ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ

ΔΩ.ΠΡΩ.ΜΗ: Το ΕΧΠ για τις ΑΠΕ δεν αφορά μόνο το πού και το πώς – Αφορά το ποιος ωφελείται

news room 6 λεπτά ανάγνωση
ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ
✦ Σύνοψη ⌄
  • Η ΡΑΑΕΥ ενέ­κρινε την εγκα­τά­σταση δύο νέων αεριο­στρο­βι­λι­κών μονάδων στη Ρόδο, λόγω έλλει­ψης ισχύος στο δίκτυο της περιο­χής.
  • Η δημόσια δια­βού­λευση για το ανα­θε­ω­ρη­μένο Ειδικό Χωρο­τα­ξικό Πλαίσιο για τις Ανα­νε­ώ­σι­μες Πηγές Ενέρ­γειας έκλεισε, ενώ το ΥΠΕΝ επε­ξερ­γά­ζε­ται τις παρα­τη­ρή­σεις που κατα­τέ­θη­καν.
  • Η Ρόδος θα εξαρ­τά­ται από ορυκτό καύσιμο του­λά­χι­στον μέχρι το 2030, με την υπο­θα­λάσ­σια δια­σύν­δεση να ανα­μέ­νε­ται να ολο­κλη­ρω­θεί τότε.
  • Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν παρέχει θεσμική προ­τε­ραιό­τητα στην τοπική παρα­γωγή ενέρ­γειας, με απο­τέ­λε­σμα οι τοπικές κοι­νω­νίες να μην ωφε­λού­νται από τις εγκα­τα­στά­σεις ΑΠΕ.

Από την παρά­ταξη  ΔΩ.ΠΡΩ.ΜΗ. του ΤΕΕ Δωδε­κα­νή­σου ανα­κοι­νώ­θη­καν τα εξής:

Λίγες μέρες αφότου η ΡΑΑΕΥ ενέ­κρινε την εγκα­τά­σταση δύο νέων αεριο­στρο­βι­λι­κών μονάδων στον Ατμοη­λε­κτρικό Σταθμό Σορωνής, συνο­λι­κής ισχύος 30 MW, με καύση συμ­βα­τι­κού καυ­σί­μου, επειδή το δίκτυο της Ρόδου εμφα­νί­ζει έλλειμμα ισχύος περίπου 27,5 MW, έκλεισε στις 25 Ιουνίου 2026 η δημόσια δια­βού­λευση επί του ανα­θε­ω­ρη­μέ­νου Ειδικού Χωρο­τα­ξι­κού Πλαι­σίου για τις Ανα­νε­ώ­σι­μες Πηγές Ενέρ­γειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ). Οι δύο ειδή­σεις δεν είναι άσχετες μεταξύ τους. Είναι η ίδια ιστορία από δύο δια­φο­ρε­τι­κές πλευρές, και αξίζει να μείνει στη δημόσια συζή­τηση τώρα που το ΥΠΕΝ επε­ξερ­γά­ζε­ται τις παρα­τη­ρή­σεις που κατα­τέ­θη­καν, πριν το πλαίσιο ορι­στι­κο­ποι­η­θεί.

Η χρονική αυτή σύμ­πτωση δεν είναι μεμο­νω­μένη: το ΕΧΠ-ΑΠΕ ορι­στι­κο­ποιεί­ται παράλ­ληλα με δύο ακόμη Ειδικά Χωρο­τα­ξικά Πλαίσια που βρί­σκο­νται σε εξέλιξη, για τον Του­ρι­σμό και για τη Βιο­μη­χα­νία και την Εφο­δια­στική Αλυσίδα, και τα τρία μαζί θα καθο­ρί­σουν σε μεγάλο βαθμό πώς θα οργα­νω­θεί ο εθνικός χώρος τα επόμενα χρόνια.

Η Ρόδος θα καίει ορυκτό καύσιμο του­λά­χι­στον μέχρι το 2030, οπότε ανα­μέ­νε­ται να ολο­κλη­ρω­θεί η μεγάλη υπο­θα­λάσ­σια δια­σύν­δεση των Δωδε­κα­νή­σων με το ηπει­ρω­τικό σύστημα, ένα έργο κόστους περίπου 3 δισε­κα­τομ­μυ­ρίων ευρώ. Στο ενδιά­μεσο διά­στημα, κάθε MW απο­κε­ντρω­μέ­νης παρα­γω­γής που θα μπο­ρούσε να παρα­χθεί τοπικά θα ελά­φρυνε ακριβώς αυτό το έλλειμμα. Κι όμως, το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ που τέθηκε σε δια­βού­λευση δεν έδινε καμία θεσμική προ­τε­ραιό­τητα σε αυτόν τον δρόμο. Είναι το ίδιο ερώτημα που το πλαίσιο δεν απαντά καθόλου: όταν ένα αιολικό ή ένα φωτο­βολ­ταϊκό πάρκο εγκα­θί­στα­ται σε ένα νησί των Δωδε­κα­νή­σων, ποιος ωφε­λεί­ται από αυτό;

