Η γυναίκα του Καίσαρα ούτε είναι, ούτε φαίνεται συνεπής στο ταμείο του Δήμου

• Δεν είναι λίγοι, κατά πληροφορίες, οι αιρετοί που εμπίπτουν στην απαγόρευση του νόμου, ενώ ορισμένοι φέρονται να είχαν ρυθμίσει τα χρέη τους και στη συνέχεια να έχασαν τη ρύθμιση • Ανοιχτό παραμένει το ερώτημα αν η εκ των υστέρων εξόφληση διασώζει το αξίωμα, ενώ πίσω από το νομικό σκέλος αναδύονται ζητήματα ηθικής τάξεως που αφορούν στην ίδια την αξιοπιστία του θεσμού

Αναταράξεις προκάλεσε στους κόλπους της τοπικής αυτοδιοίκησης το δημοσίευμα της «δημοκρατικής» της 17ης Σεπτεμβρίου 2026 για το ασυμβίβαστο λόγω οφειλών και για τις καθυστερήσεις των υπηρεσιών που όφειλαν να ελέγξουν και να ενημερώσουν.
Το πιο ενδιαφέρον σκέλος της υπόθεσης αφορά μια ειδική κατηγορία. Πρόκειται για αιρετούς που όχι μόνο γνώριζαν το ασυμβίβαστο αλλά είχαν φροντίσει να ρυθμίσουν το χρέος τους ακριβώς για να το αποφύγουν. Στη συνέχεια, όμως, φέρονται να άφησαν τις δόσεις απλήρωτες και να έχασαν τη ρύθμιση, επιδεικνύοντας σχεδόν αδιαφορία για τις συνέπειες.
Η περίπτωσή τους διαφέρει ουσιωδώς από εκείνη του αιρετού που δεν έμαθε ποτέ ότι του έχει βεβαιωθεί ένα πρόστιμο ή ένας λογαριασμός ύδρευσης. Εδώ η γνώση είναι δεδομένη, και αυτό αλλάζει τόσο τη νομική όσο και την ηθική αποτίμηση.
Τι ισχύει σήμερα και τι αλλάζει με τον νέο Κώδικα
Για την τρέχουσα αυτοδιοικητική περίοδο εξακολουθεί να εφαρμόζεται το άρθρο 11 του ν. 4804/2021. Το όριο είναι τα 300 ευρώ και καταλαμβάνει οφειλές προς τον Δήμο, τα νομικά του πρόσωπα, τις κοινωφελείς επιχειρήσεις, τη ΔΕΥΑ και τα νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου στα οποία συμμετέχει ο Δήμος. Για τα χρέη που προϋπήρχαν της εκλογής, το άρθρο 93 του ν. 5079/2023 αντικατέστησε με αναδρομική ισχύ την παλαιά προθεσμία και όρισε ως καταληκτικό σημείο την ημέρα εγκατάστασης των δημοτικών αρχών, δηλαδή στην πράξη τη 2α Ιανουαρίου 2024. Για οφειλές που γεννώνται μετά την εκλογή ή μέσα στη θητεία, ο αιρετός έχει αποκλειστική προθεσμία 10 ημερών αφότου η βεβαίωση καταστεί οριστική και λάβει γνώση, ή αφότου εκδοθεί τελεσίδικη απόφαση αν έχει ασκήσει ένδικο βοήθημα.
Στις 29 Ιουνίου 2026 δημοσιεύθηκε ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο ν. 5314/2026, που αφιερώνει στο ζήτημα το άρθρο 43. Οι νέες διατάξεις είναι αισθητά αυστηρότερες ως προς τους χρόνους. Η οικονομική υπηρεσία οφείλει μέσα σε 5 ημέρες από την ανακήρυξη να ενημερώσει τον οφειλέτη με κάθε πρόσφορο μέσο, ακόμη και με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο. Ο αιρετός έχει 5 ημέρες για να εξοφλήσει ή να ρυθμίσει. Ο Επόπτης Νομιμότητας εκδίδει τη διαπιστωτική πράξη μέσα σε 5 ημέρες από την ανάθεση της υπόθεσης, η οποία γίνεται μέσω ειδικού πληροφοριακού συστήματος. Επιπλέον, ο αναπληρωματικός που καλείται να καταλάβει θέση τακτικού δεν ορκίζεται αν δεν προσκομίσει βεβαίωση του προϊσταμένου της οικονομικής υπηρεσίας ότι δεν οφείλει. Το ασυμβίβαστο συνδέεται πλέον ρητά με ληξιπρόθεσμες οφειλές για τις οποίες έχει κοινοποιηθεί πράξη βεβαίωσης ή έχουν ληφθεί αναγκαστικά μέτρα είσπραξης.
