Κλιμάκωση της τουρκικής προκλητικότητας στο νοτιοανατολικό Αιγαίο μετά την πρωθυπουργική επίσκεψη στο Καστελλόριζο

• Με 7 παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου και 2 υπερπτήσεις σε Ρω και Ζουράφα μεταφέρθηκε στο πεδίο η τουρκική αντίδραση για την επίσκεψη του πρωθυπουργού στη Μεγίστη. Η Άγκυρα επαναφέρει το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης, ενώ η Αθήνα απαντά ότι το δικαίωμα της άμυνας δεν τίθεται υπό διαπραγμάτευση

Η ένταση των τελευταίων ημερών γύρω από το Καστελλόριζο πέρασε την Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου 2026 και στον αέρα. Ζεύγος τουρκικών F-16 πέταξε πάνω από τη Ρω, ενώ δεύτερη υπερπτήση καταγράφηκε στη Ζουράφα. Είχε προηγηθεί η σκληρή ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Άμυνας για την επίσκεψη του πρωθυπουργού κ. Μητσοτάκη στο ακριτικό νησί. Πρόκειται για ένα περιστατικό, το οποίο όμως εντάσσεται σε μια αλυσίδα κινήσεων της Άγκυρας που ξεκίνησε με δηλώσεις και κατέληξε μέσα σε 24 ώρες σε μαχητικά πάνω από ελληνικό έδαφος.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΓΕΕΘΑ, στη δραστηριότητα της Παρασκευής συμμετείχαν συνολικά 10 τουρκικά εναέρια μέσα: 4 μαχητικά F-16 σε 2 σχηματισμούς, 5 μη επανδρωμένα αεροσκάφη και 1 αεροσκάφος ναυτικής συνεργασίας ATR-72. Από τα 4 μαχητικά τα 2 έφεραν οπλισμό.
Καταγράφηκαν 13 παραβάσεις των κανόνων εναέριας κυκλοφορίας, 7 παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου και 2 υπερπτήσεις. Η δραστηριότητα απλώθηκε στο βορειοανατολικό, το κεντρικό και το νοτιοανατολικό Αιγαίο.
Την υπερπτήση στη Ρω πραγματοποίησε ένας από τους 2 σχηματισμούς των F-16. Στη Ζουράφα, όπως προκύπτει από τα διαθέσιμα στοιχεία, η υπερπτήση έγινε από μη επανδρωμένο αεροσκάφος. Τα τουρκικά μέσα αναγνωρίστηκαν και αναχαιτίστηκαν από ελληνικά μαχητικά, κατά την πάγια πρακτική. Το ύψος στο οποίο κινήθηκαν τα τουρκικά αεροσκάφη και η ακριβής ώρα των υπερπτήσεων δεν διευκρινίζονται στα στοιχεία που έχουν γίνει γνωστά.
Από τις ανακοινώσεις στα μαχητικά
Η χρονική αλληλουχία έχει τη σημασία της. Στις 17 Σεπτεμβρίου 2026 το τουρκικό υπουργείο Άμυνας τοποθετήθηκε δημόσια για την επίσκεψη του κ. Μητσοτάκη στο Καστελλόριζο. Δήλωσε ότι την παρακολούθησε στενά και ότι η Τουρκία δεν πρόκειται να αποδεχθεί τη δημιουργία τετελεσμένων. Η Άγκυρα επικαλέστηκε τη Συνθήκη των Παρισίων του 1947 και υποστήριξε ότι η παρουσία στρατιωτικών στοιχείων και πολεμικού πλοίου στη Μεγίστη δεν συνάδει με το καθεστώς του νησιού. Πρόσθεσε ότι η επίσκεψη δεν συμβάλλει στην ειρήνη. Στην ίδια τοποθέτηση υπήρξε αναφορά και στο Κυπριακό.
Η ρητορική της αποστρατιωτικοποίησης δεν είναι καινούργια. Είναι όμως η πρώτη φορά εδώ και καιρό που επανέρχεται με τέτοια ένταση και με αφορμή μια πρωθυπουργική παρουσία σε ελληνικό νησί.
Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών απάντησε ότι η χώρα διατηρεί το νόμιμο δικαίωμα της άμυνας και ότι οι τουρκικές απαιτήσεις δεν έχουν βάση στο Διεθνές Δίκαιο.

Η 51η Ταξιαρχία Καταδρομών και οι αιχμές για τη Μεγίστη
Την ίδια ημέρα έγινε γνωστή η μεταφορά της 51ης Ταξιαρχίας Καταδρομών του τουρκικού στρατού σε περιοχή απέναντι από τη Σάμο. Η κίνηση συνοδεύτηκε από αιχμές για το Καστελλόριζο. Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας ρωτήθηκε σχετικά και επανέλαβε ότι δεν θα δεχθεί τετελεσμένα. Το επιχειρησιακό σκεπτικό της μετακίνησης δεν αναλύεται στα διαθέσιμα στοιχεία. Η μεταφορά μονάδας ειδικών δυνάμεων στα μικρασιατικά παράλια, σε συνδυασμό με τη δημόσια ρητορική, διαβάστηκε στην Αθήνα ως μήνυμα και όχι ως διοικητική αναδιάταξη ρουτίνας.

