ΟΗΕ: Το τουρκολιβυκό μνημόνιο «αγνοεί πλήρως» την ύπαρξη των Δωδεκανήσων

• Στην επι­στολή προς τον γενικό γραμ­μα­τέα του Οργα­νι­σμού, που στάλ­θηκε 2 ημέρες μετά την επι­κύ­ρωση του μνη­μο­νίου από τη Βουλή των Αντι­προ­σώ­πων της Λιβύης, η Ελλάδα το χαρα­κτη­ρί­ζει παρά­νομο, άκυρο και ανυ­πό­στατο και το απορ­ρί­πτει στο σύνολό του. Την ίδια εβδο­μάδα, 4 τουρ­κικά μη επαν­δρω­μένα αερο­σκάφη πραγ­μα­το­ποί­η­σαν 6 παρα­βά­σεις και 9 παρα­βιά­σεις στο βορειο­α­να­το­λικό και στο νοτιο­α­να­το­λικό Αιγαίο

Τα Δωδε­κά­νησα κατο­νο­μά­ζο­νται ρητά στο κείμενο με το οποίο η Ελλάδα επα­νέρ­χε­ται στα Ηνωμένα Έθνη για το τουρ­κο­λι­βυκό μνη­μό­νιο. Η επι­στολή υπο­γρά­φε­ται από τη μόνιμη αντι­πρό­σωπο της χώρας στον Οργα­νι­σμό, κατ’ εντολή της ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης, απευ­θύ­νε­ται στον γενικό γραμ­μα­τέα και φέρει ημε­ρο­μη­νία 22 Οκτω­βρίου 2026. Στάλ­θηκε 2 ημέρες μετά την επι­κύ­ρωση του μνη­μο­νίου από τη Βουλή των Αντι­προ­σώ­πων της Λιβύης και έχει ήδη κυκλο­φο­ρή­σει ως έγγραφο της Γενικής Συνέ­λευ­σης, με κωδικό A/81/455.

Το πλήρες κείμενο δημο­σιο­ποί­ησε την Τετάρτη 4 Νοεμ­βρίου η Καθη­με­ρινή. Η θέση που δια­τρέ­χει την επι­στολή από την αρχή ως το τέλος είναι ότι το μνη­μό­νιο που υπέ­γρα­ψαν Τουρκία και Λιβύη στις 27 Νοεμ­βρίου 2019 είναι παρά­νομο και ότι η πρό­σφατη επι­κύ­ρωσή του δεν μετα­βάλ­λει τη νομική του φύση.

Την επομένη, Πέμπτη 5 Νοεμ­βρίου 2026, το ΓΕΕΘΑ ανα­κοί­νωσε ότι 4 τουρ­κικά μη επαν­δρω­μένα αερο­σκάφη πραγ­μα­το­ποί­η­σαν 6 παρα­βά­σεις και 9 παρα­βιά­σεις στο βορειο­α­να­το­λικό και στο νοτιο­α­να­το­λικό Αιγαίο.

Η φράση της επι­στο­λής που αφορά στα Δωδε­κά­νησα

Το σημείο που αγγίζει άμεσα τη Δωδε­κά­νησο βρί­σκε­ται στη δεύτερη παρά­γραφο του κει­μέ­νου. Εκεί η ελλη­νική πλευρά ανα­φέ­ρει ότι το μνη­μό­νιο αγνοεί πλήρως «την ύπαρξη πολυά­ριθ­μων ελλη­νι­κών νησιών, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων της Κρήτης και των Δωδε­κα­νή­σων, καθώς και το δικαί­ωμά τους να δημιουρ­γούν θαλάσ­σιες ζώνες πέραν της αιγια­λί­τι­δας ζώνης τους».

Η δια­τύ­πωση έχει διπλό περιε­χό­μενο. Αφενός η Αθήνα καταγ­γέλ­λει ότι το τουρ­κο­λι­βυκό κείμενο παρα­βλέ­πει την ίδια την ύπαρξη των νησιών. Αφε­τέ­ρου υπο­γραμ­μί­ζει ότι τα νησιά αυτά δικαιού­νται θαλάσ­σιες ζώνες που εκτεί­νο­νται πέρα από τα χωρικά τους ύδατα.

