- Ο νόμος 4804/2021 επιβάλλει ασυμβίβαστο για δημάρχους και αιρετούς με οφειλές προς τον Δήμο άνω των 300 ευρώ, οδηγώντας σε εκπτώσεις και προσφυγές.
- Η οικονομική υπηρεσία κάθε Δήμου έχει την υποχρέωση να διενεργεί αυτεπάγγελτο έλεγχο και να ενημερώνει άμεσα την εποπτεύουσα αρχή για τις οφειλές των αιρετών.
- Η προθεσμία για την εξόφληση ή ρύθμιση των οφειλών είναι 10 ημέρες από την ανακήρυξη ή από την οριστική βεβαίωση, με συνέπειες αυτοδίκαιης έκπτωσης.
- Η εγκύκλιος του Υπουργείου Εσωτερικών τονίζει τη σημασία της άμεσης δράσης των οικονομικών υπηρεσιών για την εφαρμογή του νόμου χωρίς καθυστερήσεις.
• Ο νόμος και η εγκύκλιος του Υπουργείου Εσωτερικών αναθέτουν συγκεκριμένες και δεσμευτικές υποχρεώσεις στην οικονομική υπηρεσία κάθε Δήμου και στον γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης
Το ασυμβίβαστο λόγω οφειλών, που μπορεί να θέσει αυτοδικαίως εκτός αξιώματος δημάρχους, δημοτικούς συμβούλους, συμβούλους και προέδρους δημοτικών κοινοτήτων για χρέη προς τον Δήμο άνω των 300 ευρώ, έχει εξελιχθεί σε μείζον θέμα για την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Έχει οδηγήσει σε εκπτώσεις αιρετών σε διάφορους δήμους της χώρας και σε δεκάδες προσφυγές ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας. Πίσω από τις υποθέσεις αυτές, όμως, αναδεικνύεται ένα δεύτερο ζήτημα που αφορά στην ίδια τη διοίκηση: ο νόμος έχει οικοδομήσει έναν μηχανισμό ο οποίος λειτουργεί μόνο εφόσον οι αρμόδιες υπηρεσίες ενεργούν αυτεπαγγέλτως, αμελλητί και με πληρότητα. Όπου αυτό δεν συμβαίνει, το ασυμβίβαστο υφίσταται αλλά δεν διαπιστώνεται, και αιρετοί που κατά νόμο έχουν ήδη εκπέσει εξακολουθούν να ασκούν καθήκοντα.
Το πλαίσιο
Σύμφωνα με το άρθρο 11 του ν. 4804/2021, δήμαρχοι, δημοτικοί σύμβουλοι, σύμβουλοι και πρόεδροι δημοτικών κοινοτήτων δεν μπορούν να είναι, από οποιαδήποτε αιτία, οφειλέτες του Δήμου, των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου του, των κοινωφελών επιχειρήσεων, της ΔΕΥΑ και των νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου στα οποία συμμετέχει ο Δήμος, εφόσον η συνολική οφειλή υπερβαίνει τα 300 ευρώ. Στο πεδίο εφαρμογής εμπίπτουν κλήσεις της Δημοτικής Αστυνομίας, τέλη, μισθώματα, τροφεία, λογαριασμοί ύδρευσης και κάθε άλλη βεβαιωμένη απαίτηση.
Η οφειλή δεν εμποδίζει την υποψηφιότητα. Δημιουργεί όμως ασυμβίβαστο με την κατοχή του αξιώματος, το οποίο αίρεται με εξόφληση ή νόμιμη ρύθμιση. Για τα χρέη που προϋπήρχαν της εκλογής, ο νόμος αρχικά προέβλεπε αποκλειστική προθεσμία 10 ημερών από την ανακήρυξη. Για οφειλές που δημιουργούνται μετά την ανακήρυξη ή κατά τη διάρκεια της θητείας, ισχύει αποκλειστική προθεσμία 10 ημερών αφότου η βεβαίωση καταστεί οριστική και ο αιρετός λάβει γνώση ή, αν ασκηθεί ένδικο βοήθημα, αφότου εκδοθεί τελεσίδικη απόφαση. Αν η προθεσμία παρέλθει άπρακτη, ο αιρετός εκπίπτει αυτοδικαίως το ίδιο συμβαίνει όταν προβεί σε ρύθμιση και αδιαφορήσει για την εξέλιξη της.
