«Στον αέρα» η παιδική προστασία

Δύο ημέ­ρες πριν από τα Χρι­στού­γεν­να του 2013 δέκα αγό­ρια από το ίδρυ­μα παι­δι­κής προ­στα­σί­ας Χα­τζη­κών­στα έφτα­ναν στο Μέ­γα­ρο Μα­ξί­μου. Με αφορ­μή τα 160 χρό­νια λει­τουρ­γί­ας του ιδρύ­μα­τος, ο διευ­θυ­ντής του, Λε­ω­νί­δας Δρα­γου­μά­νος, είχε κα­τα­φέ­ρει να κλεί­σει το «δύ­σκο­λο ρα­ντε­βού» για κά­λα­ντα στον πρω­θυ­πουρ­γό. H πραγ­μα­τι­κή ατζέ­ντα, όμως, ήταν άλλη: «Βοη­θή­στε μας, έχου­με γο­να­τί­σει. Σε λίγο δεν θα τα βγά­ζου­με πέρα», είπε στον κ. Σα­μα­ρά. Στο ίδρυ­μα, όπου φι­λο­ξε­νού­νται σή­με­ρα 300 παι­διά, ο κ. Δρα­γου­μά­νος ξε­κί­νη­σε να δου­λεύ­ει ως παι­δα­γω­γός το 2009 και έχει ζήσει τα χρό­νια της κρί­σης. «Ποιο είναι το πρό­βλη­μα;», τον ρώ­τη­σε ο πρω­θυ­πουρ­γός. «Μόνο σε φό­ρους από το 2010 έχου­με πλη­ρώ­σει πάνω από 2 εκατ. ευρώ», απά­ντη­σε ο κ. Δρα­γου­μά­νος. Ο πρω­θυ­πουρ­γός τον διέ­κο­ψε. «Σε αυτό δεν μπορώ να σε βοη­θή­σω. Πες μου οτι­δή­πο­τε άλλο». Ο κ. Δρα­γου­μά­νος έφυγε απο­γοη­τευ­μέ­νος. Συμ­πτω­μα­τι­κά, την ίδια ώρα, στα γρα­φεία της διοί­κη­σης υπο­γρα­φό­ταν η συ­νέ­χι­ση της συ­νερ­γα­σί­ας του Χα­τζη­κών­στα με το Ζάν­νειο.

Έπει­τα από τρία χρό­νια εξο­ντω­τι­κής φο­ρο­λό­γη­σης και προ­βλη­μα­τι­κών μι­σθω­μά­των, το ιστο­ρι­κό ίδρυ­μα του Ζαν­νεί­ου είχε βρε­θεί σε οι­κο­νο­μι­κό αδιέ­ξο­δο. Στα 10 πιο ση­μα­ντι­κά ακί­νη­τα του ιδρύ­μα­τος, όπου μι­σθω­τής ήταν το Δη­μό­σιο, τα μι­σθώ­μα­τα κα­τα­βάλ­λο­νταν είτε κα­θυ­στε­ρη­μέ­να είτε κα­θό­λου. Από το 2010 μά­λι­στα, το Δη­μό­σιο επέ­βα­λε με το «έτσι θέλω» μεί­ω­ση 30%. Ταυ­τό­χρο­να, έφυγε χωρίς προει­δο­ποί­η­ση ή απο­ζη­μί­ω­ση από τρία από τα ακί­νη­τα, ενώ το ίδρυ­μα είχε χρε­ω­θεί με πα­νά­κρι­βες ανα­και­νί­σεις.

Όταν πέ­ρυ­σι, ο πρό­ε­δρος του ιδρύ­μα­τος Γιώρ­γος Γα­βρι­ήλ, αντι­μέ­τω­πος με το οι­κο­νο­μι­κό αδιέ­ξο­δο, πα­ρα­κα­λού­σε του­λά­χι­στον να γίνει συμ­ψη­φι­σμός των φόρων (350.000 ευρώ) με τις οφει­λές του ίδιου του Δη­μο­σί­ου προς το ίδρυ­μα (40.000 ευρώ), το Δη­μό­σιο όχι μόνο δεν δέ­χθη­κε, αλλά πλέον τον διώ­κει προ­σω­πι­κά για τα χρέη που το ίδρυ­μα αδυ­να­τεί να κα­τα­βά­λει. Σή­με­ρα τα 38 παι­διά του Ζαν­νεί­ου βρί­σκο­νται στο Ίδρυ­μα Χα­τζη­κών­στα.

