Τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα δεν παράγουν κανένα έννομο αποτέλεσμα

Η «Γα­λά­ζια Πα­τρί­δα» φο­ρά­ει πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κό μαν­δύα – Ο υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών κ. Τάσος Χα­τζη­βα­σι­λεί­ου χα­ρα­κτή­ρι­σε πα­ρά­νο­μη την ανα­κή­ρυ­ξη των 2 «εθνι­κών θα­λάσ­σιων πάρ­κων» από την Άγκυ­ρα και προ­α­νήγ­γει­λε όλες τις ανα­γκαί­ες δι­πλω­μα­τι­κές ενέρ­γειες, την ώρα που οι νέοι τουρ­κι­κοί χάρ­τες αγ­γί­ζουν τη θα­λάσ­σια πε­ριο­χή ανα­το­λι­κά της Ρόδου και το σύ­μπλεγ­μα του Κα­στελ­λό­ρι­ζου.

Σε νέα φάση ει­σέρ­χε­ται η ελ­λη­νο­τουρ­κι­κή αντι­πα­ρά­θε­ση για τον θα­λάσ­σιο χώρο, με αφορ­μή τα 2 «εθνι­κά θα­λάσ­σια πάρκα» που ανα­κή­ρυ­ξε επι­σή­μως η Τουρ­κία με προ­ε­δρι­κές απο­φά­σεις της 15ης Αυ­γού­στου 2026. Η ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά απα­ντά πλέον σε θε­σμι­κό επί­πε­δο και με γλώσ­σα που δεν αφή­νει πε­ρι­θώ­ρια πα­ρερ­μη­νειών. Ο υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών κ. Τάσος Χα­τζη­βα­σι­λεί­ου ξε­κα­θά­ρι­σε ότι η τουρ­κι­κή θε­ώ­ρη­ση περί θα­λασ­σί­ων πάρ­κων είναι πα­ρά­νο­μη και δεν πα­ρά­γει κα­νέ­να έν­νο­μο απο­τέ­λε­σμα, ενώ κα­τέ­στη­σε σαφές ότι το Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών θα προ­χω­ρή­σει το προ­σε­χές διά­στη­μα σε όλες τις ανα­γκαί­ες δι­πλω­μα­τι­κές ενέρ­γειες. Πίσω από τη νέα «μάχη των χαρ­τών» κρύ­βε­ται ωστό­σο μια πολύ πα­λαιό­τε­ρη και βα­θύ­τε­ρη δια­φο­ρά, αυτή της οριο­θέ­τη­σης υφα­λο­κρη­πί­δας και Απο­κλει­στι­κής Οι­κο­νο­μι­κής Ζώνης, η οποία πα­ρα­μέ­νει ανοι­χτή και τρο­φο­δο­τεί κάθε νέο επει­σό­διο έντα­σης ανά­με­σα στην Αθήνα και την Άγκυ­ρα.

Το μή­νυ­μα Χα­τζη­βα­σι­λεί­ου και η σύ­στα­ση ψυ­χραι­μί­ας

Με την το­πο­θέ­τη­σή του ο κ. Χα­τζη­βα­σι­λεί­ου επι­χεί­ρη­σε να οριο­θε­τή­σει με ακρί­βεια το στίγ­μα της ελ­λη­νι­κής εξω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής. Η τουρ­κι­κή ενέρ­γεια, όπως υπο­γράμ­μι­σε, στε­ρεί­ται νο­μι­μό­τη­τας και συ­νε­πώς δεν μπο­ρεί να με­τα­βά­λει το πα­ρα­μι­κρό ούτε επί του πε­δί­ου ούτε στο επί­πε­δο του διε­θνούς δι­καί­ου. Η επι­σή­μαν­ση ότι η θε­ώ­ρη­ση της Άγκυ­ρας δεν πα­ρά­γει έν­νο­μο απο­τέ­λε­σμα έχει ιδιαί­τε­ρη βα­ρύ­τη­τα, καθώς απο­τυ­πώ­νει την πάγια ελ­λη­νι­κή γραμ­μή απέ­να­ντι σε μο­νο­με­ρείς πρά­ξεις που επι­χει­ρούν να δη­μιουρ­γή­σουν τε­τε­λε­σμέ­να σε θα­λάσ­σιες πε­ριο­χές.