Η απά­ντηση, σήμερα, είναι σχεδόν πάντα η ίδια. Ωφε­λεί­ται ο επεν­δυ­τής, το δίκτυο, και τα στα­τι­στικά της ενερ­γεια­κής μετά­βα­σης. Σπανίως ο τόπος που δέχεται την εγκα­τά­σταση, σπανίως η κοι­νό­τητα που ζει δίπλα της, σπανίως το νησί που αλλάζει το τοπίο του και δέχεται τις επι­πτώ­σεις για δεκα­ε­τίες.

Το ΕΧΠ-ΑΠΕ οργα­νώ­νει τον εθνικό χώρο με κρι­τή­ρια φέρου­σας ικα­νό­τη­τας, ζώνες απο­κλει­σμού, ελά­χι­στες απο­στά­σεις. Είναι εργα­λεία σωστά ως προς τη λογική τους, αλλά ανε­παρκή για έναν νησιω­τικό χώρο σαν τη Δωδε­κά­νησο, όπου το ίδιο κομμάτι γης μπορεί ταυ­τό­χρονα να είναι πόρος ενέρ­γειας, πόρος του­ρι­σμού, πόρος πρω­το­γε­νούς παρα­γω­γής και ο μονα­δι­κός ορί­ζο­ντας που βλέπει κάθε πρωί ένα χωριό. Το σχέδιο ανα­γνω­ρί­ζει, σε επίπεδο αρχών, ότι θα πρέπει να υπάρχει όφελος για τις τοπικές κοι­νω­νίες. Όμως στα κανο­νι­στικά άρθρα, εκεί που πραγ­μα­τικά δεσμεύ­ε­ται κάποιος να κάνει κάτι, η κοι­νω­νική διά­σταση απου­σιά­ζει σχεδόν εντελώς. Δεν προ­βλέ­πε­ται υπο­χρέ­ωση, δεν προ­βλέ­πε­ται μηχα­νι­σμός, δεν προ­βλέ­πε­ται καν κατεύ­θυνση για το πώς μια επέν­δυση ΑΠΕ μετα­φρά­ζε­ται σε κάτι απτό για τον τόπο που τη φιλο­ξε­νεί. Αυτό είναι το κενό που εμείς, ως ΔΩ.ΠΡΩ.ΜΗ., επι­ση­μαί­νουμε συστη­μα­τικά στον δημόσιο διάλογο για το πλαίσιο.

Το εργα­λείο υπάρχει ήδη. Λείπει η απόφαση να εφαρ­μο­στεί. Ο θεσμός των Ενερ­γεια­κών Κοι­νο­τή­των, με τον Ν. 4513/2018 (ΦΕΚ Α’ 9/2018) και την επέ­κτασή του με τον Ν. 5037/2023 (ΦΕΚ Α’ 78/2023) στις Κοι­νό­τη­τες Ανα­νε­ώ­σι­μης Ενέρ­γειας (ΚΑΕ), σε εναρ­μό­νιση με την Οδηγία 2018/2001 (RED II), δίνει ήδη σε δήμους, ανα­πτυ­ξια­κούς οργα­νι­σμούς, δημο­τι­κές επι­χει­ρή­σεις και συνε­ται­ρι­σμούς πολιτών τη δυνα­τό­τητα να συμ­με­τέ­χουν ουσια­στικά σε έργα ΑΠΕ, όχι ως θεατές αλλά ως συνι­διο­κτή­τες ή ως άμεσα ωφε­λού­με­νοι μέσω ενερ­γεια­κού συμ­ψη­φι­σμού. Είναι ένα εργα­λείο που θα μπο­ρούσε να αλλάξει εντελώς τη σχέση ενός νησιού με τις εγκα­τα­στά­σεις ΑΠΕ που φιλο­ξε­νεί, από βάρος που υφί­στα­ται σε πόρο που δια­χει­ρί­ζε­ται.

