Υπηρεσιακά λάθη ως άμυνα του συμβούλου με την εξαψήφια οφειλή

• Η πλευρά του αιρετού φέρεται να υποστηρίζει ότι εγκλωβίστηκε σε εσφαλμένες υπηρεσιακές διαδικασίες, καθώς η νέα ρύθμιση του Αυγούστου 2024 έγινε από την υπηρεσία για μόλις 25.000 ευρώ, ενώ τα παλαιότερα χρέη ούτε διαγράφηκαν ούτε ρυθμίστηκαν • Το ερώτημα πλέον δεν αφορά μόνο τον ίδιο αλλά και τον τρόπο που λειτούργησε η υπηρεσία που όφειλε να εισπράττει και να ελέγχει

Η υπόθεση του δημοτικού συμβούλου με την εξαψήφια οφειλή προς τον Δήμο, η πρώτη και μεγαλύτερη του είδους που οδεύει προς την Αποκεντρωμένη Διοίκηση, αποκτά νέα διάσταση. Νεότερα στοιχεία φωτίζουν το κρίσιμο διάστημα από την άνοιξη ως το καλοκαίρι του 2024, όταν η προεκλογική ρύθμιση χάθηκε και στη θέση της ήρθε μια νέα, πολύ μικρότερη.
Σύμφωνα με πληροφορίες της «δημοκρατικής», η πλευρά του αιρετού δεν ισχυρίζεται ότι αγνοούσε την οφειλή. Αυτό θα ήταν δύσκολο να υποστηριχθεί από κάποιον που ο ίδιος τη ρύθμισε. Η θέση του είναι ότι κινήθηκε μέσα από τα κανάλια που του υπέδειξε η οικονομική υπηρεσία. Αν η υπηρεσία έσφαλε στον τρόπο που αντιμετώπισε τα παλαιότερα χρέη, το λάθος, κατά την άποψή του, δεν μπορεί να του κοστίσει την έδρα. Η υπεράσπιση αυτή έχει όμως μια παράπλευρη συνέπεια. Αν γίνει δεκτή, στρέφει τον προβολέα από τον αιρετό προς την ίδια την υπηρεσία.

Το χρονολόγιο μιας χαμένης ρύθμισης
Οι οφειλές του συμβούλου ξεκινούν από το 2016 και αφορούν βεβαιώσεις διαδοχικών ετών. Το κεφάλαιο με τις προσαυξήσεις που συσσωρεύτηκαν στο πέρασμα των ετών είναι πλέον εξαψήφιο νούμερο.
Λίγες ημέρες πριν από τις εκλογές του Οκτωβρίου 2023 ο σύμβουλος ρύθμισε τις οφειλές του. Όσο μια ρύθμιση τηρείται, ο νόμος αντιμετωπίζει τον οφειλέτη σαν να έχει εξοφλήσει. Έτσι, κατά την εγκατάσταση των νέων δημοτικών αρχών, στις 2 Ιανουαρίου 2024, ασυμβίβαστο δεν υφίστατο.
Τον Απρίλιο του 2024 η δόση δεν πληρώθηκε, όπως και καμία άλλη μέχρι τον Αύγουστο του ίδιου έτους. Η ρύθμιση δεν χάνεται με την πρώτη απλήρωτη δόση, καθώς ο οφειλέτης έχει περιθώριο 2 ακόμη μηνών, και έτσι χάθηκε τον Ιούνιο. Στις αρχές του ίδιου μήνα ο σύμβουλος εμφανίστηκε στις οικονομικές υπηρεσίες και υπέβαλε νέο αίτημα ρύθμισης, στηριζόμενος κατά πληροφορίες στο νέο πλαίσιο για την παραγραφή των οφειλών προς τους δήμους.
Τον Αύγουστο η οικονομική υπηρεσία προχώρησε σε ρύθμιση μόνο για περίπου 25.000 ευρώ. Τα παλαιότερα χρέη, που θεωρήθηκαν υπό παραγραφή, έμειναν εκτός. Για αυτά δεν εκδόθηκε ούτε πράξη διαγραφής ούτε υπηρεσιακή διαπίστωση απόσβεσης. Παρέμειναν στα βιβλία, με τις προσαυξήσεις να συνεχίζουν να τρέχουν. Τη ρύθμιση των 25.000 ευρώ ο σύμβουλος φέρεται να την τηρεί μέχρι σήμερα.