Αμέσως μετά, η επι­στολή περι­γρά­φει τι προ­κύ­πτει από αυτή την παρά­λειψη. «Η συνο­ριο­θέ­τηση που προ­κύ­πτει, συνιστά προ­σπά­θεια ανα­δια­μόρ­φω­σης της γεω­γρα­φίας κατά παρά­βαση του διε­θνούς δικαίου της θάλασ­σας», σημειώ­νε­ται, με την ελλη­νική πλευρά να παρα­πέ­μπει ρητά στη Σύμβαση των Ηνω­μέ­νων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασ­σας και στην καθιε­ρω­μένη πρα­κτική συνο­ριο­θέ­τη­σης.

Χωρίς κοινές ακτές και χωρίς κοινά θαλάσ­σια σύνορα

Η αναφορά στα Δωδε­κά­νησα δεν έρχεται απο­κομ­μένη. Προη­γεί­ται, στην ίδια παρά­γραφο, το επι­χεί­ρημα για τη γεω­γρα­φική σχέση των 2 χωρών που υπέ­γρα­ψαν το μνη­μό­νιο.

«Το Μνη­μό­νιο συνήφθη παρά το γεγονός ότι η Τουρκία και η Λιβύη δεν δια­θέ­τουν ούτε παρα­κεί­με­νες, ούτε αντι­κεί­με­νες ακτές και, κατά συνέ­πεια, δεν έχουν κοινά θαλάσ­σια σύνορα», ανα­φέ­ρει η επι­στολή.

Κατά την ελλη­νική θέση, δηλαδή, η οριο­θέ­τηση συνδέει 2 κράτη που δεν έχουν θαλάσ­σιο σύνορο να οριο­θε­τή­σουν.

Η ονο­μα­στική μνεία στην Κρήτη και στα Δωδε­κά­νησα ακο­λου­θεί αμέσως και ολο­κλη­ρώ­νει το σκε­πτικό της Αθήνας για τον λόγο που το μνη­μό­νιο θεω­ρεί­ται αντί­θετο στο διεθνές δίκαιο.

«Άκυρο και ανυ­πό­στατο» παρά την επι­κύ­ρωση

Στο ίδιο σημείο η επι­στολή κατα­λή­γει ότι «το Μνη­μό­νιο είναι παρά­νομο βάσει του διε­θνούς δικαίου».

Για την πράξη της λιβυκής Βουλής, την οποία το ελλη­νικό κείμενο ανα­φέ­ρει στην εισα­γωγή του ως «φερό­μενη επι­κύ­ρωση», σημειώ­νε­ται ότι δεν μπορεί «ούτε να του προσ­δώ­σει οποια­δή­ποτε νομική ισχύ, ούτε να μετα­βά­λει τον νομικό του χαρα­κτήρα ως άκυρου και ανυ­πό­στα­του, στε­ρού­με­νου έννομων συνε­πειών».

Η επόμενη πρόταση είναι σύντομη και δεν αφήνει ενδιά­με­σες εκδοχές: «Κατά συνέ­πεια, η Ελλάδα απορ­ρί­πτει το Μνη­μό­νιο, στο σύνολό του.»

Καμία ισχύς για όσα στη­ρί­ζο­νται στις συντε­ταγ­μέ­νες του

Η Αθήνα δεν περιο­ρί­ζε­ται στο ίδιο το κείμενο του 2019. Υπο­γραμ­μί­ζει ότι κάθε πράξη που ενδε­χο­μέ­νως θα υιο­θε­τη­θεί βάσει του μνη­μο­νίου, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της πράξης επι­κύ­ρω­σης, καθώς και κάθε άλλη πράξη που μπορεί να βασί­ζε­ται «στις παρά­νο­μες συντε­ταγ­μέ­νες που περι­λαμ­βά­νο­νται σε αυτό», «αντί­κει­ται στο διεθνές δίκαιο και δεν έχει καμία νομική ισχύ».

