Κλιματική αλλαγή και Επιπτώσεις στις χώρες της Μεσογείου – Εκτός από Λιτανείες χρειάζονται άμεσα και έργα

Ακούμε συχνά για την υπερ­θέρ­μανση του πλανήτη, για το φαι­νό­μενο του θερ­μο­κη­πίου και για την κλι­μα­τική αλλαγή. Στην περιοχή μας η περί­ο­δος των βρο­χο­πτώ­σεων έχει συρ­ρι­κνω­θεί. Τα έντονα καιρικά φαι­νό­μενα γίνο­νται όλο και πιο συχνά και ο καύ­σω­νας διαρκεί όλο και περισ­σό­τε­ρες ημέρες. Η ύπαι­θρος παλαιό­τερα ήταν γεμάτη με φυσικές πηγές και ρυάκια που έτρεχαν σχεδόν όλο τον χρόνο. Όλοι προ­βλη­μα­τι­ζό­μα­στε και ψάχνουμε απα­ντή­σεις. Τι άλλαξε; Τι είναι η κλι­μα­τική αλλαγή; Είναι ένα παρο­δικό φαι­νό­μενο;

·     Όλοι γνω­ρί­ζουμε ότι στα θερ­μο­κή­πια παρά­γο­νται καλο­και­ρινά είδη τον χειμώνα.

·     Σίγουρα χρειά­στηκε κάποια φορά να μπούμε σε αυτο­κί­νητο, που βρι­σκό­ταν στον ήλιο, με κλειστά παρά­θυρα.

·     Επίσης οι περισ­σό­τε­ροι έχουμε ηλια­κούς θερ­μο­σί­φω­νες και καλύ­πτουμε τις ανάγκες μας σε ζεστό νερό, όταν υπάρχει ηλιο­φά­νεια, ακόμη και τον Χειμώνα.

Σε όλες τις περι­πτώ­σεις πρό­κει­ται για το ίδιο φυσικό φαι­νό­μενο.

Η εξήγηση του φαι­νο­μέ­νου θα μας βοη­θή­σει να κατα­νο­ή­σουμε, που οφεί­λε­ται η Κλι­μα­τική Αλλαγή και πόσο θα κρα­τή­σει. Οι ακτίνες του ήλιου μετα­φέ­ρουν στη γη την απα­ραί­τητη ενέρ­γεια για να υπάρχει η ζωή στον πλανήτη μας. Οι ακτίνες μπορούν να περνούν μέσα από διαφανή υλικά όπως η ατμό­σφαιρα το γυαλί και το πλα­στικό και αφού απορ­ρο­φη­θούν από τα διάφορα αντι­κεί­μενα του χώρου, μετα­τρέ­πο­νται σε θερ­μό­τητα με απο­τέ­λε­σμα την αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας. Τα σώματα που απορ­ρό­φη­σαν τη θερ­μό­τητα, την εκπέ­μπουν με υπέ­ρυ­θρες ακτίνες, μια αόρατη ακτι­νο­βο­λία. Ως γνωστό το ανθρώ­πινο μάτι βλέπει μόνο μια μικρή περιοχή ακτι­νο­βο­λιών, που δίνουν την αίσθηση των χρω­μά­των που έχει το ουράνιο τόξο.

Οι υπέ­ρυ­θρες ακτίνες δεν μπορούν να περά­σουν από το γυαλί ή το δια­φα­νές πλα­στικό, με απο­τέ­λε­σμα η θερ­μό­τητα να εγκλω­βί­ζε­ται στο χώρο του αυτο­κι­νή­του, του θερ­μο­κη­πίου και στους καθρέ­φτες του ηλιακού και ενώ  συνε­χί­ζουν να περνούν οι ακτίνες του ήλιου η θερ­μό­τητα δεν μπορεί να δια­φύ­γει και ανε­βά­ζει ακόμη περισ­σό­τερο τη θερ­μο­κρα­σία.