Η γραμμή υπεράσπισης του αιρετού
Σύμφωνα με τις πληροφορίες της «δημοκρατικής» η θέση της πλευράς του συμβούλου κινείται σε τρία επίπεδα.
Το πρώτο αφορά τον χρόνο. Το αίτημα κατατέθηκε την περίοδο που χανόταν η προηγούμενη ρύθμιση. Αν ο αιρετός κινήθηκε έγκαιρα και η υπηρεσία χρειάστηκε 2 μήνες για να ολοκληρώσει τη διαδικασία, η καθυστέρηση, όπως υποστηρίζει, δεν μπορεί να του καταλογιστεί. Μάλιστα στο αίτημα που υπέβαλε τον Ιούνιο του 2026 ακόμη δεν φέρεται να έχει πάρει απάντηση.
Το δεύτερο αφορά το αντικείμενο της ρύθμισης. Το ποσό των 25.000 ευρώ δεν το όρισε μόνος του. Η ρύθμιση χορηγήθηκε από την υπηρεσία, υπάλληλος της οποίας δέχθηκε ότι τα παλαιότερα ποσά δεν έπρεπε να περιληφθούν. Ο ίδιος φέρεται να διατείνεται ότι ακολούθησε με καλή πίστη μια υπηρεσιακή εκτίμηση και ότι, αν αυτή ήταν λανθασμένη, η ευθύνη ανήκει σε όσους την έκαναν.
Το τρίτο αφορά την ενημέρωση. Κατά τα όσα είναι γνωστά, η υπηρεσία δεν του κοινοποίησε ποτέ ότι τα ποσά που έμειναν εκτός θεωρούνταν ενεργά ούτε ότι μετά τη νέα ρύθμιση παρέμενε οφειλέτης άνω του ορίου των 300 ευρώ. Εδώ η πλευρά του μπορεί να επικαλεστεί τις αποφάσεις 183/2026 και 184/2026 του Γ΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας, που απαιτούν προσήκουσα ενημέρωση του αιρετού για την ύπαρξη, το ύψος και την αιτία της οφειλής πριν επέλθει έκπτωση.
Με τη λογική αυτή ασυμβίβαστο δεν υπάρχει, αφού το τμήμα της οφειλής που κατά την άποψή του μπορεί νόμιμα να αναζητηθεί είναι ρυθμισμένο. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, είναι αποφασισμένος να εξαντλήσει όλα τα νόμιμα μέσα, φτάνοντας έως το Συμβούλιο της Επικρατείας.

Γιατί το επιχείρημα  της παραγραφής  συναντά εμπόδια
Η θέση του αιρετού προϋποθέτει ότι τα παλαιά χρέη είχαν πράγματι χαθεί για τον Δήμο, κάτι που κάθε άλλο παρά δεδομένο είναι.
Ο κανόνας της πενταετούς αποσβεστικής προθεσμίας, που εισήγαγε το άρθρο 166Α του Κώδικα Δήμων με τον ν. 5027/2023, δεν ίσχυσε αμέσως για όλα τα χρέη. Κατά το άρθρο 72 του ίδιου νόμου και την εγκύκλιο 38880 του Υπουργείου Εσωτερικών, για οφειλές που γεννήθηκαν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2018 εφαρμοζόταν το παλαιό καθεστώς μέχρι τις 2 Μαρτίου 2025. Τον Ιούνιο και τον Αύγουστο του 2024, επομένως, τα παλαιά χρέη δεν κρίνονταν με το νέο πλαίσιο στο οποίο φέρεται να στηρίχθηκε το αίτημα, αλλά με τους κλασικούς κανόνες της παραγραφής.
