Τα… πάρκα της «Γαλάζιας Πατρίδας»: Οι πάγιες τουρκικές διεκδικήσεις περνούν στους νέους χάρτες

Τα θα­λάσ­σια πάρκα Ελ­λά­δας και Τουρ­κί­ας με­τα­τρέ­πο­νται σε ένα ακόμη πεδίο πάνω στο οποίο απο­τυ­πώ­νο­νται οι αντι­κρουό­με­νες θέ­σεις των δύο χωρών για Αι­γαίο και ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο.

Όσο πα­ρα­μέ­νει χωρίς λύση η οριο­θέ­τη­ση υφα­λο­κρη­πί­δας και ΑΟΖ, νέες δρα­στη­ριό­τη­τες και σχε­δια­σμοί θα επα­να­φέ­ρουν την ίδια αντι­πα­ρά­θε­ση και θα κρα­τούν τις ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις σε εύ­θραυ­στη ισορ­ρο­πία. Για να υπάρ­ξει όμως οριο­θέ­τη­ση της ελ­λη­νο­τουρ­κι­κής θα­λάσ­σιας με­θο­ρί­ου, θα πρέ­πει προη­γου­μέ­νως να ξε­κα­θα­ρι­στεί σε ποιον ανή­κει ποιο νησί, καθώς η Τουρ­κία, από την κρίση των Ιμίων το 1996 και έπει­τα, θε­ω­ρεί αδιευ­κρί­νι­στης κυ­ριαρ­χί­ας εκα­το­ντά­δες νησιά, νη­σί­δες και βρα­χο­νη­σί­δες.

Τα θα­λάσ­σια πάρκα δη­μιουρ­γού­νται, θε­ω­ρη­τι­κά του­λά­χι­στον, για να προ­στα­τεύ­ουν το πε­ρι­βάλ­λον. Στο Αι­γαίο και την ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, όμως, ακόμη και η προ­στα­σία του θα­λάσ­σιου οι­κο­συ­στή­μα­τος είναι δύ­σκο­λο να απο­συν­δε­θεί από τη γε­ω­πο­λι­τι­κή.

Η ανα­κή­ρυ­ξη από την Τουρ­κία δύο «εθνι­κών θα­λάσ­σιων πάρ­κων», στο βο­ρειο­α­να­το­λι­κό Αι­γαίο και στην ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, και η άμεση αντί­δρα­ση της Αθή­νας απο­τε­λούν το τε­λευ­ταίο επει­σό­διο μιας πολύ πα­λαιό­τε­ρης αντι­πα­ρά­θε­σης. Πίσω από τους νέους χάρ­τες βρί­σκο­νται οι γνω­στές και πα­γιω­μέ­νες δια­φο­ρές για την έκτα­ση των θα­λάσ­σιων ζωνών, την επή­ρεια των ελ­λη­νι­κών νη­σιών και, τε­λι­κά, την οριο­θέ­τη­ση υφα­λο­κρη­πί­δας και ΑΟΖ.

Οι δύο χώρες χρη­σι­μο­ποιούν δια­φο­ρε­τι­κά νο­μι­κά και πο­λι­τι­κά επι­χει­ρή­μα­τα. Η Ελ­λά­δα υπο­στη­ρί­ζει ότι τα δικά της θα­λάσ­σια πάρκα πε­ριο­ρί­ζο­νται εντός των ελ­λη­νι­κών χω­ρι­κών υδά­των και επο­μέ­νως απο­τε­λούν άσκη­ση κυ­ριαρ­χί­ας σε χώρο όπου δεν τί­θε­ται ζή­τη­μα οριο­θέ­τη­σης με την Τουρ­κία. Η Τουρ­κία, αντί­θε­τα, έχει σχε­διά­σει πάρκα που επε­κτεί­νο­νται πέραν των τουρ­κι­κών χω­ρι­κών υδά­των, σε πε­ριο­χές όπου Αθήνα και Άγκυ­ρα προ­βάλ­λουν αντι­κρουό­με­νες αξιώ­σεις για θα­λάσ­σιες ζώνες.

