ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Πώς θα εκλέγονται δήμαρχοι και περιφερειάρχες σε μία μόνο Κυριακή με τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Δαμιανός Αθανασίου 6 λεπτά ανάγνωση
ΕΚΛΟΓΕΣ ΚΑΛΠΗ
✦ Σύνοψη ⌄
  • Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης υπερ­ψη­φί­στηκε από τη ΝΔ, ενώ η αντι­πο­λί­τευση τον κατα­ψή­φισε, σημα­το­δο­τώ­ντας σημα­ντι­κές αλλαγές στην εκλο­γική δια­δι­κα­σία.
  • Οι αυτο­διοι­κη­τι­κές εκλογές θα διε­ξά­γο­νται κάθε 5 χρόνια, την τελευ­ταία Κυριακή του Νοεμ­βρίου, με την πρώτη εφαρ­μογή να προ­γραμ­μα­τί­ζε­ται για το 2028.
  • Η δια­δι­κα­σία ψηφο­φο­ρίας παρα­μέ­νει ίδια, αλλά οι εκλο­γείς θα έχουν τη δυνα­τό­τητα να δηλώ­νουν και εναλ­λα­κτική ψήφο για δεύτερη επιλογή.
  • Ο νικητής θα ανα­δει­κνύ­ε­ται είτε με άμεση εκλογή αν ξεπε­ρά­σει το 42% των ψήφων, είτε μέσω δεύ­τε­ρης φάσης κατα­μέ­τρη­σης αν κανένας συν­δυα­σμός δεν περάσει αυτό το ποσοστό.

Σε νόμο του κράτους μετα­τρά­πηκε ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης, ο οποίος υπερ­ψη­φί­στηκε κατά πλειο­ψη­φία από την Ολο­μέ­λεια της Βουλής, με τις ψήφους της ΝΔ, ενώ σύσσωμη η αντι­πο­λί­τευση τον κατα­ψή­φισε. Πρό­κει­ται για τη μεγα­λύ­τερη τομή στον τρόπο ανά­δει­ξης των τοπικών αρχών εδώ και δεκα­ε­τίες, καθώς καταρ­γεί­ται η δεύτερη Κυριακή των εκλογών και το απο­τέ­λε­σμα θα κρί­νε­ται πλέον σε μία μόνο κάλπη. Ο νόμος δεν περιο­ρί­ζε­ται όμως στο εκλο­γικό σκέλος. Κωδι­κο­ποιεί για πρώτη φορά σε ενιαίο κείμενο το σύνολο της νομο­θε­σίας για δήμους και περι­φέ­ρειες, εισάγει τη δυνα­τό­τητα ηλε­κτρο­νι­κής ψήφου και επι­φέ­ρει αλλαγές στη δια­κυ­βέρ­νηση, τον έλεγχο και τα οικο­νο­μικά της αυτο­διοί­κη­σης.

Πότε και πώς θα γίνο­νται οι εκλογές

Σύμφωνα με τις νέες ρυθ­μί­σεις, οι αυτο­διοι­κη­τι­κές εκλογές στους 332 δήμους και τις 13 περι­φέ­ρειες της χώρας θα διε­ξά­γο­νται σταθερά ανά 5 χρόνια, σε έναν γύρο, την τελευ­ταία Κυριακή του Νοεμ­βρίου, με πρώτη εφαρ­μογή στις επό­με­νες αυτο­διοι­κη­τι­κές εκλογές του 2028.

Για τον ψηφο­φόρο, η βασική δια­δι­κα­σία δεν αλλάζει. Θα σταυ­ρώ­νει τον συν­δυα­σμό, τον δήμαρχο ή τον περι­φε­ρειάρχη που προτιμά και αντι­στοί­χως τους συμ­βού­λους, όπως ακριβώς τους επέλεγε έως σήμερα. Η και­νο­το­μία βρί­σκε­ται στο ίδιο το ψηφο­δέλ­τιο. Στο κάτω μέρος του θα παρα­τί­θε­νται οι υπό­λοι­ποι συν­δυα­σμοί κατά σειρά ανα­κή­ρυ­ξης, ώστε ο εκλο­γέας, εφόσον το επι­θυ­μεί, να δίνει και εναλ­λα­κτική ή συμπλη­ρω­μα­τική ψήφο. Με απλά λόγια, ο πολίτης δηλώνει από την πρώτη στιγμή όχι μόνο την πρώτη του επιλογή, αλλά προ­αι­ρε­τικά και τη δεύτερη, εκείνη δηλαδή που με το παλαιό σύστημα θα εξέ­φραζε στην επα­να­λη­πτική ψηφο­φο­ρία.