Ο υφυ­πουρ­γός δεν πε­ριο­ρί­στη­κε πά­ντως στη νο­μι­κή διά­στα­ση. Προ­α­νήγ­γει­λε ότι το αμέ­σως επό­με­νο διά­στη­μα το Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών θα κι­νη­θεί σε όλα τα ανα­γκαία δι­πλω­μα­τι­κά επί­πε­δα, αφή­νο­ντας να εν­νοη­θεί ότι η ελ­λη­νι­κή απά­ντη­ση θα είναι με­θο­δι­κή και κλι­μα­κού­με­νη. Πα­ράλ­λη­λα, απηύ­θυ­νε σύ­στα­ση ψυ­χραι­μί­ας προς την κοινή γνώμη, ση­μειώ­νο­ντας χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά ότι δεν είναι απλή και εύ­κο­λη υπό­θε­ση να πλη­γούν στό­χοι στην Ελ­λά­δα. Η φράση αυτή ερ­μη­νεύ­ε­ται ως μή­νυ­μα αυ­το­πε­ποί­θη­σης, με το οποίο η Αθήνα επι­διώ­κει να απο­δρα­μα­τί­σει την κα­τά­στα­ση χωρίς να υπο­βαθ­μί­σει τη σο­βα­ρό­τη­τα της τουρ­κι­κής κί­νη­σης.

Οι νέοι τουρ­κι­κοί χάρ­τες και η «σφήνα» σε Αι­γαίο και Κα­στελ­λό­ρι­ζο

Η γε­ω­γρα­φία των 2 τουρ­κι­κών πάρ­κων εξη­γεί την έντα­ση της ελ­λη­νι­κής αντί­δρα­σης. Το πρώτο ανα­πτύσ­σε­ται στο βο­ρειο­α­να­το­λι­κό Αι­γαίο, δυ­τι­κά της Ίμ­βρου και της Τε­νέ­δου, και ει­σχω­ρεί στη θα­λάσ­σια πε­ριο­χή με­τα­ξύ Λή­μνου και Σα­μο­θρά­κης. Το δεύ­τε­ρο, με ακόμη με­γα­λύ­τε­ρη γε­ω­πο­λι­τι­κή ση­μα­σία, χω­ρο­θε­τεί­ται στην πε­ριο­χή Φε­τι­γιέ και Κας της ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου και η χά­ρα­ξή του ανα­πτύσ­σε­ται γύρω από την ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή του συ­μπλέγ­μα­τος του Κα­στελ­λό­ρι­ζου, στη θα­λάσ­σια ζώνη ανα­το­λι­κά της Ρόδου. Με τον τρόπο αυτό, το ακρι­τι­κό νη­σιω­τι­κό σύ­μπλεγ­μα της Με­γί­στης βρί­σκε­ται ου­σια­στι­κά πε­ρι­κυ­κλω­μέ­νο από μια τουρ­κι­κή οριο­θέ­τη­ση που πα­ρεμ­βάλ­λε­ται στον θα­λάσ­σιο χώρο ο οποί­ος το συν­δέ­ει με τον υπό­λοι­πο ελ­λη­νι­κό νη­σιω­τι­κό κορμό.