Αυτό περίπου γίνεται σήμερα και στη γη. Μετα­τρέ­ψαμε τον πλανήτη μας σε ένα θερ­μο­κή­πιο. Από επι­στη­μο­νι­κές μελέτες, που έγιναν, δια­πι­στώ­σαμε ότι κάποια αέρια, που παρά­γουν οι ανθρώ­πι­νες δρα­στη­ριό­τη­τες και τα ελευ­θε­ρώ­νουν κατά εκα­το­ντά­δες εκα­τομ­μύ­ρια τόνους στην ατμό­σφαιρα, είναι δια­πε­ρατά από τις ακτίνες του ήλιου, οι οποίες ζεσταί­νουν τη γη μετα­φέ­ρο­ντας την απαι­τού­μενη για τη δια­τή­ρηση της ζωής ενέρ­γεια. Η επι­φά­νεια της γης εκπέ­μπει μέρος της θερ­μό­τη­τας, που δέχεται από τον ήλιο, υπό μορφή υπέ­ρυ­θρων ακτινών προς το διά­στημα και έτσι δημιουρ­γή­θηκε μια ισορ­ρο­πία τα τελευ­ταία δύο δισε­κα­τομ­μύ­ρια χρόνια. Έτσι σε κάθε περιοχή της γης είχαμε εναλ­λαγή των εποχών με τις και­ρι­κές συν­θή­κες που τις χαρα­κτή­ρι­ζαν (Άνοιξη – Καλο­καίρι – Φθι­νό­πωρο – Χει­μώ­νας).

Τι είναι αυτό που άλλαξε; Τρία αέρια, το διο­ξεί­διο του άνθρακα, το μεθάνιο και το υπο­ξεί­διο του αζώτου, ενώ είναι δια­πε­ρατά από τις ακτίνες του ήλιου, είναι αδια­πέ­ρα­στα από τις υπέ­ρυ­θρες ακτίνες, εμπο­δί­ζο­ντας τη θερ­μό­τητα που εκπέ­μπει η γη να δια­φύ­γει στο διά­στημα. Μετα­τρέ­ψαμε τη Γη σε ένα θερ­μο­κή­πιο.

1.     Τι διο­ξεί­διο του άνθρακα, το οποίο είναι μεν απα­ραί­τητο για τη δια­τή­ρηση της ζωής, γιατί με τη φωτο­σύν­θεση το παίρ­νουν τα φυτά, ανα­πτύσ­σουν το φυτικό βασί­λειο και τρο­φο­δο­τούν τους ζωικούς οργα­νι­σμούς με βρώ­σι­μες ύλες, ελευ­θε­ρώ­νο­ντας ταυ­τό­χρονα οξυγόνο. Οι ζωικοί οργα­νι­σμοί με την αναπνοή παίρ­νουν οξυγόνο από την ατμό­σφαιρα καίνε τις τροφές τους για να έχουν ενέρ­γεια και απο­βάλ­λουν το διο­ξεί­διο του άνθρακα που παρά­γε­ται στους ιστούς. Μια τέλεια ισορ­ρο­πία έχει ανα­τρα­πεί.

2.     Άλλα αέρια που συμ­βάλ­λουν στο φαι­νό­μενο του θερ­μο­κη­πίου, σε μικρό­τερο βαθμό, είναι το μεθάνιο, που δημιουρ­γεί­ται από την αποι­κο­δό­μηση οργα­νι­κών απο­βλή­των (εκα­τομ­μύ­ρια τόνοι οργα­νι­κών σκου­πι­διών ενα­πο­θέ­το­νται καθη­με­ρινά).

3.     Επίσης σημα­ντική και η παρου­σία του υπο­ξει­δίου του αζώτου από την αλό­γι­στη χρήση αζω­τού­χων λιπα­σμά­των.

Τη μεγα­λύ­τερη συμβολή στην κλι­μα­τική αλλαγή την έχει το διο­ξεί­διο του άνθρακα. Ας δούμε τι έκαναν οι άνθρω­ποι στα­διακά τα τελευ­ταία δια­κό­σια χρόνια;

Η ηλικία της γης εκτι­μά­ται γύρα στα 4,6 δισε­κα­τομ­μύ­ρια χρόνια. Τα πρώτα εκατό εκα­τομ­μύ­ρια χρόνια η θερ­μο­κρα­σία της επι­φά­νειας της γης ήταν πολύ υψηλή και γύρω της τα πάντα ήταν σε αέρια κατά­σταση. Μεταξύ των αερίων υπήρχαν τερά­στιες ποσό­τη­τες διο­ξει­δίου του άνθρακα και υδρα­τμών. Δεν υπήρχε ακόμη οξυγόνο. Με την ψύξη της γης άρχισαν να πέφτουν στη γη τερά­στιες ποσό­τη­τες νερού, σχη­μα­τί­ζο­ντας σιγά σιγά τις θάλασ­σες, τους ωκε­α­νούς, τις λίμνες, τα ποτάμια και τον υπόγειο υδρο­φόρο ορί­ζο­ντα. Φτά­νο­ντας στην περίοδο 2,4 έως 2,0 δισε­κα­τομ­μύ­ρια χρόνια πριν, οπότε με τη φωτο­σύν­θεση από τα κυα­νο­βα­κτή­ρια, έγινε η μεγάλη οξυ­γό­νωση της ατμό­σφαι­ρας, για να φτά­σουμε στη σημε­ρινή σύσταση πριν από 500 περίπου εκα­τομ­μύ­ρια χρόνια. Η σύσταση του αέρα στα­θε­ρο­ποιεί­ται περίπου στο  78% Άζωτο, 21% οξυγόνο και το διο­ξεί­διο του άνθρακα στα επίπεδα 260-280 ppm (0,026%), μέχρι τη βιο­μη­χα­νική επα­νά­σταση.