Χω­ρο­τα­ξι­κός σχε­δια­σμός

Η ση­με­ρι­νή αντι­πα­ρά­θε­ση δεν εμ­φα­νί­στη­κε ξαφ­νι­κά. Τον Απρί­λιο του 2025 η Ελ­λά­δα πα­ρου­σί­α­σε τον Θα­λάσ­σιο Χω­ρο­τα­ξι­κό Σχε­δια­σμό της, απο­τυ­πώ­νο­ντας σε ενιαίο χάρτη τον σχε­δια­σμό της για τον ελ­λη­νι­κό θα­λάσ­σιο χώρο. Η κί­νη­ση προ­κά­λε­σε την αντί­δρα­ση της Τουρ­κί­ας, η οποία αμ­φι­σβή­τη­σε τμή­μα­τα του ελ­λη­νι­κού χάρτη.

Ακο­λού­θη­σε ο τουρ­κι­κός Θα­λάσ­σιος Χω­ρο­τα­ξι­κός Σχε­δια­σμός, τον οποίο η Άγκυ­ρα κοι­νο­ποί­η­σε τον Ιού­νιο του 2025 στην αρ­μό­δια Δια­κυ­βερ­νη­τι­κή Ωκε­α­νο­γρα­φι­κή Επι­τρο­πή της UNESCO. Η Αθήνα αντέ­δρα­σε, υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι ο τουρ­κι­κός χάρ­της επι­χει­ρεί να εμ­φα­νί­σει ως πε­ριο­χές τουρ­κι­κής δι­καιο­δο­σί­ας θα­λάσ­σιες εκτά­σεις στις οποί­ες η Ελ­λά­δα θε­ω­ρεί ότι δια­θέ­τει κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα.

Η δια­φω­νία είχε πλέον με­τα­φερ­θεί από τις δι­πλω­μα­τι­κές δη­λώ­σεις στους χάρ­τες.

Στις 21 Ιου­λί­ου 2025 η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση ανα­κοί­νω­σε τα δύο νέα Εθνι­κά Θα­λάσ­σια Πάρκα, στο Ιόνιο και το Νότιο Αι­γαίο – Νό­τιες Κυ­κλά­δες. Η Αθήνα υπο­γράμ­μι­σε ότι η χω­ρι­κή ανά­πτυ­ξή τους βρί­σκε­ται εντός ελ­λη­νι­κών χω­ρι­κών υδά­των.

Η Τουρ­κία αντέ­δρα­σε και σε αυτή την κί­νη­ση, επα­να­φέ­ρο­ντας την πάγια θέση της για νη­σί­δες και βρα­χο­νη­σί­δες στο Αι­γαίο των οποί­ων αμ­φι­σβη­τεί το ιδιο­κτη­σια­κό κα­θε­στώς. Λίγες ημέ­ρες αρ­γό­τε­ρα, στις αρχές Αυ­γού­στου 2025, πα­ρου­σί­α­σε τους δι­κούς της χάρ­τες για δύο σχε­δια­ζό­με­να θα­λάσ­σια πάρκα.

Έναν χρόνο αρ­γό­τε­ρα η Άγκυ­ρα πέ­ρα­σε από τον σχε­δια­σμό στη θε­σμο­θέ­τη­ση. Με δύο προ­ε­δρι­κές απο­φά­σεις της 15ης Αυ­γού­στου 2026 ανα­κή­ρυ­ξε επι­σή­μως τα δύο «εθνι­κά θα­λάσ­σια πάρκα».