Αδιέ­ξο­δα σαν αυτά του Ζαν­νεί­ου, αντι­με­τω­πί­ζουν πλέον τα πε­ρισ­σό­τε­ρα με­γά­λα ιδρύ­μα­τα παι­δι­κής προ­στα­σί­ας της χώρας. Αυτό σχε­τί­ζε­ται σε πολ­λές πε­ρι­πτώ­σεις με τον βα­σι­κό τους πόρο: την ακί­νη­τη πε­ριου­σία. Μία σειρά φόρων, επι­βα­ρύν­σε­ων, κα­θυ­στε­ρή­σε­ων αλλά και γρα­φειο­κρα­τι­κά εμπό­δια κα­θι­στούν την – μέχρι πρό­τι­νος πρό­σφο­ρη στην Ελ­λά­δα – επέν­δυ­ση στην ακί­νη­τη πε­ριου­σία ένα δυ­σβά­στα­χτο βάρος. Και στην πε­ρί­πτω­ση των ιδρυ­μά­των, το βάρος με­τα­κυ­λί­ε­ται στα παι­διά που έχουν ανά­γκη.

Ξαφ­νι­κή φο­ρο­λό­γη­ση

«Στην αρχή της κρί­σης δεν εί­χα­με κα­τα­λά­βει τί­πο­τα», λέει ο κ. Δρα­γου­μά­νος. Ιδρύ­μα­τα «πλού­σια» όπως το δικό τους, με με­γά­λη ακί­νη­τη πε­ριου­σία, θε­ω­ρού­σαν πως ήταν θω­ρα­κι­σμέ­να. Όταν όμως άρ­χι­σε η συ­ζή­τη­ση του πρώ­του φο­ρο­λο­γι­κού νόμου του Μνη­μο­νί­ου και άκου­σαν πως πλέον θα φο­ρο­λο­γού­νται τα ει­σο­δή­μα­τα από τα ενοί­κιά τους και θα κα­ταρ­γού­νταν οι φο­ρο­α­παλ­λα­γές που είχαν κα­το­χυ­ρώ­σει, θο­ρυ­βή­θη­καν.

Οι επι­κε­φα­λής των τεσ­σά­ρων με­γα­λύ­τε­ρων κλη­ρο­δο­τη­μά­των της χώρας, που έχουν ως βα­σι­κό τους πόρο τα ενοί­κια από την ακί­νη­τη πε­ριου­σία τους – το Χα­τζη­κών­στα, το Χα­τζη­κυ­ριά­κειο, το Ζάν­νειο και το Αμα­λί­ειο– ξε­κί­νη­σαν σειρά συ­να­ντή­σε­ων, με σκοπό να προ­λά­βουν τα χει­ρό­τε­ρα.

Πήγαν στην κυ­βέρ­νη­ση, στην αντι­πο­λί­τευ­ση, έστει­λαν επι­στο­λές σε όποιον θα μπο­ρού­σε να επη­ρε­ά­σει εκεί­νον τον νόμο. Άκου­σαν διά­φο­ρα: για άλ­λους έφται­γαν το Μνη­μό­νιο και η τρόι­κα, η ανά­γκη για άμεσα έσοδα, ενώ ενη­με­ρώ­θη­καν πως ένας από τους λό­γους ήταν και η μέχρι τότε κα­τα­στρα­τή­γη­ση των φο­ρο­α­παλ­λα­κτι­κών δια­τά­ξε­ων από ιδρύ­μα­τα «μαϊ­μού».

Ελ­λεί­ψει ελεγ­κτι­κού μη­χα­νι­σμού που θα έδινε μια έγκυ­ρη ει­κό­να για το τι ακρι­βώς κά­νουν τα πε­ρί­που 6.000 κοι­νω­φε­λή ιδρύ­μα­τα της χώρας, ο νόμος αυτός ήταν η εύ­κο­λη λύση του κρά­τους για να αντι­με­τω­πί­σει αυ­τούς που εκ­με­ταλ­λεύ­ο­νταν την κοι­νω­νι­κή πο­λι­τι­κή για τους ευ­πα­θείς. «Μα τι φταί­με εμείς αν δεν μπο­ρεί­τε να κά­νε­τε ελέγ­χους;», ρω­τού­σαν αγα­να­κτι­σμέ­νοι οι υπεύ­θυ­νοι των ιδρυ­μά­των.