·       Μέχρι τη βιο­μη­χα­νική επα­νά­σταση το 1750, είχε δια­τη­ρη­θεί μια ισορ­ρο­πία μεταξύ εκπο­μπών διο­ξει­δίου του άνθρακα και απορ­ρό­φη­σης του από το φυτικό βασί­λειο μέσω της φωτο­σύν­θε­σης δια­τη­ρώ­ντας την ποσό­τητα του στα 260-280 ppm.

·       Με την μεγάλη χρήση ορυκτών καυ­σί­μων (πετρε­λαίου και άνθρακα), την περίοδο 1750 – 1850 άρχισε να παρα­τη­ρεί­ται μια αύξηση του διο­ξει­δίου του άνθρακα στην ατμό­σφαιρα φτά­νο­ντας τα 285 ppm χωρίς να μας απα­σχο­λεί ιδιαί­τερα.

·       Από το 1850 – 1950 συνε­χί­ζε­ται μια αργή αλλά σταθερή αύξηση του διο­ξει­δίου του άνθρακα, φτά­νο­ντας στα 310 ppm.

·       Φτά­νο­ντας στη μετα­πο­λε­μική περίοδο 1950 – 2000 παρα­τη­ρεί­ται μια επι­τά­χυνση της αύξησης του διο­ξει­δίου του άνθρακα, ανε­βά­ζο­ντάς το στα 370 ppm. Τότε έγινε η μεγάλη κινη­το­ποί­ηση της Επι­στη­μο­νι­κής κοι­νό­τη­τας σε όλο τον κόσμο, με τις Διε­θνείς Συνό­δους του ΟΗΕ για το Περι­βάλ­λον: 1) το 1972 στη Στοκ­χόλμη, 2) το1992 στο Ρίο, 3) το 1997 στο Κιότο, 4) το 2002 στο Γιο­χά­νε­σμπουργκ, 5) το 2009 στην Κοπεγ­χάγη 6) και το 2015 με τη Σύνοδο των Ηνω­μέ­νων Εθνών για την Κλι­μα­τική Αλλαγή στο Παρίσι. Στο Παρίσι τέθηκε ως στόχος της συμ­φω­νία, ο περιο­ρι­σμός της αύξησης της θερ­μο­κρα­σίας της γης κάτω από τους 2o C σε σχέση με τα προ­βιο­μη­χα­νικά επίπεδα.

·       Από το 2000 μέχρι σήμερα η αύξηση έχει απο­κτή­σει υψη­λό­τε­ρους ρυθμούς ( 2 – 3 ppm το χρόνο) φτά­νο­ντας το 2020  στα 420 ppm. Μια αύξηση  κατά 50% από τα προ­βιο­μη­χα­νικά επίπεδα.

Προ­βλέ­ψεις – σενάρια

1.     Εάν δεν μειω­θούν οι εκπο­μπές του διο­ξει­δίου του άνθρακα, η συγκέ­ντρωσή του το 2050 θα ξεπε­ρά­σει τα 500 ppm με την υπερ­θέρ­μανση του πλανήτη να ξεπερνά τους 2ο C, με πιο έντονα τα ακραία καιρικά φαι­νό­μενα, άνοδος της στάθμης της θάλασ­σας, μείωση βιο­ποι­κι­λό­τη­τας και απειλές για την ανθρώ­πινη υγεία.

2.     Εάν έχουμε μείωση των εκπο­μπών όπως προ­βλέ­πει η συμ­φω­νία του Παρι­σιού. Η υπερ­θέρ­μανση θα περιο­ρι­στεί μεταξύ 1,5 και 2,0 ο C μέχρι το 2050.