«Σφήνα» σε Αι­γαίο και Κα­στε­λό­ρι­ζο

Η γε­ω­γρα­φία των τουρ­κι­κών πάρ­κων εξη­γεί την έντο­νη ελ­λη­νι­κή αντί­δρα­ση.Το πάρκο του βο­ρειο­α­να­το­λι­κού Αι­γαί­ου ανα­πτύσ­σε­ται δυ­τι­κά της Ίμ­βρου και της Τε­νέ­δου και ει­σχω­ρεί στη θα­λάσ­σια πε­ριο­χή με­τα­ξύ Λή­μνου και Σα­μο­θρά­κης.

Ακόμη με­γα­λύ­τε­ρη γε­ω­πο­λι­τι­κή ση­μα­σία έχει το δεύ­τε­ρο πάρκο, στην πε­ριο­χή Φε­τι­γιέ – Κας της ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου. Η χά­ρα­ξή του ανα­πτύσ­σε­ται γύρω από την ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή του συ­μπλέγ­μα­τος του Κα­στε­λό­ρι­ζου.

Ο σχε­δια­σμός αυτός ακο­λου­θεί τις πά­γιες θέ­σεις της Άγκυ­ρας για την επή­ρεια των ελ­λη­νι­κών νη­σιών στις θα­λάσ­σιες ζώνες. Η Τουρ­κία θε­ω­ρεί ότι τα νησιά που βρί­σκο­νται κοντά στις εκτε­τα­μέ­νες μι­κρα­σια­τι­κές ακτές δεν μπο­ρούν να πα­ρά­γουν την επή­ρεια σε υφα­λο­κρη­πί­δα και ΑΟΖ που τους ανα­γνω­ρί­ζει η ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά.

Η Ελ­λά­δα αντι­τεί­νει ότι, σύμ­φω­να με το Δί­καιο της Θά­λασ­σας, τα νησιά δια­θέ­τουν κατ’ αρχήν δι­καί­ω­μα σε χω­ρι­κά ύδατα, υφα­λο­κρη­πί­δα και ΑΟΖ, όπως και οι ηπει­ρω­τι­κές ακτές.

Ει­δι­κά στην πε­ρί­πτω­ση του Κα­στε­λό­ρι­ζου, ο τουρ­κι­κός χάρ­της επα­να­φέ­ρει ένα από τα δυ­σκο­λό­τε­ρα ση­μεία οποιασ­δή­πο­τε μελ­λο­ντι­κής δια­πραγ­μά­τευ­σης για οριο­θέ­τη­ση στην ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο: ποια επή­ρεια θα ανα­γνω­ρι­στεί στα ελ­λη­νι­κά νησιά και ει­δι­κό­τε­ρα στο σύ­μπλεγ­μα της Με­γί­στης.

Η νο­μι­κή προ­σέγ­γι­ση

Η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση επι­χει­ρεί να δια­χω­ρί­σει πλή­ρως τα ελ­λη­νι­κά από τα τουρ­κι­κά θα­λάσ­σια πάρκα. Το βα­σι­κό επι­χεί­ρη­μά της είναι ότι τα ελ­λη­νι­κά πάρκα έχουν σχε­δια­στεί εντός των ελ­λη­νι­κών χω­ρι­κών υδά­των. Κατά συ­νέ­πεια η Αθήνα υπο­στη­ρί­ζει ότι ασκεί δι­καιώ­μα­τα πλή­ρους κυ­ριαρ­χί­ας και δεν επι­χει­ρεί μέσω της πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κής προ­στα­σί­ας να προ­κα­τα­λά­βει την οριο­θέ­τη­ση υφα­λο­κρη­πί­δας ή ΑΟΖ.

Στην πε­ρί­πτω­ση των τουρ­κι­κών πάρ­κων, σύμ­φω­να με την επί­ση­μη ανα­κοί­νω­ση του ελ­λη­νι­κού υπουρ­γεί­ου Εξω­τε­ρι­κών, οι χα­ρά­ξεις επε­κτεί­νο­νται και πέραν των τουρ­κι­κών χω­ρι­κών υδά­των.