Το όριο του 42% και οι 2 φάσεις κατα­μέ­τρη­σης

Το κρι­σι­μό­τερο σημείο του νέου συστή­μα­τος είναι ο μηχα­νι­σμός ανά­δει­ξης του νικητή. Μετά το κλεί­σιμο της κάλπης, η κατα­μέ­τρηση θα γίνεται όπως έγινε και στις εκλογές του 2023. Αν ο πρώτος σε ψήφους συν­δυα­σμός ξεπε­ρά­σει το 42%, εκλέ­γε­ται άμεσα δήμαρ­χος ή περι­φε­ρειάρ­χης, συγκε­ντρώ­νο­ντας του­λά­χι­στον τα τρία πέμπτα των εδρών, και σε αυτή την περί­πτωση η εναλ­λα­κτική ψήφος δεν λαμ­βά­νε­ται καθόλου υπόψη.

Αν όμως κανένας συν­δυα­σμός δεν περάσει τον πήχη του 42%, ενερ­γο­ποιεί­ται άμεσα η δεύτερη φάση κατα­μέ­τρη­σης. Σε αυτήν προ­κρί­νο­νται οι 2 πρώτοι συν­δυα­σμοί, εκείνοι δηλαδή που με το παλαιό σύστημα θα περ­νού­σαν στη δεύτερη Κυριακή, και στις ψήφους που έχουν ήδη συγκε­ντρώ­σει προ­στί­θε­νται οι εναλ­λα­κτι­κές ψήφοι που έχουν λάβει από ψηφο­φό­ρους οι οποίοι ως πρώτη επιλογή στή­ρι­ξαν συν­δυα­σμούς που δεν προ­κρί­θη­καν. Νικητής ανα­δει­κνύ­ε­ται ο συν­δυα­σμός που, μετά και τις 2 φάσεις, συγκε­ντρώ­νει τις περισ­σό­τε­ρες ψήφους.

Χαρα­κτη­ρι­στικό είναι το αριθ­μη­τικό παρά­δειγμα που συνο­δεύει την παρου­σί­αση του νέου συστή­μα­τος. Έστω ότι ο συν­δυα­σμός «Α» έλαβε 40%, ο «Β» 36% και οι υπό­λοι­ποι αθροι­στικά 24%. Αν από αυτό το 24%, το 5% έδωσε εναλ­λα­κτική ψήφο στον «Α», το 10% στον «Β» και το υπό­λοιπο 10% δεν επέλεξε κανέναν, το τελικό άθροι­σμα δίνει στον «Α» 45% και ανα­κη­ρύσ­σει νικητή τον «Β» με 46%. Το παρά­δειγμα ανα­δει­κνύει και την ουσια­στική διαφορά από το ισχύον καθε­στώς: ο συν­δυα­σμός που τερ­μα­τί­ζει πρώτος την πρώτη Κυριακή δεν είναι βέβαιο ότι θα ανα­δει­χθεί τελικός νικητής, ακριβώς όπως συνέ­βαινε και με τους δεύ­τε­ρους γύρους.

Η ρύθμιση για τις έδρες όταν ο νικητής  μένει κάτω από το 42%

Με νομο­τε­χνική βελ­τί­ωση που κατέ­θεσε ο υπουρ­γός Εσω­τε­ρι­κών κ. Θοδωρής Λιβά­νιος, προ­βλέ­πε­ται ελαφρά ανα­προ­σαρ­μογή της πλειο­ψη­φίας στα δημο­τικά συμ­βού­λια. Όπως εξήγησε ο ίδιος, εάν κάποιος συν­δυα­σμός, ακόμη και με τις συμπλη­ρω­μα­τι­κές ψήφους, συγκε­ντρώ­σει ποσοστό κάτω του 42%, η πλειο­ψη­φία του στο δημο­τικό συμ­βού­λιο θα μειώ­νε­ται ελαφρώς, με την ανα­λο­γία των εδρών να δια­μορ­φώ­νε­ται για παρά­δειγμα σε 14 προς 11 αντί για 15 προς 10. Πρό­κει­ται, όπως ανέφερε, για μια μικρή κάμψη του κανόνα των τριών πέμπτων προς ένα κάπως πιο ανα­λο­γικό σύστημα. Στην πράξη, ο νικητής θα εξα­κο­λου­θεί να δια­θέ­τει επαρκή πλειο­ψη­φία για να διοι­κή­σει, όμως η αντι­πο­λί­τευση θα εκπρο­σω­πεί­ται ενι­σχυ­μένη όταν το ποσοστό της νική­τριας παρά­τα­ξης είναι χαμηλό.