«Πίσω από κλει­στές πόρ­τες λόγια συ­μπά­θειας και κα­τα­νό­η­σης, υπο­σχέ­σεις, αλλά μετά τί­πο­τα», θυ­μά­ται ο Μι­χα­ήλ Στρου­μπού­λης, που βρί­σκε­ται στο Δ.Σ. του Χα­τζη­κυ­ριά­κειου εδώ και 16 χρό­νια. Ο δικός του αγώ­νας είχε ξε­κι­νή­σει πολύ πριν «φταί­ξει» το Μνη­μό­νιο με αφορ­μή τον με­γά­λο σει­σμό του 1999 που άφησε πλη­γές στο ιστο­ρι­κό κτί­ριο του ιδρύ­μα­τος.

Χτι­σμέ­νο το 1889 από τον Χα­τζη­κυ­ρια­κό – κα­πνέ­μπο­ρα από τη Σμύρ­νη, ο οποί­ος είχε ορα­μα­τι­στεί ένα πρό­τυ­πο ορ­φα­νο­τρο­φείο για κο­ρί­τσια, το κτί­ριο πέρα από χι­λιά­δες παι­διά, έχει φι­λο­ξε­νή­σει τραυ­μα­τί­ες από δύο πο­λέ­μους και πρό­σφυ­γες από τη Μικρά Ασία.

Στην τε­λευ­ταία με­γά­λη κρίση της χώρας, όμως, πα­ρέ­μει­νε άδειο. Ο χα­ρα­κτη­ρι­σμός του ως εθνι­κού μνη­μεί­ου εκτό­ξευ­σε το κό­στος της κα­τα­σκευ­ής στα ύψη. «Είναι απα­γο­ρευ­τι­κό», τους έλε­γαν οι κυ­βερ­νή­σεις. Την ίδια στιγ­μή, απα­γο­ρευ­τι­κή ήταν και οποια­δή­πο­τε πα­ρέμ­βα­ση στον χώρο ή στο κτί­ριο – αν και το ίδιο δεν ίσχυε για το κρά­τος, που απαλ­λο­τρί­ω­σε χωρίς τη συ­ναί­νε­ση του ιδρύ­μα­τος 10 στρέμ­μα­τα για να φτιά­ξει σχο­λεία.

Δε­κα­πέ­ντε χρό­νια μετά τον σει­σμό, 130 κο­ρί­τσια από 6 έως 18 ετών μέ­νουν ακόμη σε 8 προ­κα­τα­σκευα­σμέ­να σπι­τά­κια, δίπλα στο κτί­ριο που δε­σπό­ζει σαν φά­ντα­σμα στο οι­κό­πε­δο. Πρό­σφα­τα, οι προ­σπά­θειες απέ­δω­σαν και μέσα στο επό­με­νο έτος προ­γραμ­μα­τί­ζο­νται ερ­γα­σί­ες με ευ­ρω­παϊ­κά κον­δύ­λια. Εν τω με­τα­ξύ, όμως, το ίδρυ­μα πλη­ρώ­νει τα τε­λευ­ταία 4 χρό­νια 33.000 ευρώ ετη­σί­ως σε φό­ρους για το ερει­πω­μέ­νο ακί­νη­το.

Με τα χρό­νια το Χα­τζη­κυ­ριά­κειο απέ­κτη­σε και άλλα ση­μα­ντι­κά κτί­ρια που κα­νο­νι­κά θα έπρε­πε να εξα­σφα­λί­ζουν την απρό­σκο­πτη λει­τουρ­γία του ιδρύ­μα­τος, αλλά έχουν γίνει τα τε­λευ­ταία χρό­νια «πρό­βλη­μα».

Το τριώ­ρο­φο νε­ο­κλα­σι­κό στη γωνία Στα­δί­ου και Κοραή, άλ­λο­τε φη­μι­σμέ­νο ξε­νο­δο­χείο Grand Hôtel d’ Athène, που με­τα­πο­λε­μι­κά πα­ρήκ­μα­σε, μπήκε πριν από με­ρι­κά χρό­νια σε δια­γω­νι­σμό από το ίδρυ­μα. Η ισπα­νι­κή εται­ρία ZARA θα ανα­λάμ­βα­νε εξ ολο­κλή­ρου την ανα­καί­νι­ση και θα το εκ­με­ταλ­λευό­ταν για 19 χρό­νια. Το ίδρυ­μα θα εξα­σφά­λι­ζε ένα στα­θε­ρό ει­σό­δη­μα και στο τέλος ένα κτί­ριο ανα­και­νι­σμέ­νο.