Άρα ο στόχος, είναι στην καλύ­τερη περί­πτωση να κρα­τή­σουμε την αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας του πλανήτη μέχρι τους 2,0 ο C και φυσικά εάν όλα τα κράτη τηρή­σουν την υπο­χρέ­ωση να εφαρ­μό­σουν τη δέσμευση που ανέ­λα­βαν. Είναι γνωστή η απόφαση του Προ­έ­δρου των ΗΠΑ Ντόναλ Τραμπ το 2017, ότι δεν δεσμεύ­ε­ται από την υπο­γραφή του Μπαράκ Ομπάμα για την ανα­γνώ­ριση της συμ­φω­νίας του Παρι­σιού. Στη συνέ­χεια βέβαια ανα­κλή­θηκε η απόφαση αυτή από τον Τζο Μπάι­ντεν το 2021. Για τη Μεσό­γειο η ξηρασία, τα έντονα καιρικά φαι­νό­μενα, ο καύ­σω­νας με όλα τα επα­κό­λουθα, θα συνε­χί­ζο­νται και ενδε­χο­μέ­νως εντο­νό­τερα για πολλές δεκα­ε­τίες, στην καλύ­τερη περί­πτωση.

Εύλογα γεν­νιέ­ται το ερώτημα. Εκτός από τη ζέστη, τι επι­πτώ­σεις θα έχουμε στην περιοχή μας και εμείς τι μέτρα πρέπει να πάρουμε;

Επι­πτώ­σεις:

1.     Μείωση υδά­τι­νων πόρων, ξηρασία, προ­βλή­ματα στη γεωργία και ανε­πάρ­κεια σε πόσιμο νερό για την κάλυψη των αναγκών του πλη­θυ­σμού.

2.     Υφαλ­μύ­ρωση των υπό­γειων υδάτων λόγω της ανόδου της στάθμης της θάλασ­σας και της υπε­ρά­ντλη­σης. Ο σχη­μα­τι­σμός του υπό­γειου υδρο­φό­ρου ορί­ζο­ντα έγινε σε περιό­δους μεγάλων βρο­χο­πτώ­σεων, που κράτησε εκα­το­ντά­δες και σε μερικές περι­πτώ­σεις χιλιά­δες χρόνια και όπως γίνεται αντι­λη­πτό δεν θα επα­νέλ­θει στο εγγύς μέλλον.

3.     Αύξηση της στάθμης της θάλασ­σας με διά­βρωση των ακτών, πλημ­μύ­ρες σε παρά­κτιους οικι­σμούς και του­ρι­στι­κές εγκα­τα­στά­σεις.

4.     Ανα­γκα­στική ανα­προ­σαρ­μογή των καλ­λιερ­γειών και ανα­ζή­τηση νέων πηγών για νερό άρδευ­σης.

5.     Μείωση της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας, δάση και υγρό­το­ποι θα μειω­θούν και είδη που σήμερα καλ­λιερ­γού­νται θα εξα­φα­νι­στούν.

6.     Αυξη­μέ­νοι κίν­δυ­νοι για δασικές πυρ­κα­γιές κάτι συνη­θι­σμένο πια σε Ελλάδα – Ισπανία – Ιταλία – Τουρκία – Κύπρο. Εκεί δηλαδή που υπάρ­χουν ακόμη δάση.

7.     Τα προ­βλή­ματα δημό­σιας υγεία, με περι­στα­τικά θερ­μο­πλη­ξίας στον ευάλωτο πλη­θυ­σμό και στην εξά­πλωση επι­δη­μιών, που μετα­δί­δο­νται με τα κου­νού­πια.

8.     Αλλαγή του σημε­ρι­νού μοντέ­λου του­ρι­σμού, αφού λόγω των υψηλών θερ­μο­κρα­σιών Ιούλιο – Αύγου­στο δεν θα προ­τι­μώ­νται οι περιο­χές της Μεσο­γείου.

9.     Αύξηση των μετα­να­στευ­τι­κών ροών από χώρες που ήδη πλήτ­το­νται με υψηλές θερ­μο­κρα­σίες, θα ανα­γκά­σει τον πλη­θυ­σμό να μετα­κι­νη­θεί Βορειό­τερα.

Γιατί η άνοδος της θερ­μο­κρα­σίας περιο­ρί­ζει τις υδα­το­πτώ­σεις στην περιοχή της Μεσο­γείου;

Εδώ και 2,5 δισε­κα­τομ­μύ­ρια χρόνια, όταν σχη­μα­τί­στη­καν οι θάλασ­σες και οι ωκεανοί, η ποσό­τητα του νερού στη γη παρα­μέ­νει σχεδόν ίδια. Με τον κύκλο του νερού, έχουμε εξά­τμιση του νερού από ωκε­α­νούς, θάλασ­σες, λίμνες και ποτάμια, οι υδρα­τμοί ανε­βαί­νουν, μετα­κι­νού­νται ανάλογα με τη φορά του ανέμου και όταν