Χρειάζεται ωστόσο προσοχή στην αναγωγή. Κατά τη μεταβατική διάταξη του άρθρου 87 του Κώδικα, το σχετικό Μέρος ισχύει για την ανάδειξη των αρχών της περιόδου 2029 έως 2033, ενώ για την περίοδο 2024 έως 2028 εξακολουθούν να εφαρμόζονται οι διατάξεις του ν. 4804/2021. Οι σημερινοί αιρετοί κρίνονται επομένως με το παλαιό καθεστώς. Ο νέος Κώδικας δείχνει πάντως καθαρά την κατεύθυνση του νομοθέτη, που είναι συντομότερες προθεσμίες, τεκμηριωμένη ενημέρωση και λιγότερα περιθώρια αδράνειας, τόσο για τον αιρετό όσο και για την υπηρεσία.

Η χαμένη ρύθμιση και το ερώτημα της εκ των υστέρων εξόφλησης
Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας της υπόθεσης. Ο νόμος εξομοιώνει τη ρύθμιση με την εξόφληση, με την έννοια ότι όσο η ρύθμιση τηρείται, ασυμβίβαστο δεν υπάρχει. Δεν περιέχει όμως ρητή πρόβλεψη για το τι συμβαίνει όταν η ρύθμιση χαθεί. Ούτε η εγκύκλιος 1334 του Υπουργείου Εσωτερικών αντιμετωπίζει ευθέως το σενάριο αυτό.
Η αυστηρή ανάγνωση, που κατά νομικούς κύκλους φαίνεται και η επικρατέστερη, στηρίζεται στο γράμμα της διάταξης. Με την απώλεια της ρύθμισης το σύνολο του υπολοίπου καθίσταται εκ νέου ληξιπρόθεσμο και απαιτητό, άρα ο αιρετός ξαναγίνεται οφειλέτης κατά την έννοια του νόμου. Οι προθεσμίες χαρακτηρίζονται αποκλειστικές και η έκπτωση επέρχεται αυτοδικαίως. Η πράξη της εποπτεύουσας αρχής είναι διαπιστωτική, δεν δημιουργεί την έκπτωση αλλά βεβαιώνει ότι έχει ήδη συντελεστεί. Με τη λογική αυτή, όποιος πληρώσει ολόκληρο το ποσό αφού έχει παρέλθει η προθεσμία και αφού το θέμα ήρθε στο φως, τακτοποιεί το χρέος του αλλά δεν αναβιώνει το αξίωμα. Η αποκάλυψη δεν λειτουργεί ως νέα αφετηρία. Προς την ίδια κατεύθυνση κινείται και η εγκύκλιος, καθώς για τα προϋπάρχοντα χρέη ορίζει ότι η 2α Ιανουαρίου 2024 παραμένει το κρίσιμο χρονικό σημείο στο οποίο ανατρέχει ο γραμματέας της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, ακόμη και όταν η πράξη εκδίδεται πολύ αργότερα.
Υπάρχει και ο αντίλογος. Το Συμβούλιο της Επικρατείας, με τις αποφάσεις 183/2026 και 184/2026 του Γ΄ Τμήματος, έκρινε ότι πριν από την έκπτωση η Διοίκηση οφείλει να έχει ενημερώσει προσηκόντως τον αιρετό για την ύπαρξη, το ύψος και την αιτία της οφειλής, αλλιώς έκπτωση δεν επέρχεται. Ένας αιρετός που έχασε τη ρύθμιση θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι η προθεσμία των 10 ημερών εκκινεί μόνο αφότου του γνωστοποιηθεί νομίμως η απώλεια και το νέο, οριστικό ύψος της οφειλής. Αν η υπηρεσία δεν το έπραξε ποτέ, ο ισχυρισμός αποκτά έρεισμα και η εξόφληση μέσα σε 10 ημέρες από την πρώτη επίσημη ειδοποίηση θα μπορούσε να θεωρηθεί εμπρόθεσμη.