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ, όμως, δεν χρη­σι­μο­ποιεί αυτό το εργα­λείο ως μοχλό πολι­τι­κής. Δεν θέτει καμία διάταξη που να θεσμο­θε­τεί υπο­χρε­ω­τικό τοπικό όφελος, δεσμευ­τική συμ­με­τοχή ΟΤΑ ή κίνητρο ένταξης ΚΑΕ. Είναι θεμε­λιώ­δες κενό, ειδικά για τον νησιω­τικό χώρο, όπου η αρχή που θα έπρεπε να ισχύει είναι απλή: ο τόπος που ανα­λαμ­βά­νει το βάρος της ενερ­γεια­κής υπο­δο­μής δικαιού­ται άμεσο όφελος, όχι γενική αντι­στάθ­μιση. Η συμ­με­τοχή του ΟΤΑ στο κεφά­λαιο ή στα έσοδα ενός έργου είναι αυτή που δημιουρ­γεί πραγ­μα­τικό όφελος. Στη Ρόδο, όπως και σε κάθε μη δια­συν­δε­δε­μένο σύστημα, η ενέρ­γεια που παρά­γε­ται κατα­να­λώ­νε­ται τοπικά. Η απαί­τηση να επι­στρέ­φει μέρος της αξίας της στην τοπική κοι­νω­νία δεν είναι πολι­τικό αίτημα, είναι λογική αντι­στοί­χιση του τοπικού κόστους με τοπικό όφελος. Δεν είναι, εξάλλου, αίτημα χωρίς προη­γού­μενο. Ανάλογα μοντέλα υπο­χρε­ω­τι­κής κοι­νο­τι­κής συμ­με­το­χής εφαρ­μό­ζο­νται ήδη σε άλλες ευρω­παϊ­κές χώρες, και ανα­γνω­ρί­ζο­νται από την ίδια την Οδηγία RED III (2023/2413) ως εργα­λεία κοι­νω­νι­κής απο­δο­χής της ενερ­γεια­κής μετά­βα­σης.

Δεν μιλάμε για αντί­θεση στις ΑΠΕ. Η υπόθεση της Σορωνής δείχνει καθαρά πως τα Δωδε­κά­νησα έχουν πραγ­μα­τικό, άμεσο ενερ­γειακό συμ­φέ­ρον από την ανά­πτυξή τους, όσο η ηλε­κτρική δια­σύν­δεση δεν έχει ακόμη ολο­κλη­ρω­θεί. Μιλάμε για το πώς ανα­πτύσ­σο­νται και ποιος έχει προ­τε­ραιό­τητα. Μια κοι­νω­νική διά­σταση με ουσία θα σήμαινε θεσμικά δια­φυ­λαγ­μένο ηλε­κτρικό χώρο σε κάθε μη δια­συν­δε­δε­μένο νησί για έργα αυτο­κα­τα­νά­λω­σης νοι­κο­κυ­ριών, αγροτών, μικρών επι­χει­ρή­σεων και ενερ­γεια­κών κοι­νο­τή­των, πριν αυτός δεσμευ­θεί εξ ολο­κλή­ρου από μεγάλα εμπο­ρικά έργα. Θα σήμαινε υπο­χρέ­ωση κάθε μεγάλου έργου ΑΠΕ σε δημόσια γη ή θαλάσ­σιο χώρο να παρα­χω­ρεί στον οικείο ΟΤΑ άμεση συμ­με­τοχή στο κεφά­λαιο ή στα έσοδα του έργου, με πόρους που κατευ­θύ­νο­νται με δια­φά­νεια σε συγκε­κρι­μένο προ­ο­ρι­σμό, όπως η μείωση δημο­τι­κών τελών, η ενερ­γειακή ανα­βάθ­μιση κτιρίων, η ύδρευση και ο δημο­τι­κός φωτι­σμός. Τίποτα από αυτά δεν είναι ξένο προς τη λογική της ενερ­γεια­κής μετά­βα­σης. Αντι­θέ­τως, την ενι­σχύει, γιατί μια μετά­βαση χωρίς κοι­νω­νική αποδοχή στον τόπο που συντε­λεί­ται είναι μετά­βαση με ημε­ρο­μη­νία λήξης, καθυ­στε­ρή­σεις αδειο­δό­τη­σης και συγκρού­σεις.

Υπάρχει κι ένας δεύ­τε­ρος πυλώνας που το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να αντι­με­τω­πί­σει με την ίδια βαρύ­τητα που αντι­με­τω­πί­ζει τη χωρο­θέ­τηση, την απο­θή­κευση ενέρ­γειας. Χωρίς επαρκή δυνα­τό­τητα απο­θή­κευ­σης, μεγάλο μέρος της παρα­γω­γής από ΑΠΕ απλώς περι­κό­πτε­ται και δεν αξιο­ποιεί­ται. Στα μη δια­συν­δε­δε­μένα νησιά της Δωδε­κα­νή­σου το ζήτημα είναι ακόμη πιο κρίσιμο, γιατί το τοπικό σύστημα πρέπει να ισορ­ρο­πεί μόνο του, ώρα με την ώρα. Χωρίς τοπική απο­θή­κευση, η ηλιακή παρα­γωγή του μεση­με­ριού δεν καλύ­πτει τη ζήτηση μετά τη δύση του ήλιου, και το κενό αυτό το καλύ­πτουν σήμερα οι ρυπο­γό­νες εφε­δρι­κές μονάδες, όπως αυτές της Σορωνής. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ χρειά­ζε­ται ρητή πρό­βλεψη που να συνδέει την αδειο­δό­τηση νέων έργων παρα­γω­γής σε τέτοια νησιά με αντί­στοιχη ανά­πτυξη τοπικής απο­θή­κευ­σης.