Η επι­λο­γή των συ­γκε­κρι­μέ­νων πε­ριο­χών δεν θε­ω­ρεί­ται τυ­χαία. Ο σχε­δια­σμός ακο­λου­θεί πιστά τις πά­γιες θέ­σεις της Άγκυ­ρας για την επή­ρεια των ελ­λη­νι­κών νη­σιών στις θα­λάσ­σιες ζώνες. Η Τουρ­κία υπο­στη­ρί­ζει ότι τα νησιά που βρί­σκο­νται κοντά στις εκτε­τα­μέ­νες μι­κρα­σια­τι­κές ακτές δεν μπο­ρούν να πα­ρά­γουν την επή­ρεια σε υφα­λο­κρη­πί­δα και ΑΟΖ που τους ανα­γνω­ρί­ζει η ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά. Η Ελ­λά­δα αντι­τεί­νει ότι, σύμ­φω­να με το Δί­καιο της Θά­λασ­σας, τα νησιά δια­θέ­τουν κατ αρχήν δι­καί­ω­μα σε χω­ρι­κά ύδατα, υφα­λο­κρη­πί­δα και ΑΟΖ, όπως ακρι­βώς και οι ηπει­ρω­τι­κές ακτές. Ει­δι­κά στην πε­ρί­πτω­ση του Κα­στελ­λό­ρι­ζου, ο τουρ­κι­κός χάρ­της επα­να­φέ­ρει ένα από τα δυ­σκο­λό­τε­ρα ση­μεία οποιασ­δή­πο­τε μελ­λο­ντι­κής δια­πραγ­μά­τευ­σης στην ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, δη­λα­δή το ερώ­τη­μα ποια επή­ρεια θα ανα­γνω­ρι­στεί στα ελ­λη­νι­κά νησιά και ει­δι­κό­τε­ρα στο σύ­μπλεγ­μα της Με­γί­στης.

Η νο­μι­κή αντι­πα­ρά­θε­ση των δύο πλευ­ρών

Η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση επι­χει­ρεί να δια­χω­ρί­σει πλή­ρως τα ελ­λη­νι­κά από τα τουρ­κι­κά θα­λάσ­σια πάρκα, και η διά­κρι­ση αυτή απο­τε­λεί τον πυ­ρή­να της επι­χει­ρη­μα­το­λο­γί­ας της. Τα ελ­λη­νι­κά πάρκα, όπως υπο­στη­ρί­ζει η Αθήνα, έχουν σχε­δια­στεί εξ ολο­κλή­ρου εντός των ελ­λη­νι­κών χω­ρι­κών υδά­των. Κατά συ­νέ­πεια, η Ελ­λά­δα ασκεί δι­καιώ­μα­τα πλή­ρους κυ­ριαρ­χί­ας και δεν επι­χει­ρεί μέσω της πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κής προ­στα­σί­ας να προ­κα­τα­λά­βει την οριο­θέ­τη­ση υφα­λο­κρη­πί­δας ή ΑΟΖ.

Αντί­θε­τα, στην πε­ρί­πτω­ση των τουρ­κι­κών πάρ­κων, σύμ­φω­να με την επί­ση­μη ανα­κοί­νω­ση του ελ­λη­νι­κού Υπουρ­γεί­ου Εξω­τε­ρι­κών, οι χα­ρά­ξεις επε­κτεί­νο­νται και πέραν των τουρ­κι­κών χω­ρι­κών υδά­των. Η Αθήνα υπο­στη­ρί­ζει ότι, στον βαθμό που κα­τα­λαμ­βά­νουν διε­θνή ύδατα, η μο­νο­με­ρής εγκα­θί­δρυ­ση εθνι­κών προ­στα­τευό­με­νων πε­ριο­χών είναι πα­ρά­νο­μη, ενώ προ­σθέ­τει ότι οι τουρ­κι­κοί σχε­δια­σμοί είναι πα­ρά­νο­μοι και κατά το μέρος που εκτεί­νο­νται σε πε­ριο­χές ελ­λη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας.