Οι υποχρεώσεις της οικονομικής υπηρεσίας
Το κρίσιμο σημείο του νόμου είναι ότι δεν αναθέτει τον έλεγχο στην πρωτοβουλία των αιρετών ή των πολιτικών τους αντιπάλων. Τον αναθέτει στην οικονομική υπηρεσία του Δήμου, η οποία, σύμφωνα με τη ρητή διατύπωση του άρθρου 11, «κατόπιν αυτεπαγγέλτου ελέγχου όλων των ανακηρυχθέντων, οφείλει αμελλητί να ενημερώσει τον Επόπτη ΟΤΑ». Η υποχρέωση είναι διπλή: αυτεπάγγελτος έλεγχος, χωρίς να απαιτείται αίτημα ή καταγγελία, και άμεση ενημέρωση της εποπτεύουσας αρχής, χωρίς χρονική ευχέρεια.
Η εγκύκλιος 1334 του Υπουργείου Εσωτερικών της 28ης Δεκεμβρίου 2023, με υπογραφή του αναπληρωτή υπουργού Θεόδωρου Λιβάνιου, εξειδίκευσε την υποχρέωση αυτή με τρόπο που δεν αφήνει περιθώριο ερμηνείας. Η εγκύκλιος εφιστά την προσοχή στις οικονομικές υπηρεσίες να ελέγχουν κάθε φορά τον χρόνο κατά τον οποίο ο αιρετός κατέστη οφειλέτης, διότι από αυτόν εξαρτάται ποια προθεσμία εφαρμόζεται. Για κάθε οφειλή που γεννάται μετά την ανακήρυξη, η υπηρεσία πρέπει να τεκμηριώνει πότε δημιουργήθηκε, πότε βεβαιώθηκε, πότε έγινε οριστική, πότε και πώς γνωστοποιήθηκε στον αιρετό και αν ασκήθηκε προσφυγή.
Εδώ εντοπίζεται και το μεγαλύτερο κενό στην πράξη. Όταν η υπηρεσία δεν βεβαιώνει εγκαίρως ή δεν κοινοποιεί νομίμως, ο αιρετός αποκτά έρεισμα να ισχυριστεί ότι δεν έλαβε γνώση, όπως συμβαίνει με τους περισσότερους προσφεύγοντες στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Η αμέλεια της υπηρεσίας μετατρέπεται έτσι σε επιχείρημα υπέρ του οφειλέτη.
Οι υποχρεώσεις της Αποκεντρωμένης Διοίκησης
Ο δεύτερος κρίκος του μηχανισμού είναι ο γραμματέας της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, ο οποίος στο σημερινό μεταβατικό σύστημα εποπτείας ασκεί τις αρμοδιότητες του Επόπτη ΟΤΑ. Ο νόμος του επιβάλλει να εκδώσει διαπιστωτική πράξη έκπτωσης «το αργότερο εντός 15 ημερών από τότε που έλαβε γνώση της μη εξόφλησης ή μη ρύθμισης της οφειλής από την οικονομική υπηρεσία». Η προθεσμία είναι δεσμευτική και η πράξη δεν έχει κατασκευαστικό αλλά διαπιστωτικό χαρακτήρα: δεν δημιουργεί το ασυμβίβαστο, βεβαιώνει ότι επήλθαν οι προϋποθέσεις του νόμου και ότι η έκπτωση έχει ήδη επέλθει αυτοδικαίως.