Υπάρχει, τέλος, και ο του­ρι­σμός. Στα Δωδε­κά­νησα δεν είναι λεπτο­μέ­ρεια που πρέπει να δια­χει­ρι­στεί το ΕΧΠ-ΑΠΕ ως εμπόδιο, είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο κάθε χωρο­θέ­τηση πρέπει να σχε­διά­ζε­ται. Οι σύγ­χρο­νες εμπο­ρι­κές ανε­μο­γεν­νή­τριες έχουν σημα­ντικό ύψος και οπτική εμβέ­λεια, και η χωρο­θέ­τησή τους σε νησιω­τι­κές κορυ­φο­γραμ­μές χρειά­ζε­ται ιδιαί­τερη προσοχή ώστε να μη λει­τουρ­γεί αντα­γω­νι­στικά προς τον του­ρι­σμό, ακόμη κι όταν τηρού­νται τα τυπικά όρια όχλησης. Δεδο­μέ­νου του υψηλού αιο­λι­κού δυνα­μι­κού του Αιγαίου, η αξιο­ποί­ηση του θαλάσ­σιου χώρου σε κατάλ­λη­λες ζώνες θα πρέπει να προ­κρι­θεί ως κύρια κατεύ­θυνση για τη χωρο­θέ­τηση νέων αιο­λι­κών, ώστε να απο­συ­μπιέ­ζε­ται ο περιο­ρι­σμέ­νος και πολύ­τι­μος χερ­σαίος χώρος των νησιών. Η φέρουσα ικα­νό­τητα δεν μετριέ­ται μόνο σε ποσοστό εδάφους, μετριέ­ται και σε αντοχή του τοπικού οικο­νο­μι­κού μοντέ­λου.

Ως ΔΩ.ΠΡΩ.ΜΗ., δεν ζητάμε την απόρ­ριψη του ΕΧΠ-ΑΠΕ. Στη­ρί­ζουμε την ενερ­γειακή μετά­βαση και τη μείωση της εξάρ­τη­σης από ρυπο­γό­νες μονάδες παρα­γω­γής, και η υπόθεση της Σορωνής είναι η πιο πρό­σφατη υπεν­θύ­μιση γιατί αυτό έχει σημασία. Αντι­τι­θέ­μεθα όμως στον άναρχο και αδια­φανή τρόπο υλο­ποί­η­σής της, χωρίς σχέδιο για την κοι­νω­νική της διά­σταση και χωρίς αντί­στοιχο σχέδιο για την απο­θή­κευση που τη στη­ρί­ζει.

Ζητάμε κάτι πιο απλό και, ταυ­τό­χρονα, πιο ανα­γκαίο. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ να αντι­με­τω­πί­σει τα νησιά της Δωδε­κα­νή­σου ως αυτό που πραγ­μα­τικά είναι, χώρο με ιδιαί­τερα χαρα­κτη­ρι­στικά φέρου­σας ικα­νό­τη­τας, με κυρί­αρχη του­ρι­στική οικο­νο­μία, και με κοι­νω­νίες που έχουν δικαί­ωμα να είναι συν­δια­μορ­φω­τές, όχι απλώς απο­δέ­κτες, της ενερ­γεια­κής μετά­βα­σης που συντε­λεί­ται στη γη τους.

Η δια­βού­λευση έχει κλείσει, αλλά το πλαίσιο δεν έχει ακόμη ορι­στι­κο­ποι­η­θεί. Αυτό το ενδιά­μεσο διά­στημα είναι ακριβώς η στιγμή που πρέπει η κοι­νω­νική διά­σταση, και η απο­θή­κευση που την καθιστά εφικτή, να περά­σουν από τις παρα­τη­ρή­σεις στο τελικό κείμενο. Ο σχε­δια­σμός της ενέρ­γειας δεν είναι μόνο τεχνικό ζήτημα. Είναι, πρω­τί­στως, ζήτημα του ποιος απο­φα­σί­ζει και ποιος επω­φε­λεί­ται.

Αυτό δεν αφορά μόνο την ενέρ­γεια, αφορά τον τρόπο που η χώρα σχε­διά­ζει, συνο­λικά, τον χώρο της. Το τοπικό πρέπει, επι­τέ­λους, να γίνει ολι­στικό.

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.