Στο ση­μείο αυτό απαι­τεί­ται μια ου­σιώ­δης νο­μι­κή επι­σή­μαν­ση. Η ελ­λη­νο­τουρ­κι­κή υφα­λο­κρη­πί­δα δεν έχει οριο­θε­τη­θεί, αυτό όμως δεν ση­μαί­νει ότι τα πα­ρά­κτια κράτη απο­κτούν δι­καιώ­μα­τα μόνο όταν υπάρ­ξει συμ­φω­νία. Τα δι­καιώ­μα­τα στην υφα­λο­κρη­πί­δα υφί­στα­νται αυ­το­δι­καί­ως. Εκεί­νο που εκ­κρε­μεί είναι ο κα­θο­ρι­σμός του ορίου στις πε­ριο­χές όπου οι αξιώ­σεις των 2 κρα­τών επι­κα­λύ­πτο­νται. Εδώ βρί­σκε­ται και ο πυ­ρή­νας του προ­βλή­μα­τος, καθώς Αθήνα και Άγκυ­ρα δεν συμ­φω­νούν ούτε για την έκτα­ση των δι­καιω­μά­των που πρέ­πει να λη­φθούν υπόψη ούτε για τη μέ­θο­δο με την οποία πρέ­πει τε­λι­κά να χα­ρα­χθεί η γραμ­μή. Η Τουρ­κία, από την πλευ­ρά της, απορ­ρί­πτει την ελ­λη­νι­κή επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία, δια­τει­νό­με­νη ότι και ο ελ­λη­νι­κός Θα­λάσ­σιος Χω­ρο­τα­ξι­κός Σχε­δια­σμός απο­τυ­πώ­νει μο­νο­με­ρώς ελ­λη­νι­κές αξιώ­σεις σε πε­ριο­χές που η ίδια θε­ω­ρεί τμήμα της δικής της υφα­λο­κρη­πί­δας, ενώ έχει κα­τα­θέ­σει στον ΟΗΕ τις δικές της θέ­σεις για τα εξω­τε­ρι­κά όρια της υφα­λο­κρη­πί­δας της στην ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο. Πρό­κει­ται, επο­μέ­νως, για 2 αντι­κρουό­με­νες χαρ­το­γρα­φή­σεις της ίδιας βα­σι­κής δια­φο­ράς.

Το χρο­νι­κό μιας κλι­μά­κω­σης που ωρί­μα­ζε επί έναν χρόνο

Η ση­με­ρι­νή αντι­πα­ρά­θε­ση δεν εμ­φα­νί­στη­κε ξαφ­νι­κά. Τον Απρί­λιο του 2025 η Ελ­λά­δα πα­ρου­σί­α­σε τον Θα­λάσ­σιο Χω­ρο­τα­ξι­κό Σχε­δια­σμό της, απο­τυ­πώ­νο­ντας σε ενιαίο χάρτη τον σχε­δια­σμό της για τον ελ­λη­νι­κό θα­λάσ­σιο χώρο. Η κί­νη­ση προ­κά­λε­σε την αντί­δρα­ση της Τουρ­κί­ας, η οποία αμ­φι­σβή­τη­σε τμή­μα­τα του ελ­λη­νι­κού χάρτη. Ακο­λού­θη­σε ο τουρ­κι­κός Θα­λάσ­σιος Χω­ρο­τα­ξι­κός Σχε­δια­σμός, τον οποίο η Άγκυ­ρα κοι­νο­ποί­η­σε τον Ιού­νιο του 2025 στη Δια­κυ­βερ­νη­τι­κή Ωκε­α­νο­γρα­φι­κή Επι­τρο­πή της UNESCO. Η Αθήνα αντέ­δρα­σε, υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι ο τουρ­κι­κός χάρ­της επι­χει­ρού­σε να εμ­φα­νί­σει ως πε­ριο­χές τουρ­κι­κής δι­καιο­δο­σί­ας θα­λάσ­σιες εκτά­σεις στις οποί­ες η Ελ­λά­δα δια­θέ­τει κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα. Η δια­φω­νία είχε πλέον με­τα­φερ­θεί από τις δι­πλω­μα­τι­κές δη­λώ­σεις στους χάρ­τες.