Τουρκικά μέσα ενημέρωσης: «Ρω και Στρογγύλη δεν ανήκουν στην Ελλάδα»
Παράλληλα με τις επίσημες τοποθετήσεις, ο τουρκικός Τύπος ανέβασε τους τόνους. Δημοσιεύματα της 18ης Σεπτεμβρίου προβάλλουν ότι το Καστελλόριζο απέχει μόλις 1.950 μέτρα από τις τουρκικές ακτές και φθάνουν στο σημείο να αμφισβητούν ευθέως την ελληνική κυριαρχία στη Ρω και τη Στρογγύλη. Πρόκειται για την επαναφορά της γνωστής θεωρίας των «γκρίζων ζωνών», αυτή τη φορά εστιασμένης στο σύμπλεγμα της Μεγίστης.
Στην ίδια γραμμή κινήθηκαν τα αγγλόφωνα τουρκικά μέσα, τα οποία έγραψαν για οργή της Άγκυρας για την επίσκεψη του Έλληνα πρωθυπουργού στο νησί και για «ελληνικές παραβιάσεις» στο Αιγαίο που η Τουρκία δεν θα ανεχθεί. Μεγάλη τουρκική εφημερίδα δημοσίευσε στις 19 Σεπτεμβρίου ανάλυση με το ερώτημα γιατί θόλωσαν τα ήρεμα νερά στο Αιγαίο, παραδεχόμενη εμμέσως ότι η περίοδος της χαμηλής έντασης δοκιμάζεται. Σε στήλες γνώμης διατυπώθηκαν και πιο ακραίες θέσεις. Γνωστός αρθρογράφος έγραψε ότι η Τουρκία διαθέτει «2 ισχυρά χαρτιά» στο ζήτημα της Μεγίστης, αναφερόμενος σε τεχνητά νησιά.
Οι πολιτικές αντιδράσεις στην Αθήνα
Στο εσωτερικό οι εκτιμήσεις διαφέρουν ως προς το βάθος της κρίσης. Ο κ. Χατζηβασιλείου υποστήριξε ότι η Τουρκία ανεβάζει τη ρητορική της, αλλά ο ίδιος δεν βλέπει ένταση στο πεδίο. Η τοποθέτησή του έγινε την ίδια ημέρα που καταγράφηκαν οι υπερπτήσεις.
Ο κ. Καιρίδης σχολίασε με αιχμηρό τρόπο το τουρκικό επιχείρημα περί απειλής. Διερωτήθηκε αν είναι δυνατόν να πιστεύει κανείς ότι το Καστελλόριζο απειλεί με απόβαση την τουρκική ενδοχώρα και χαρακτήρισε τον ισχυρισμό «απόλυτη τρέλα».
Η αντιπολίτευση άσκησε κριτική από άλλη αφετηρία. Από τη ΝΙΚΗ ο κ. Ρούντας υποστήριξε ότι η Άγκυρα χαράσσει «θαλάσσιο πάρκο» γύρω από τη Μεγίστη και ότι η κυβέρνηση τρέχει πίσω από τα τετελεσμένα. Για τον ισχυρισμό περί τουρκικού σχεδιασμού θαλάσσιου πάρκου στην περιοχή δεν υπάρχουν περισσότερα στοιχεία στις διαθέσιμες πληροφορίες.
Το καθεστώς των νησιών και η διαφωνία για τη Συνθήκη του 1947
Η Συνθήκη Ειρήνης των Παρισίων του 1947, την οποία επικαλείται η Άγκυρα, είναι το κείμενο με το οποίο τα Δωδεκάνησα ενσωματώθηκαν στην Ελλάδα. Η τουρκική πλευρά διατείνεται ότι η στρατιωτική παρουσία στη Μεγίστη παραβιάζει το καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης που προβλέπει η Συνθήκη. Η Αθήνα απορρίπτει σταθερά το επιχείρημα. Όπως επαναλήφθηκε και στην τελευταία ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών, η ελληνική θέση είναι ότι το δικαίωμα της νόμιμης άμυνας δεν περιορίζεται και ότι οι τουρκικές αξιώσεις στερούνται νομικής βάσης.
Το νέο στοιχείο είναι η σύνδεση των 3 επιπέδων μέσα σε λίγες ώρες. Προηγήθηκε η επίσημη ανακοίνωση υπουργείου, ακολούθησε η αρθρογραφία που αμφισβητεί την κυριαρχία σε Ρω και Στρογγύλη και στο τέλος ήρθαν οι υπερπτήσεις οπλισμένων μαχητικών πάνω από την ίδια ακριβώς περιοχή. Σε ελληνικά δημοσιεύματα η επιλογή της Ρω και της Ζουράφας αποδόθηκε σε προσπάθεια «γκριζαρίσματος» των 2 σημείων, στα ανατολικά άκρα της επικράτειας.
Παραμένει ασαφές αν η Άγκυρα θα διατηρήσει την πίεση και στο πεδίο ή αν η 18η Σεπτεμβρίου θα αποδειχθεί μεμονωμένη επίδειξη μετά την πρωθυπουργική επίσκεψη. Η ελληνική πλευρά αναχαίτισε, κατέγραψε και απάντησε διπλωματικά, χωρίς να ανεβάσει η ίδια τους τόνους. Για τους κατοίκους του Καστελλόριζου και των γύρω νησίδων η εικόνα των μαχητικών πάνω από τη Ρω δεν είναι άγνωστη. Αυτή τη φορά όμως τα μαχητικά ήρθαν μαζί με μια ανακοίνωση που αμφισβητεί το ίδιο το δικαίωμα της χώρας να φυλάσσει τα ακριτικά της νησιά.