Και οι κανόνες αυτοί προβλέπουν αναστολή και διακοπή. Κατά το άρθρο 137 του ν. 4270/2014, η παραγραφή αναστέλλεται όταν έχει χορηγηθεί ρύθμιση κατά την τελευταία διετία πριν από τη συμπλήρωσή της, ανεξάρτητα από το αν ο οφειλέτης την τήρησε, και δεν συμπληρώνεται πριν περάσει 1 έτος από τη διακοπή των πληρωμών. Κατά το άρθρο 138 του ίδιου νόμου και το άρθρο 260 του Αστικού Κώδικα, την παραγραφή διακόπτει η κοινοποίηση ατομικής ειδοποίησης αλλά και η αναγνώριση της οφειλής από τον ίδιο τον οφειλέτη, όπως μια αίτηση ρύθμισης ή η καταβολή δόσεων. Η διακοπή δεν παγώνει απλώς τον χρόνο, τον μηδενίζει.
Με βάση αυτά, τουλάχιστον οι βεβαιώσεις από το 2018 και μετά ήταν αναμφίβολα ενεργές τον Αύγουστο του 2024. Ανοιχτό παραμένει το ζήτημα των βεβαιώσεων του 2016 και του 2017, η τύχη των οποίων εξαρτάται από το αν ο Δήμος είχε λάβει εγκαίρως μέτρα είσπραξης. Αν δεν το είχε κάνει, μένει το επιχείρημα του άρθρου 272 του Αστικού Κώδικα, κατά το οποίο η έγγραφη αναγνώριση χρέους που έχει ήδη παραγραφεί είναι έγκυρη όταν έγινε χωρίς γνώση της παραγραφής. Το αν ο κανόνας αυτός εφαρμόζεται σε απαιτήσεις δήμου δεν έχει ξεκαθαριστεί.
Ακόμη και για όσα ποσά είχαν πράγματι χαθεί, το Υπουργείο Εσωτερικών, με το έγγραφο 30070 της 29ης Μαρτίου 2024, διευκρινίζει ότι η απόσβεση δεν απαιτεί απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, απαιτεί όμως διαπίστωση από την αρμόδια υπηρεσία. Τέτοια διαπίστωση, κατά τα όσα προκύπτουν, δεν υπάρχει. Εκεί ακριβώς εντοπίζεται η αντίφαση που αξιοποιεί η πλευρά του αιρετού. Η υπηρεσία αντιμετώπισε στην πράξη τα παλαιά χρέη ως μη απαιτητά, αλλά συνέχισε να τα εμφανίζει ως ενεργά.
Ένα δίλημμα χωρίς καλή έξοδο για την υπηρεσία
Όπως κι αν κριθεί η παραγραφή, η οικονομική υπηρεσία δύσκολα βγαίνει αλώβητη. Αν τα παλαιά χρέη ήταν ενεργά, τότε χορήγησε μερική ρύθμιση αφήνοντας εκτός βεβαιωμένες ληξιπρόθεσμες οφειλές χωρίς πράξη που να το δικαιολογεί. Επιπλέον, δεν φαίνεται να ενημέρωσε την Αποκεντρωμένη Διοίκηση ότι ένας αιρετός έχασε τη ρύθμιση στην οποία στηριζόταν η νόμιμη άσκηση των καθηκόντων του, παρότι ο έλεγχος αυτός είναι αυτεπάγγελτος.
Αν πάλι τα χρέη είχαν χαθεί, ο Δήμος άφησε να εξανεμιστούν δεκάδες χιλιάδες ευρώ επειδή επί χρόνια δεν κινήθηκε για την είσπραξή τους. Ο νόμος υποχρεώνει τον προϊστάμενο της υπηρεσίας να συντάσσει κάθε χρόνο έκθεση για τους λόγους της μη είσπραξης, η οποία υποβάλλεται στο Υπουργείο Εσωτερικών και αποστέλλεται στο Ελεγκτικό Συνέδριο. Για κάθε οφειλή που χάθηκε, η υπηρεσία πρέπει να εξηγήσει γιατί χάθηκε.
Τα όρια του επιχειρήματος της καλής πίστης
Το επιχείρημα ότι ο σύμβουλος απλώς ακολούθησε τις υποδείξεις των υπηρεσιακών έχει πάντως σαφή όρια. Ο ίδιος γνώριζε την οφειλή, την είχε ρυθμίσει αποδεχόμενος τον όρο ότι η μη καταβολή δόσεων οδηγεί σε απώλεια της ρύθμισης, πλήρωσε δόσεις και σταμάτησε να πληρώνει. Η νομολογία που επικαλείται αφορούσε αιρετούς που δεν είχαν ενημερωθεί ποτέ για τις οφειλές τους.