Ηλε­κτρο­νική ψήφος  και ετε­ρο­δη­μό­τες

Παράλ­ληλα με τη μεταρ­ρύθ­μιση του εκλο­γι­κού συστή­μα­τος, ο νέος Κώδικας εισάγει τη δυνα­τό­τητα ηλε­κτρο­νι­κής ψηφο­φο­ρίας σε ειδικά εκλο­γικά κέντρα, παρου­σία δικα­στι­κού αντι­προ­σώ­που, με στόχο την ενί­σχυση της νομι­μο­ποί­η­σης των αιρετών αρχών και της συμ­με­το­χής των δημοτών. Η πρό­βλεψη αυτή συν­δέ­ε­ται και με το χρόνιο πρό­βλημα των ετε­ρο­δη­μο­τών, καθώς σύμφωνα με το υπουρ­γείο Εσω­τε­ρι­κών η προ­σέ­λευσή τους καθί­στα­ται σχεδόν αδύνατη όταν καλού­νται να δια­νύ­σουν εκα­το­ντά­δες χιλιό­με­τρα μέσα σε μία εβδο­μάδα για τη δεύτερη κάλπη.

Τα στοι­χεία της αποχής που επι­κα­λεί­ται η κυβέρ­νηση

Η κυβέρ­νηση θεμε­λί­ωσε την κατάρ­γηση του δεύ­τε­ρου γύρου κυρίως στα ποσοστά συμ­με­το­χής. Ο κ. Λιβά­νιος, υπε­ρα­σπι­ζό­με­νος το νομο­σχέ­διο στην Ολο­μέ­λεια, ανέφερε ότι η συμ­με­τοχή έφτασε να δια­μορ­φώ­νε­ται στο 15%. Σύμφωνα με τα στοι­χεία των αρμό­διων υπη­ρε­σιών του υπουρ­γείου, τη δεύτερη Κυριακή επι­στρέ­φουν στην κάλπη σχεδόν οι μισοί από τους ψηφο­φό­ρους του πρώτου γύρου, ενώ στον Δήμο Αθη­ναίων, στον δεύτερο γύρο των ανα­με­τρή­σεων του 2023, ψήφισε μόλις το 26,7%, στη Θεσ­σα­λο­νίκη το 32,5% και στην Πάτρα το 44,5%. Πέραν της αποχής, το υπουρ­γείο επι­κα­λεί­ται και το διοι­κη­τικό βάρος που μετα­φέ­ρε­ται στις αυτο­διοι­κη­τι­κές υπη­ρε­σίες και στους υπαλ­λή­λους των δικα­στη­ρίων από τη διε­ξα­γωγή διπλής ανα­μέ­τρη­σης.

Ενιαίος Κώδικας αντί για 2.000 διά­σπαρ­τες δια­τά­ξεις

Η δεύτερη μεγάλη διά­σταση του νόμου αφορά την κωδι­κο­ποί­ηση της νομο­θε­σίας. Ο κ. Λιβά­νιος τόνισε ότι ο νέος Κώδικας βάζει τέλος σε ένα νομο­θε­τικό χάος 2.000 δια­τά­ξεων δια­σκορ­πι­σμέ­νων σε δεκάδες νομο­θε­τή­ματα, ορι­σμένα από το 1958. «Ήταν αδύ­να­τον να δεις ποια διάταξη ίσχυε», είπε χαρα­κτη­ρι­στικά. Το πρό­βλημα ήταν ιδιαί­τερα οξύ στις περι­φέ­ρειες, οι οποίες 15 χρόνια μετά τη θεσμο­θέ­τησή τους δεν είχαν απο­κτή­σει ενιαίο νομο­θε­τικό πλαίσιο, με απο­τέ­λε­σμα να διέ­πο­νται ταυ­τό­χρονα από δια­τά­ξεις για τις κεντρι­κές κρα­τι­κές υπη­ρε­σίες, τις πρώην κρα­τι­κές περι­φέ­ρειες και τις αιρετές νομαρ­χίες, ενώ το ίδιο ζήτημα μπο­ρούσε να εμπί­πτει στην αρμο­διό­τητα περισ­σό­τε­ρων φορέων χωρίς σαφή ιεράρ­χηση.