Στις 21 Ιου­λί­ου 2025 η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση ανα­κοί­νω­σε τα 2 νέα Εθνι­κά Θα­λάσ­σια Πάρκα στο Ιόνιο και στο Νότιο Αι­γαίο και τις Νό­τιες Κυ­κλά­δες, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας ότι η χω­ρι­κή τους ανά­πτυ­ξη βρί­σκε­ται εντός ελ­λη­νι­κών χω­ρι­κών υδά­των. Η Τουρ­κία αντέ­δρα­σε και σε αυτή την κί­νη­ση, επα­να­φέ­ρο­ντας την πάγια θέση της για νη­σί­δες και βρα­χο­νη­σί­δες στο Αι­γαίο των οποί­ων αμ­φι­σβη­τεί το ιδιο­κτη­σια­κό κα­θε­στώς, μια θέση που η Άγκυ­ρα προ­βάλ­λει συ­στη­μα­τι­κά από την κρίση των Ιμίων το 1996 και έπει­τα, θε­ω­ρώ­ντας αδιευ­κρί­νι­στης κυ­ριαρ­χί­ας εκα­το­ντά­δες νησιά, νη­σί­δες και βρα­χο­νη­σί­δες. Λίγες ημέ­ρες αρ­γό­τε­ρα, στις αρχές Αυ­γού­στου 2025, η τουρ­κι­κή πλευ­ρά πα­ρου­σί­α­σε τους δι­κούς της χάρ­τες για 2 σχε­δια­ζό­με­να θα­λάσ­σια πάρκα. Έναν χρόνο αρ­γό­τε­ρα, στις 15 Αυ­γού­στου 2026, πέ­ρα­σε από τον σχε­δια­σμό στη θε­σμο­θέ­τη­ση, ανα­κη­ρύσ­σο­ντας επι­σή­μως τα πάρκα με 2 προ­ε­δρι­κές απο­φά­σεις. Η δή­λω­ση του κ. Χα­τζη­βα­σι­λεί­ου απο­τε­λεί την πλέον πρό­σφα­τη επί­ση­μη ελ­λη­νι­κή αντί­δρα­ση σε αυτή ακρι­βώς την εξέ­λι­ξη.

Η βα­θύ­τε­ρη εκ­κρε­μό­τη­τα και το όριο των «ήρε­μων νερών»

Τα θα­λάσ­σια πάρκα φω­τί­ζουν ένα βα­θύ­τε­ρο πρό­βλη­μα των ελ­λη­νο­τουρ­κι­κών σχέ­σε­ων. Αθήνα και Άγκυ­ρα μπο­ρούν να δια­τη­ρούν ανοι­χτούς διαύ­λους επι­κοι­νω­νί­ας, να ορ­γα­νώ­νουν συ­να­ντή­σεις κο­ρυ­φής, να υπο­γρά­φουν δια­κη­ρύ­ξεις φι­λί­ας και να επι­διώ­κουν πε­ριό­δους «ήρε­μων νερών». Όλα αυτά πε­ριο­ρί­ζουν τον κίν­δυ­νο μιας ανε­ξέ­λεγ­κτης κρί­σης, δεν εξα­φα­νί­ζουν όμως την αιτία που μπο­ρεί να προ­κα­λέ­σει την επό­με­νη. Η Ελ­λά­δα θε­ω­ρεί ως βα­σι­κή δια­φο­ρά προς επί­λυ­ση την οριο­θέ­τη­ση υφα­λο­κρη­πί­δας και ΑΟΖ, ενώ η Τουρ­κία το­πο­θε­τεί στο τρα­πέ­ζι ένα πολύ ευ­ρύ­τε­ρο σύ­νο­λο ζη­τη­μά­των στο Αι­γαίο.