Η Αθήνα υπο­στη­ρί­ζει ότι, στον βαθμό που κα­τα­λαμ­βά­νουν διε­θνή ύδατα, η μο­νο­με­ρής εγκα­θί­δρυ­ση εθνι­κών προ­στα­τευό­με­νων πε­ριο­χών είναι πα­ρά­νο­μη. Προ­σθέ­τει ότι οι τουρ­κι­κοί σχε­δια­σμοί είναι πα­ρά­νο­μοι και κατά το μέρος που εκτεί­νο­νται σε πε­ριο­χές ελ­λη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας.

Στο ση­μείο αυτό είναι ανα­γκαία μια επι­σή­μαν­ση: Η ελ­λη­νο­τουρ­κι­κή υφα­λο­κρη­πί­δα δεν έχει οριο­θε­τη­θεί. Αυτό δεν ση­μαί­νει ότι τα πα­ρά­κτια κράτη απο­κτούν δι­καιώ­μα­τα στην υφα­λο­κρη­πί­δα μόνο όταν υπάρ­ξει συμ­φω­νία. Τα δι­καιώ­μα­τα στην υφα­λο­κρη­πί­δα υφί­στα­νται αυ­το­δι­καί­ως. Εκεί­νο που εκ­κρε­μεί είναι ο κα­θο­ρι­σμός του ορίου όταν οι αξιώ­σεις δύο κρα­τών επι­κα­λύ­πτο­νται.

Εδώ βρί­σκε­ται ο πυ­ρή­νας του προ­βλή­μα­τος. Η Αθήνα και η Άγκυ­ρα δεν συμ­φω­νούν ούτε για την έκτα­ση των δι­καιω­μά­των που πρέ­πει να λη­φθούν υπόψη ούτε για τη μέ­θο­δο με την οποία πρέ­πει τε­λι­κά να χα­ρα­χθεί η γραμ­μή.

Η Τουρ­κία, από την πλευ­ρά της, απορ­ρί­πτει την ελ­λη­νι­κή επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία. Υπο­στη­ρί­ζει ότι και ο ελ­λη­νι­κός Θα­λάσ­σιος Χω­ρο­τα­ξι­κός Σχε­δια­σμός απο­τυ­πώ­νει μο­νο­με­ρώς ελ­λη­νι­κές αξιώ­σεις σε πε­ριο­χές που η ίδια θε­ω­ρεί τμήμα της τουρ­κι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας. Έχει επί­σης κα­τα­θέ­σει στον ΟΗΕ τις δικές της θέ­σεις για τα εξω­τε­ρι­κά όρια της υφα­λο­κρη­πί­δας της στην ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο.

Πρό­κει­ται, επο­μέ­νως, για δύο αντι­κρουό­με­νες χαρ­το­γρα­φή­σεις της ίδιας βα­σι­κής δια­φο­ράς.

Η εκ­κρε­μό­τη­τα

Τα θα­λάσ­σια πάρκα φω­τί­ζουν ένα βα­θύ­τε­ρο πρό­βλη­μα των ελ­λη­νο­τουρ­κι­κών σχέ­σε­ων. Αθήνα και Άγκυ­ρα μπο­ρούν να δια­τη­ρούν ανοι­χτούς διαύ­λους επι­κοι­νω­νί­ας, να ορ­γα­νώ­νουν συ­να­ντή­σεις κο­ρυ­φής, να υπο­γρά­φουν δια­κη­ρύ­ξεις φι­λί­ας και να επι­διώ­κουν πε­ριό­δους «ήρε­μων νερών». Όλα αυτά μπο­ρούν να πε­ριο­ρί­ζουν τον κίν­δυ­νο μιας ανε­ξέ­λεγ­κτης κρί­σης. Δεν εξα­φα­νί­ζουν όμως την αιτία που μπο­ρεί να προ­κα­λέ­σει την επό­με­νη.