Κα­θυ­στε­ρή­σεις στην έκ­δο­ση αδειών και στο Αρ­χαιο­λο­γι­κό Συμ­βού­λιο όταν εντο­πί­στη­καν αρ­χαία και μία προ­σφυ­γή στο ΣτΕ για να μην αλ­λά­ξει η εσω­τε­ρι­κή δια­μόρ­φω­ση του κτι­ρί­ου πα­ρα­λί­γο να τι­νά­ξουν τα πάντα στον αέρα.

«Εάν χά­σου­με το έργο, θα κα­τα­στρα­φού­με», προ­σπα­θού­σε να εξη­γή­σει ο κ. Στρου­μπού­λης στον Π. Λα­φα­ζά­νη – τότε δη­μο­τι­κό σύμ­βου­λο του ΚΚΕ που πρω­το­στα­τού­σε με κά­ποιους αρ­χι­τέ­κτο­νες σε εκεί­νη την προ­σφυ­γή. Εκεί­νοι ανέν­δο­τοι. Η ισπα­νι­κή επι­χεί­ρη­ση ανα­γκά­στη­κε να βγά­λει εκ νέου άδειες, με τους επι­κε­φα­λής της στην Αθήνα να προ­σπα­θούν να εξη­γή­σουν στη μη­τρι­κή εται­ρεία τα ανε­ξή­γη­τα. Υστε­ρα από έξι χρό­νια κα­θυ­στέ­ρη­σης, το κα­τά­στη­μα εγκαι­νιά­στη­κε. Σή­με­ρα το ενοί­κιό του απο­τε­λεί πάνω από το μισό συ­νο­λι­κό ει­σό­δη­μα του ιδρύ­μα­τος.

Ει­κο­σα­ε­τής πε­ρι­πέ­τεια

Αντί­στοι­χη πε­ρι­πέ­τεια – με όχι τόσο αίσιο τέλος – έχει το ίδρυ­μα με το ιστο­ρι­κό κτί­ριο, στη γωνία Βου­λής και Κο­λο­κο­τρώ­νη.

Ο τε­λευ­ταί­ος ενοι­κια­στής, ένας υα­λο­πώ­λης, εξα­φα­νί­στη­κε την δε­κα­ε­τία του ‘90. Εί­κο­σι χρό­νια αρ­γό­τε­ρα, το ίδρυ­μα βρί­σκε­ται ακόμη στα δι­κα­στή­ρια διεκ­δι­κώ­ντας 60.000 ευρώ. Εν τω με­τα­ξύ τρεις φορές βρέ­θη­κε εν­δια­φε­ρό­με­νος, τρεις φορές υπέ­γρα­ψαν συμ­βό­λαια, τρεις φορές ξε­κί­νη­σαν ερ­γα­σί­ες, αλλά έπει­τα από λίγο όλοι τα πα­ρά­τη­σαν μπρο­στά στα γρα­φειο­κρα­τι­κά εμπό­δια και τους απί­στευ­τους πε­ριο­ρι­σμούς που έβαζε το κρά­τος στον βωμό της προ­στα­σί­ας του δια­τη­ρη­τέ­ου κτι­ρί­ου. Σή­με­ρα το ακί­νη­το κα­ταρ­ρέ­ει πίσω από σκα­λω­σιές, οι οποί­ες στοι­χί­ζουν στο ίδρυ­μα μαζί με τον φόρο ακί­νη­της πε­ριου­σί­ας 14.000 ευρώ τον χρόνο.

«Εχου­με ένα αστείο με­τα­ξύ μας», λέει ο κ. Στρου­μπού­λης, «αντί να προ­στα­τεύ­ου­με τα παι­διά, έχου­με κα­τα­λή­ξει να προ­στα­τεύ­ου­με την αρ­χαιο­λο­γι­κή κλη­ρο­νο­μιά. Ε, μα δεν είναι αυτό το έργο μας!».