Το επιχείρημα αυτό, πάντως, είναι σαφώς ασθενέστερο για όσους ρύθμισαν οι ίδιοι το χρέος τους. Η αίτηση ρύθμισης προϋποθέτει πλήρη γνώση της οφειλής και των όρων της, ανάμεσά τους και του όρου ότι η μη καταβολή δόσεων οδηγεί σε απώλεια. Δύσκολα μπορεί κάποιος να επικαλεστεί άγνοια για χρέος που ο ίδιος αναγνώρισε και διακανόνισε. Απόφαση του ανώτατου ακυρωτικού δικαστηρίου που να κρίνει ειδικά την περίπτωση της χαμένης ρύθμισης δεν έχει εντοπιστεί, συνεπώς το ζήτημα παραμένει νομολογιακά ανοιχτό. Η τελική κρίση ανήκει στον γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης και, σε περίπτωση προσφυγής, στο δικαστήριο.
Η γυναίκα του Καίσαρα και τα αναγκαστικά μέτρα
Η συγκυρία προσδίδει στο θέμα ιδιαίτερο βάρος. Η δημοτική αρχή έχει κινήσει διαδικασίες αναγκαστικών μέτρων είσπραξης σε βάρος δημοτών με ληξιπρόθεσμες οφειλές. Η είσπραξη των εσόδων είναι υποχρέωση της διοίκησης και κανείς δεν την αμφισβητεί. Το ερώτημα που τίθεται είναι άλλο, και αφορά τη σειρά των πραγμάτων.
Πριν ο Δήμος στραφεί κατά των οφειλετών του, όφειλε να έχει βεβαιωθεί ότι οι ίδιοι οι αιρετοί του, και πρωτίστως τα μέλη του δημοτικού συμβουλίου που ψηφίζουν για τέλη, ρυθμίσεις και προϋπολογισμούς, είχαν τακτοποιήσει τις δικές τους υποχρεώσεις. Η υποχρέωση αυτή δεν είναι ηθική μόνο. Ο νόμος επιβάλλει στην οικονομική υπηρεσία αυτεπάγγελτο έλεγχο και άμεση ενημέρωση της εποπτεύουσας αρχής, χωρίς να περιμένει καταγγελία ή δημοσίευμα.
Η ρήση ότι η γυναίκα του Καίσαρα δεν αρκεί να είναι τίμια αλλά πρέπει και να φαίνεται τίμια ταιριάζει εδώ με ακρίβεια που ξεπερνά το σχήμα λόγου. Το ίδιο το Συμβούλιο της Επικρατείας, κρίνοντας συνταγματικό τον θεσμό, δέχθηκε ότι σκοπός του είναι η διαφύλαξη του κύρους του αξιώματος και η αποτροπή του ενδεχομένου να καθυστερεί η εξόφληση με εκμετάλλευση της θέσης του αιρετού. Ένας Δήμος που επιβάλλει κατασχέσεις στον δημότη ενώ ανέχεται ληξιπρόθεσμα χρέη στα δικά του έδρανα εκτίθεται ακριβώς στον κίνδυνο που ο νομοθέτης θέλησε να αποκλείσει.
Τα ζητήματα ηθικής τάξεως
Πέρα από προθεσμίες και διαπιστωτικές πράξεις, η υπόθεση θέτει ερωτήματα που κανένα άρθρο νόμου δεν εξαντλεί.
Το πρώτο είναι η ισότητα απέναντι στα βάρη. Ο δημότης που χρωστά 400 ευρώ σε τέλη βλέπει τον λογαριασμό του δεσμευμένο. Ο αιρετός που χρωστά το ίδιο ή πολλαπλάσιο ποσό συνεχίζει να κάθεται στο έδρανο, να ψηφίζει και να εισπράττει, όπου προβλέπεται, αποζημίωση από το ίδιο ταμείο στο οποίο οφείλει. Ακόμη κι αν όλα αυτά αποδειχθούν τυπικά νόμιμα σε κάποια περίπτωση, η εικόνα δύο μέτρων και δύο σταθμών διαβρώνει την προθυμία του συνεπούς πολίτη να πληρώνει.
