τρέ­χου­σας λει­τουρ­γίας και δηλώ­νο­νται ως μετα­βα­τι­κές, σε αυτή την περί­πτωση, πράγ­ματι, δεν μπορεί να περι­μέ­νει τον διάλογο να τελειώ­σει».