Η Ελ­λά­δα θε­ω­ρεί ως βα­σι­κή δια­φο­ρά προς επί­λυ­ση με την Τουρ­κία την οριο­θέ­τη­ση υφα­λο­κρη­πί­δας και ΑΟΖ. Η Τουρ­κία το­πο­θε­τεί στο τρα­πέ­ζι ένα πολύ ευ­ρύ­τε­ρο σύ­νο­λο ζη­τη­μά­των στο Αι­γαίο.

Όσο αυτή η από­στα­ση πα­ρα­μέ­νει, η εκ­κρε­μό­τη­τα της οριο­θέ­τη­σης θα επα­νέρ­χε­ται σε κάθε δρα­στη­ριό­τη­τα που απαι­τεί γε­ω­γρα­φι­κό προσ­διο­ρι­σμό δι­καιο­δο­σί­ας. Εμ­φα­νί­στη­κε στις έρευ­νες για υδρο­γο­νάν­θρα­κες, στα ερευ­νη­τι­κά πλοία και στις NAVTEX. Επα­νήλ­θε στον Θα­λάσ­σιο Χω­ρο­τα­ξι­κό Σχε­δια­σμό και στα ενερ­γεια­κά και τη­λε­πι­κοι­νω­νια­κά κα­λώ­δια. Τώρα εμ­φα­νί­ζε­ται στα θα­λάσ­σια πάρκα. Αυτό είναι και το όριο της πο­λι­τι­κής των «ήρε­μων νερών».

Η επι­διω­κό­με­νη απο­κλι­μά­κω­ση στην υπο­βό­σκου­σα ελ­λη­νο­τουρ­κι­κή έντα­ση είναι, συ­γκυ­ρια­κά χρή­σι­μη, αλλά απο­τε­λεί δια­χεί­ρι­ση της δια­φο­ράς και όχι επί­λυ­σή της. Όσο Αθήνα και Άγκυ­ρα απο­φεύ­γουν ή αδυ­να­τούν να συμ­φω­νή­σουν σε έναν τρόπο οριο­θέ­τη­σης – είτε μέσω δια­πραγ­μά­τευ­σης είτε, εφό­σον συμ­φω­νή­σουν στους όρους, μέσω προ­σφυ­γής σε διε­θνή δι­καιο­δο­σία – θα εξα­κο­λου­θούν να κι­νού­νται πάνω σε επι­κα­λυ­πτό­με­νους χάρ­τες. Κάθε πλευ­ρά θα επι­χει­ρεί να κα­το­χυ­ρώ­νει τις θέ­σεις της και να απο­φεύ­γει κι­νή­σεις που θα μπο­ρού­σαν να ερ­μη­νευ­θούν ως ανα­γνώ­ρι­ση των θέ­σε­ων της άλλης. Αυτό δεν ση­μαί­νει ότι κάθε δια­φω­νία οδη­γεί ανα­πό­φευ­κτα σε κρίση. Ση­μαί­νει όμως ότι η πρώτη ύλη μιας κρί­σης πα­ρα­μέ­νει δια­θέ­σι­μη.

Και αυτό είναι ίσως το ου­σια­στι­κό­τε­ρο συ­μπέ­ρα­σμα πίσω από τη νέα «μάχη των χαρ­τών»: όσο δεν οριο­θε­τού­νται η υφα­λο­κρη­πί­δα και η ΑΟΖ, Αθήνα και Άγκυ­ρα μπο­ρούν να απο­κλι­μα­κώ­νουν τις κρί­σεις, αλλά δύ­σκο­λα μπο­ρούν να εξα­λεί­ψουν τις αι­τί­ες τους.

Οι ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις θα συ­νε­χί­σουν έτσι να ακρο­βα­τούν ανά­με­σα στη συ­νεν­νό­η­ση και στην επό­με­νη αφορ­μή που θα επα­να­φέ­ρει την ίδια, άλυτη δια­φο­ρά στην επι­φά­νεια.

Πηγή: topontiki.gr