Η δια­τύ­πωση καλύ­πτει έτσι όχι μόνο το μνη­μό­νιο, αλλά και κάθε μελ­λο­ντική ενέρ­γεια που θα επι­κα­λεί­ται τις συντε­ταγ­μέ­νες του, άρα και όσες θα μπο­ρού­σαν να αφορούν τις θαλάσ­σιες περιο­χές των νησιών που κατο­νο­μά­ζο­νται.

Σε άλλο σημείο, η επι­στολή σημειώ­νει ότι η επι­κύ­ρωση του μνη­μο­νίου του 2019 «είναι και παρα­μέ­νει, ανίκανη να παράγει βλάβη σε οποια­δή­ποτε δικαιώ­ματα που ανα­γνω­ρί­ζο­νται στην Ελλάδα βάσει του διε­θνούς δικαίου».

Το μνη­μό­νιο του 2022 για τους υδρο­γο­νάν­θρα­κες

Στο ίδιο έγγραφο η Ελλάδα επα­να­λαμ­βά­νει την αντί­θεσή της και δια­μαρ­τύ­ρε­ται «έντονα» για ένα ακόμη μνη­μό­νιο Τουρ­κίας και Λιβύης, εκείνο της 3ης Οκτω­βρίου 2022 για τη συνερ­γα­σία στον τομέα των υδρο­γο­ναν­θρά­κων.

Η αντί­θεση αφορά στο κείμενο αυτό στο μέτρο που απο­σκο­πεί στην εφαρ­μογή του μνη­μο­νίου του 2019 ή βασί­ζε­ται με οποιον­δή­ποτε τρόπο στη συνο­ριο­θέ­τηση που εκείνο περι­λαμ­βά­νει.

Εδώ εντο­πί­ζε­ται και η προει­δο­ποί­ηση προς τις 2 χώρες που επι­ση­μάν­θηκε σε δημο­σιεύ­ματα των τελευ­ταίων ημερών.

Η Αθήνα τονίζει ότι κάθε ενέρ­γεια στο πλαίσιο της εφαρ­μο­γής του μνη­μο­νίου του 2022 που παρα­βιά­ζει τα κυριαρ­χικά της δικαιώ­ματα ή τη δικαιο­δο­σία της συνιστά παρα­βί­αση του διε­θνούς δικαίου, για την οποία η Ελλάδα, όπως ανα­φέ­ρε­ται, «επι­φυ­λάσ­σε­ται υπέρ των δικαιω­μά­των της».

Οι λιβυκές διεκ­δι­κή­σεις και η δέσμευση για ειρη­νική επίλυση

Ξεχω­ρι­στή αναφορά γίνεται στη θέση της Λιβύης για τα εξω­τε­ρικά όρια της υφα­λο­κρη­πί­δας της στη Μεσό­γειο, η οποία είχε κατα­τε­θεί στα Ηνωμένα Έθνη με προ­φο­ρική δια­κοί­νωση στις 27 Μαΐου 2025, συνο­δευό­μενη από συντε­ταγ­μέ­νες και χάρτη. Η Ελλάδα θεωρεί ότι οι λιβυκές διεκ­δι­κή­σεις είναι «ατεκ­μη­ρί­ω­τες» και στε­ρού­νται νομικής βάσης, παρα­πέ­μπο­ντας στη δική της προ­φο­ρική δια­κοί­νωση της 3ης Σεπτεμ­βρίου 2025.

Η επι­στολή κλείνει με επα­να­βε­βαί­ωση της δέσμευ­σης της Αθήνας να επιλύει τις θαλάσ­σιες δια­φο­ρές με τις γει­το­νι­κές χώρες της Μεσο­γείου «με ειρη­νικά μέσα, με καλή πίστη και σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο της θάλασ­σας».