ψυχθούν υγρο­ποιού­νται και δημιουρ­γούν τη βροχή. Με την αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας στις θάλασ­σες αυξά­νε­ται και η ποσό­τητα των υδρα­τμών που δημιουρ­γού­νται με απο­τέ­λε­σμα μεγα­λύ­τε­ρες ποσό­τη­τες νερού να ανε­βαί­νουν στην ατμό­σφαιρα και να έχουμε πιο έντονες βρο­χο­πτώ­σεις, με τη διαφορά ότι κατά κανόνα αυτά τα μέτωπα κινού­νται προς τα βόρεια, όπου οι θερ­μο­κρα­σίες είναι χαμη­λό­τε­ρες, αφού οι υψηλές θερ­μο­κρα­σίες στην περιοχή μας, με την Κλι­μα­τική Αλλαγή, γίνο­νται ακόμη πιο υψηλές.

Με τις σημε­ρι­νές συν­θή­κες και σύμφωνα με τις επι­στη­μο­νι­κές ανα­λύ­σεις δεν πρό­κει­ται να επα­νέλ­θουμε στις και­ρι­κές συν­θή­κες του 1950, μέχρι το τέλος του αιώνα που δια­νύ­ουμε.

Πως αντέ­δρα­σαν και αντι­δρούν οι χώρες της Μεσο­γείου;

Το βασι­κό­τερο πρό­βλημα που έχουν να αντι­με­τω­πί­σουν οι χώρες της Μεσο­γείου, εκτός από τους καύ­σω­νες, είναι η λει­ψυ­δρία. Ανε­παρ­κής ποσό­τητα νερού τόσο για ανθρώ­πινη κατα­νά­λωση όσο και για τη γεωργία.

Με την εμφά­νιση του προ­βλή­μα­τος, οι συστά­σεις της Υπη­ρε­σίας Περι­βάλ­λο­ντος των Ηνω­μέ­νων Εθνών ήταν η κατα­σκευή φραγ­μά­των και η ανα­κύ­κλωση του νερού.

Πράγ­ματι οι περισ­σό­τε­ρες χώρες όπως και η χώρα μας, κατα­σκεύ­α­σαν μεγάλα φράγ­ματα και για αρκετά χρόνια κάλυψαν τις ανάγκες τους.

Με την εξέλιξη του φαι­νο­μέ­νου της κλι­μα­τι­κής αλλαγής, τα φράγ­ματα δεν έχουν την επι­θυ­μητή πλη­ρό­τητα, δημιουρ­γή­θηκε έτσι η ανάγκη ανα­κύ­κλω­σης του νερού και η αφα­λά­τωση του θαλασ­σι­νού νερού, για της περιο­χές που είχαν πρό­σβαση στη θάλασσα.

Ανα­κύ­κλωση του νερού για στήριξη της γεωρ­γίας στις χώρες της Μεσο­γείου

 

Αφα­λά­τωση θαλασ­σι­νού νερού

Με την εξέλιξη της Κλι­μα­τι­κής Αλλαγής τα φράγ­ματα απο­δεί­χθη­καν χρήσιμα μεν ανε­παρκή δε. Για να καλύ­ψουν τις ανάγκες μιας σύγ­χρο­νης κοι­νω­νίας, οι χώρες της Μεσο­γείου έχοντας πρό­σβαση στη θάλασσα, προ­χώ­ρη­σαν σε εγκα­τά­σταση μονάδων αφα­λά­τω­σης. Η χώρα μας είναι μακράν τελευ­ταία.

Πιστεύω ότι η χώρα μας και πρω­τί­στως τα μεγάλα νησιά, στα οποία συγκα­τα­λέ­γε­ται η Κρήτη και η Ρόδος, έχουν καθυ­στε­ρή­σει πολύ. Τα παρα­πάνω δεδο­μένα δεί­χνουν ένα επι­κίν­δυνο εφη­συ­χα­σμό. Οι μελέτες πρέπει να γίνουν και να τρέξουν άμεσα με δια­δι­κα­σία έκτα­κτης ανάγκης, για να δια­σφα­λί­σουμε τόσο την ύδρευση όσο και την άρδευση πριν είναι αργά. Δύο συνε­χό­μενα χρόνια ανομ­βρίας δεν μπορεί να αντέξει η Ρόδος. Η ανα­κύ­κλωση του νερού για τη γεωργία και οι αφα­λα­τώ­σεις για την κάλυψη των αναγκών σε νερό ανθρώ­πι­νης κατα­νά­λω­σης δεν μπορούν να περι­μέ­νουν.

Εκτός από Λιτα­νείες χρειά­ζο­νται άμεσα και έργα.