Ο Κώδικας απο­τε­λεί­ται από 6 βιβλία, τα οποία καλύ­πτουν δια­δο­χικά την έννοια και τις αρχές της αυτο­διοί­κη­σης και την εκλογή των αιρετών αρχών, τα όργανα διοί­κη­σης και την κατα­στα­τική θέση των αιρετών, τις αρμο­διό­τη­τες δήμων και περι­φε­ρειών, την οικο­νο­μική διοί­κηση με ζητή­ματα δημο­σίων συμ­βά­σεων, περιου­σίας και εσόδων, τον έλεγχο νομι­μό­τη­τας και την πει­θαρ­χική ευθύνη των αιρετών, καθώς και ορι­ζό­ντιες ρυθ­μί­σεις, με το τελευ­ταίο βιβλίο να κυρώνει και το πρό­σθετο πρω­τό­κολλο του Ευρω­παϊ­κού Χάρτη Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης.

Οι υπό­λοι­πες αλλαγές στη λει­τουρ­γία δήμων και περι­φε­ρειών

Πέρα από το εκλο­γικό, ο νέος Κώδικας περι­λαμ­βά­νει δέσμη ρυθ­μί­σεων για τη λει­τουρ­γία της αυτο­διοί­κη­σης. Προ­βλέ­πε­ται η θεσμο­θέ­τηση συμ­βου­λευ­τι­κού δημο­τι­κού δημο­ψη­φί­σμα­τος με ηλε­κτρο­νική ψηφο­φο­ρία και θεσμι­κές εγγυ­ή­σεις για τη διε­ξα­γωγή του, καθώς και η ανα­βάθ­μιση των συμ­βου­λίων νέων με σαφείς κανόνες εκλογής και ηλε­κτρο­νική δια­δι­κα­σία ψηφο­φο­ρίας. Ενι­σχύ­ε­ται η δια­φά­νεια και η λογο­δο­σία των αιρετών οργάνων, με υπο­χρέ­ωση δημο­σιο­ποί­η­σης των απο­φά­σεων και ενί­σχυση των μηχα­νι­σμών ελέγχου.

Στο πεδίο της δια­κυ­βέρ­νη­σης, επι­χει­ρεί­ται απο­σα­φή­νιση των αρμο­διο­τή­των των συλ­λο­γι­κών οργάνων, δηλαδή του δημο­τι­κού και περι­φε­ρεια­κού συμ­βου­λίου, της δημο­τι­κής και περι­φε­ρεια­κής επι­τρο­πής και των λοιπών επι­τρο­πών, με καθιέ­ρωση ενιαίων κανόνων λει­τουρ­γίας. Ο έλεγχος επί των πράξεων της αυτο­διοί­κη­σης προ­βλέ­πε­ται αντι­κει­με­νι­κός και απο­κλει­στικά νομι­μό­τη­τας, σε καμία περί­πτωση σκο­πι­μό­τη­τας, μέσω ολο­κλη­ρω­μέ­νου πλη­ρο­φο­ρια­κού συστή­μα­τος και της Αυτο­τε­λούς Υπη­ρε­σίας Ελέγχου Νομι­μό­τη­τας ΟΤΑ. Ρυθ­μί­ζε­ται επίσης με σαφή­νεια η κατα­στα­τική θέση των αιρετών, δηλαδή η αντι­μι­σθία, τα έξοδα παρά­στα­σης, η ανα­στολή της επαγ­γελ­μα­τι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας ή η λήψη ειδικής άδειας, ενώ προ­ω­θεί­ται ο ψηφια­κός μετα­σχη­μα­τι­σμός με ηλε­κτρο­νι­κές εφαρ­μο­γές για τη συμ­με­τοχή των πολιτών και την καθη­με­ρινή τους εξυ­πη­ρέ­τηση.

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.