«Πε­ριο­ρί­σα­με τα παι­διά που βοη­θά­με»

Στο Χα­τζη­κυ­ριά­κειο γί­νε­ται κα­θη­με­ρι­νά ένας αγώ­νας πε­ρι­κο­πών για να τα βγά­λουν πέρα με μειω­μέ­να έσοδα. Από την άλλη ολο­έ­να και πε­ρισ­σό­τε­ρες οι­κο­γέ­νειες ζη­τά­νε βο­ή­θεια.

Το προ­σω­πι­κό είναι μειω­μέ­νο και στα όριά του. Κάθε με­ση­μέ­ρι π.χ. πέντε γυ­ναί­κες πε­ρι­μέ­νουν 134 παι­διά να γυ­ρί­σουν από το σχο­λείο, να τα τα­ΐ­σουν, να τα αγκα­λιά­σουν, να τα κα­να­κέ­ψουν, να τα μα­λώ­σουν. Τα βγά­ζουν πέρα, με την βο­ή­θεια των εθε­λο­ντών και με δω­ρε­ές σε είδος: από την ψαριά που τους χα­ρί­ζει ο αλιευ­τι­κός όμι­λος Π. Φα­λή­ρου, ή τα δη­μη­τρια­κά για το πρω­ι­νό που ανέ­λα­βε εξ’ ολο­κλή­ρου μια ΜΚΟ.

Η ίδια ει­κό­να και σε άλλα ιδρύ­μα­τα παι­δι­κής προ­στα­σί­ας της χώρας. Στο Χα­τζη­κών­στα, όπου οι πε­ρι­κο­πές στον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό αγ­γί­ζουν το 40%, ο για­τρός που υπήρ­χε μέσα στο ίδρυ­μα έχει πλέον φύγει και τα παι­διά τα πα­ρα­κο­λου­θούν εθε­λο­ντές στους Για­τρούς του κό­σμου, στο Πέ­ρα­μα. Οι κοι­νω­νι­κές δρά­σεις έχουν πε­ριο­ρι­στεί. Και οι άν­θρω­ποι του ιδρύ­μα­τος έχουν ανα­γκα­στεί να αρ­νη­θούν βο­ή­θεια σε οι­κο­γέ­νειες.

«Πριν δυο χρό­νια βοη­θού­σα­με 450 οι­κο­γέ­νειες τώρα έχου­με ανα­γκα­στι­κά πε­ριο­ρί­σει την βο­ή­θεια σε 280-300 παι­διά και έχου­με στα­μα­τή­σει και την βο­ή­θεια προς την επαρ­χία. Αυτό μας έχει πο­νέ­σει», εξη­γεί ο Δρα­γου­μά­νος.

«Εφό­σον διαρ­κεί η κρίση, εφό­σον έχου­με διαρ­κώς πε­ρισ­σό­τε­ρα αι­τή­μα­τα για ει­σα­γω­γή παι­διών, και εφό­σον το κρά­τος συ­νε­χί­ζει να μας αντι­με­τω­πί­ζει σα να εί­μα­στε κερ­δο­σκο­πι­κή επι­χεί­ρη­ση και να μας φο­ρο­λο­γεί τόσο βά­ναυ­σα, είναι δύ­σκο­λη η επό­με­νη μέρα», συ­μπλη­ρώ­νει ο κ. Στρου­μπού­λης.

Οι άν­θρω­ποι των ιδρυ­μά­των όμως δεν το βά­ζουν κάτω. Ο πρό­ε­δρος του Ζαν­νεί­ου κ.Γα­βρι­ήλ μαζί με τους αν­θρώ­πους του Χα­τζη­κών­στα, συ­να­ντιού­νται συχνά σε μα­ρα­θώ­νιες συ­σκέ­ψεις προ­σπα­θώ­ντας να βρουν τις λύ­σεις που θα τους βγά­λουν από το αδιέ­ξο­δο: «Εί­χα­με από καιρό συμ­βι­βα­στεί με την ιδέα πως το κρά­τος δεν μπο­ρεί να βοη­θή­σει στο έργο που κά­νου­με. Αλλά ας στα­μα­τή­σουν να μας βά­ζουν εμπό­δια. Νο­μί­ζω είναι σαφές, δεν υπάρ­χουν πλέον πε­ρι­θώ­ρια», λέει.

Κα­θη­με­ρι­νή