Ως από­δειξη αυτής της στάσης, η ελλη­νική πλευρά επι­κα­λεί­ται τις συμ­φω­νίες θαλάσ­σιας οριο­θέ­τη­σης που έχει συνάψει με την Ιταλία και την Αίγυπτο.

Μια ακόμη επι­στολή σε μακρά σειρά παρεμ­βά­σεων

Η επι­στολή της 22ης Οκτω­βρίου δεν είναι η πρώτη για το ίδιο ζήτημα. Το ίδιο το κείμενο παρα­πέ­μπει σε 8 προη­γού­με­νες επι­στο­λές των μόνιμων αντι­προ­σώ­πων της Ελλάδας στον ΟΗΕ, με πρώτη εκείνη της 9ης Δεκεμ­βρίου 2019, η οποία επι­συ­νά­πτε­ται, και τελευ­ταία πριν από τη σημε­ρινή εκείνη της 17ης Ιανουα­ρίου 2024. Σε αυτές προ­στί­θε­νται 3 προ­φο­ρι­κές δια­κοι­νώ­σεις της ελλη­νι­κής μόνιμης αντι­προ­σω­πείας, από τον Σεπτέμ­βριο του 2020 έως τον Σεπτέμ­βριο του 2025.

Η ελλη­νική πλευρά ζητά η επι­στολή να κυκλο­φο­ρή­σει ως έγγραφο της Γενικής Συνέ­λευ­σης στο πλαίσιο του θέματος 74 της ημε­ρή­σιας διά­τα­ξης, να αναρ­τη­θεί στον ιστό­τοπο της Διεύ­θυν­σης Ωκε­ά­νιων Υπο­θέ­σεων και Δικαίου της Θάλασ­σας και να δημο­σιευ­θεί στο επόμενο τεύχος του Δελτίου Δικαίου της Θάλασ­σας.

Το πρώτο από τα αιτή­ματα έχει ήδη ικα­νο­ποι­η­θεί, με την κατα­χώ­ριση του κει­μέ­νου ως εγγρά­φου A/81/455.

Αντί­δραση της τουρ­κι­κής ή της λιβυκής πλευράς στην νέα ελλη­νική επι­στολή δεν έχει κατα­γρα­φεί στα μέχρι στιγμής δια­θέ­σιμα στοι­χεία.

Τουρ­κικά μη επαν­δρω­μένα αερο­σκάφη στο νοτιο­α­να­το­λικό Αιγαίο

Στο επι­χει­ρη­σιακό πεδίο, η εικόνα της Πέμπτης 5ης Νοεμ­βρίου απο­τυ­πώ­θηκε σε αριθ­μούς. Σύμφωνα με τα στοι­χεία του ΓΕΕΘΑ, 4 τουρ­κικά μη επαν­δρω­μένα αερο­σκάφη πραγ­μα­το­ποί­η­σαν 6 παρα­βά­σεις και 9 παρα­βιά­σεις, κινού­μενα στο βορειο­α­να­το­λικό και στο νοτιο­α­να­το­λικό Αιγαίο.

Στην ορο­λο­γία των Ενόπλων Δυνά­μεων, οι παρα­βά­σεις αφορούν στους κανόνες ενα­έ­ριας κυκλο­φο­ρίας, ενώ οι παρα­βιά­σεις αφορούν στον εθνικό εναέριο χώρο.

Η ανα­κοί­νωση, όπως έγινε γνωστή, δεν κατο­νο­μά­ζει συγκε­κρι­μένα νησιά.

Το νοτιο­α­να­το­λικό Αιγαίο περι­λαμ­βά­νει τη θαλάσ­σια περιοχή των Δωδε­κα­νή­σων, ωστόσο από τα δια­θέ­σιμα στοι­χεία δεν διευ­κρι­νί­ζε­ται πάνω από ποια σημεία κινή­θη­καν τα αερο­σκάφη ούτε πώς κατα­νέ­μο­νται οι παρα­βά­σεις και οι παρα­βιά­σεις ανάμεσα στο βορειο­α­να­το­λικό και στο νοτιο­α­να­το­λικό τμήμα.