Το δεύτερο αφορά στη σύγκρουση συμφερόντων. Το δημοτικό συμβούλιο αποφασίζει για το ύψος των τελών, για διαγραφές προσαυξήσεων, για ρυθμίσεις οφειλών, για την πολιτική είσπραξης. Όταν στην ψηφοφορία μετέχουν πρόσωπα που είναι τα ίδια οφειλέτες, η απόφαση, όσο ορθή κι αν είναι, κουβαλά μια σκιά. Ο αιρετός καλείται να ρυθμίσει μια σχέση στην οποία είναι ταυτόχρονα κριτής και ενδιαφερόμενος.
Το τρίτο ζήτημα, και ίσως το βαρύτερο, αφορά σε όσους φέρονται να ρύθμισαν το χρέος για να ορκιστούν και κατόπιν εγκατέλειψαν τη ρύθμιση. Αν τα πράγματα έχουν έτσι, η ρύθμιση δεν χρησιμοποιήθηκε ως μέσο αποπληρωμής αλλά ως διαβατήριο για το αξίωμα. Η συμπεριφορά αυτή, ανεξάρτητα από το πώς θα κριθεί νομικά, υπονομεύει τον ίδιο τον λόγο ύπαρξης της ευχέρειας που έδωσε ο νομοθέτης, δηλαδή τη δυνατότητα του καλόπιστου οφειλέτη να υπηρετήσει τον τόπο του χωρίς να αποκλείεται λόγω οικονομικής δυσχέρειας.
Υπάρχει ακόμη η ευθύνη της σιωπής. Οι επικεφαλής των παρατάξεων, της πλειοψηφίας και της αντιπολίτευσης, έχουν κάθε δυνατότητα να ζητήσουν από τα μέλη τους μια απλή βεβαίωση μη οφειλής. Η απροθυμία να τεθεί το ερώτημα στο εσωτερικό κάθε παράταξης, από φόβο ότι η απάντηση θα κοστίσει μια έδρα, μετατρέπει ένα ατομικό παράπτωμα σε συλλογική ανοχή. Αντίστοιχα λεπτή είναι η θέση των υπαλλήλων της οικονομικής υπηρεσίας, οι οποίοι καλούνται να ελέγξουν και να αναφέρουν τους πολιτικούς τους προϊσταμένους. Ο νόμος τούς το επιβάλλει και τους καθιστά πειθαρχικά υπόλογους αν δεν το πράξουν. Η διοίκηση οφείλει να τους διασφαλίζει ότι θα το κάνουν χωρίς πιέσεις.
Τέλος, τίθεται ζήτημα παραδείγματος. Η τοπική αυτοδιοίκηση είναι ο θεσμός που βρίσκεται πιο κοντά στον πολίτη και η αξιοπιστία της κρίνεται στα μικρά και καθημερινά. Ο αιρετός που ζητά από τον δημότη συνέπεια οφείλει να την έχει επιδείξει πρώτος. Το όριο των 300 ευρώ δεν τέθηκε επειδή το ποσό είναι μεγάλο, αλλά επειδή το μήνυμα είναι απλό: όποιος διαχειρίζεται τα κοινά δεν μπορεί να είναι οφειλέτης τους.
Η αλυσίδα των ενεργειών είναι δεδομένη. Η οικονομική υπηρεσία οφείλει να ολοκληρώσει τον έλεγχο, να καταγράψει για κάθε περίπτωση πότε γεννήθηκε η οφειλή, πότε ρυθμίστηκε, πότε χάθηκε η ρύθμιση και αν ο αιρετός ειδοποιήθηκε, και να διαβιβάσει τα στοιχεία στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου. Ο γραμματέας έχει 15 ημέρες από τη στιγμή που θα λάβει γνώση για να εκδώσει, όπου συντρέχουν οι προϋποθέσεις, διαπιστωτικές πράξεις. Παράλληλα, οποιοσδήποτε έχει έννομο συμφέρον μπορεί να κινήσει ο ίδιος τη διαδικασία, ενώ τυχόν παραλείψεις των υπηρεσιών μπορούν να απασχολήσουν και τους ελεγκτικούς μηχανισμούς του κράτους.

Φώτο με ΑΙ