Όσο αυτή η από­στα­ση πα­ρα­μέ­νει, η εκ­κρε­μό­τη­τα της οριο­θέ­τη­σης θα επα­νέρ­χε­ται σε κάθε δρα­στη­ριό­τη­τα που απαι­τεί γε­ω­γρα­φι­κό προσ­διο­ρι­σμό δι­καιο­δο­σί­ας. Εμ­φα­νί­στη­κε στις έρευ­νες για υδρο­γο­νάν­θρα­κες, στα ερευ­νη­τι­κά πλοία και στις NAVTEX. Επα­νήλ­θε στον Θα­λάσ­σιο Χω­ρο­τα­ξι­κό Σχε­δια­σμό και στα ενερ­γεια­κά και τη­λε­πι­κοι­νω­νια­κά κα­λώ­δια. Τώρα εμ­φα­νί­ζε­ται στα θα­λάσ­σια πάρκα. Η επι­διω­κό­με­νη απο­κλι­μά­κω­ση της υπο­βό­σκου­σας έντα­σης είναι συ­γκυ­ρια­κά χρή­σι­μη, απο­τε­λεί όμως δια­χεί­ρι­ση της δια­φο­ράς και όχι επί­λυ­σή της. Όσο οι 2 πλευ­ρές απο­φεύ­γουν ή αδυ­να­τούν να συμ­φω­νή­σουν σε έναν τρόπο οριο­θέ­τη­σης, είτε μέσω δια­πραγ­μά­τευ­σης είτε, εφό­σον συμ­φω­νή­σουν στους όρους, μέσω προ­σφυ­γής σε διε­θνή δι­καιο­δο­σία, θα εξα­κο­λου­θούν να κι­νού­νται πάνω σε επι­κα­λυ­πτό­με­νους χάρ­τες. Κάθε πλευ­ρά θα επι­χει­ρεί να κα­το­χυ­ρώ­νει τις θέ­σεις της και να απο­φεύ­γει κι­νή­σεις που θα μπο­ρού­σαν να ερ­μη­νευ­θούν ως ανα­γνώ­ρι­ση των θέ­σε­ων της άλλης.

Το εν­δια­φέ­ρον στρέ­φε­ται πλέον στις δι­πλω­μα­τι­κές ενέρ­γειες που προ­α­νήγ­γει­λε ο κ. Χα­τζη­βα­σι­λεί­ου. Αν και το ακρι­βές πε­ριε­χό­με­νό τους δεν διευ­κρι­νί­ζε­ται στα δια­θέ­σι­μα στοι­χεία, η ανα­φο­ρά σε όλες τις ανα­γκαί­ες πρω­το­βου­λί­ες υπο­δη­λώ­νει ότι η Αθήνα εξε­τά­ζει ευρύ φάσμα επι­λο­γών, από δι­με­ρή δια­βή­μα­τα έως ενη­μέ­ρω­ση διε­θνών ορ­γα­νι­σμών και εταί­ρων. Το βέ­βαιο είναι ότι η υπό­θε­ση των θα­λασ­σί­ων πάρ­κων προ­στί­θε­ται στην ατζέ­ντα των ανοι­κτών ελ­λη­νο­τουρ­κι­κών ζη­τη­μά­των και ανα­μέ­νε­ται να απα­σχο­λή­σει έντο­να τη δι­πλω­μα­τία των 2 χωρών το επό­με­νο διά­στη­μα. Όσο δεν οριο­θε­τού­νται η υφα­λο­κρη­πί­δα και η ΑΟΖ, Αθήνα και Άγκυ­ρα μπο­ρούν να απο­κλι­μα­κώ­νουν τις κρί­σεις, δύ­σκο­λα όμως μπο­ρούν να εξα­λεί­ψουν τις αι­τί­ες τους, με τις δι­με­ρείς σχέ­σεις να συ­νε­χί­ζουν να ακρο­βα­τούν ανά­με­σα στη συ­νεν­νό­η­ση και στην επό­με­νη αφορ­μή που θα επα­να­φέ­ρει την ίδια άλυτη δια­φο­ρά στην επι­φά­νεια.