Η περίπτωση της Ρόδου
Τον Δεκέμβριο του 2023, ενώ οικονομικές υπηρεσίες άλλων δήμων της ζώνης ευθύνης της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αιγαίου είχαν ήδη ενημερώσει και επίκειτο η έκδοση πράξεων έκπτωσης πριν από την ορκωμοσία, η Οικονομική Υπηρεσία του Δήμου Ρόδου δεν είχε προβεί σε καμία ενέργεια, αν και υποχρεούνταν να το πράξει αυτεπαγγέλτως. Κατά πληροφορίες, στη δημοτική αρχή επικρατούσε η αντίληψη ότι η προθεσμία τακτοποίησης έληγε πριν από την ορκωμοσία, ενώ ήδη φερόταν ως πιθανή η έκπτωση νεοεκλεγέντος δημοτικού συμβούλου σε δημοτική ενότητα της δυτικής πλευράς του νησιού και μιας συμβούλου τοπικού συμβουλίου.
Ο έλεγχος που τελικά διενεργήθηκε, τον Φεβρουάριο του 2024, αφορούσε περίπου 1.400 ΑΦΜ και ανέδειξε τριψήφιο αριθμό περιπτώσεων αιρετών τοπικών κοινοτήτων και αναπληρωματικών με οφειλές άνω των 300 ευρώ, ενώ ο έλεγχος οφειλών προς τη ΔΕΥΑ Ρόδου εκκρεμούσε.
Γιατί καθυστερούν οι έλεγχοι και πού βρίσκονται οι ευθύνες
Η καθυστέρηση δεν είναι ροδίτικη ιδιαιτερότητα. Σε πολλούς δήμους οι οικονομικές υπηρεσίες δεν διαθέτουν αυτοματοποιημένα συστήματα που να διασταυρώνουν τους ΑΦΜ των ανακηρυχθέντων με τα μητρώα οφειλετών του Δήμου, της ΔΕΥΑ και των λοιπών νομικών προσώπων, με αποτέλεσμα ο έλεγχος να γίνεται χειρωνακτικά και αποσπασματικά. Οφειλές από κλήσεις, τέλη και μισθώματα συχνά δεν έχουν βεβαιωθεί οριστικά στην ταμειακή υπηρεσία πριν από την εγκατάσταση. Και πηγές αναφέρουν απροθυμία δημοτικών αρχών να ελέγξουν μέλη της δικής τους παράταξης, μεταθέτοντας το ζήτημα στο μέλλον.
Καμία από τις αιτίες αυτές δεν απαλλάσσει από ευθύνη. Ο νόμος χρησιμοποιεί τις λέξεις «οφείλει» και «αμελλητί» τόσο για την οικονομική υπηρεσία όσο και για τον γραμματέα της Αποκεντρωμένης, και η εγκύκλιος απευθύνεται ονομαστικά σε αμφότερους. Όταν η υπηρεσία δεν ελέγχει ή δεν ενημερώνει, η παράλειψη δεν μένει κρυφή. Οποιοσδήποτε έχει έννομο συμφέρον, συνήθως συνυποψήφιοι ή η αντιπολίτευση, μπορεί να καταθέσει ένσταση στο Διοικητικό Πρωτοδικείο. Ο γραμματέας της Αποκεντρωμένης οφείλει να εκδώσει πράξη μόλις περιέλθουν σε γνώση του στοιχεία, από οποιαδήποτε πηγή. Και σε ελέγχους του Ελεγκτικού Συνεδρίου ή της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας οι παραλείψεις εντοπίζονται και επισύρουν πειθαρχικές ευθύνες για τους υπαλλήλους που αμέλησαν να βεβαιώσουν εγκαίρως τα χρέη ή να διενεργήσουν τον έλεγχο. Στο μεταξύ, όμως, συλλογικά όργανα συνεδριάζουν και αποφασίζουν με τη συμμετοχή προσώπων που κατά νόμο έχουν εκπέσει, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για το κύρος των αποφάσεών τους.
Σχολιασμός Άρθρου
Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται.
Υπενθύμιση:
Για την μερική αναπαραγωγή της είδησης από άλλες ιστοσελίδες είναι απαραίτητη η χρήση του παρακάτω παρεχόμενου συνδέσμου παραπομπής προς το άρθρο της Δημοκρατικής.