Κρίσιμο είναι επίσης ότι το νέο αίτημα φέρεται να στηρίχθηκε ακριβώς στην επίκληση της παραγραφής. Η επιλογή να ρυθμιστεί μόνο ένα μέρος δεν φαίνεται να ήταν μια τεχνική λεπτομέρεια που αποφασίστηκε ερήμην του. Ήταν το περιεχόμενο του αιτήματος.
Η αυστηρή ανάγνωση του άρθρου 11 του ν. 4804/2021, που κατά νομικούς κύκλους φαίνεται και η επικρατέστερη, είναι απλή. Με την απώλεια της ρύθμισης το υπόλοιπο γίνεται εκ νέου ληξιπρόθεσμο, οι προθεσμίες είναι αποκλειστικές και η έκπτωση επέρχεται αυτοδικαίως, με την πράξη της Αποκεντρωμένης Διοίκησης να είναι απλώς διαπιστωτική. Απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας για την περίπτωση της ρύθμισης που χάνεται μέσα στη θητεία δεν έχει εντοπιστεί.
Όταν η ρύθμιση γίνεται διαβατήριο
Πέρα από προθεσμίες και διαπιστωτικές πράξεις, η υπόθεση θέτει ερωτήματα που κανένα άρθρο νόμου δεν εξαντλεί.
Ο νομοθέτης έδωσε στον εκλεγμένο οφειλέτη τη δυνατότητα της ρύθμισης ώστε ο καλόπιστος πολίτης να μπορεί να υπηρετήσει τον τόπο του χωρίς να αποκλείεται λόγω οικονομικής δυσχέρειας. Όταν μια ρύθμιση συνάπτεται λίγες ημέρες πριν από τις εκλογές και εγκαταλείπεται λίγους μήνες μετά την ορκωμοσία, κινδυνεύει να λειτουργήσει όχι ως μέσο αποπληρωμής αλλά ως διαβατήριο για το αξίωμα.
Υπάρχει και το ζήτημα της ισότητας. Η δημοτική αρχή έχει κινήσει αναγκαστικά μέτρα σε βάρος δημοτών με ληξιπρόθεσμες οφειλές, την ώρα που μέλη του δημοτικού συμβουλίου, που ψηφίζουν για τέλη, ρυθμίσεις και διαγραφές προσαυξήσεων, είναι τα ίδια οφειλέτες του ταμείου. Όσο ορθή κι αν είναι μια απόφαση, όταν στην ψηφοφορία μετέχουν οφειλέτες, κουβαλά μια σκιά.
Η επίκληση λαθών της υπηρεσίας φέρνει στο προσκήνιο και τη θέση των υπαλλήλων, που καλούνται να ελέγξουν τους πολιτικούς τους προϊσταμένους και είναι πειθαρχικά υπόλογοι αν δεν το πράξουν. Αν οι χειρισμοί αποδειχθούν εσφαλμένοι, θα πρέπει να απαντηθεί αν οφείλονται σε αμέλεια, σε λανθασμένη ερμηνεία του νόμου κλπ.
Τα έγγραφα που θα κρίνουν την υπόθεση
Η οικονομική υπηρεσία καλείται πλέον να συγκεντρώσει τον πλήρη φάκελο και να τον διαβιβάσει στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση, όπου ο γραμματέας έχει 15 ημέρες για να αποφανθεί. Τρία στοιχεία αναμένεται να είναι καθοριστικά.
Από αυτά θα φανεί αν ο δημοτικός σύμβουλος εγκλωβίστηκε σε λάθη που δεν ήταν δικά του ή αν αξιοποίησε ένα κενό με τη συνδρομή μιας υπηρεσίας που δεν άσκησε τον έλεγχο που της αναλογούσε. Σε κάθε περίπτωση, η απάντηση δεν θα αφορά μόνο έναν αιρετό αλλά και το πώς διαχειρίζεται ο Δήμος τα χρήματα που οι δημότες του καλούνται να πληρώνουν στην ώρα τους.