Η Ρόδος στο επίκεντρο του νέου ευρωπαϊκού δικτύου αντιπυρικής προστασίας

• Από τη φωτιά του 2023 στο πρώτο υβρι­δικό σύστημα αντι­πυ­ρι­κής θωρά­κι­σης στην Ευρώπη • Ρεπορ­τάζ του Associated Press εστιά­ζει στην ενσω­μά­τωση δορυ­φο­ρι­κών συστη­μά­των και τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης στην αντι­πυ­ρική θωρά­κιση του νησιού

Στις 26 Ιουνίου το Fortune δημο­σί­ευσε ρεπορ­τάζ του Associated Press που κατέ­γραφε μια παγκό­σμια πρωτιά για την Ελλάδα, η οποία έγινε η πρώτη χώρα στον κόσμο που ενσω­μά­τωσε απο­κλει­στικό δορυ­φο­ρικό σύστημα στην αντι­πυ­ρική προ­στα­σία. Τέσ­σε­ρις μικρο­δο­ρυ­φό­ροι μεγέ­θους βαλί­τσας καμπί­νας εκτο­ξεύ­τη­καν σε χαμηλή τροχιά τον Μάιο με πύραυλο της SpaceX. Κατα­σκευα­στής η γερ­μα­νική OroraTech, με θερ­μι­κούς αισθη­τή­ρες που ανι­χνεύ­ουν εστία πλάτους μόλις τεσ­σά­ρων μέτρων, εκεί που οι παρα­δο­σια­κοί δορυ­φό­ροι εντο­πί­ζουν μόνο πυρ­κα­γιές μεγέ­θους κρουα­ζιε­ρό­πλοιου.

Τα δεδο­μένα ανα­λύ­ο­νται με τεχνητή νοη­μο­σύνη και απο­στέλ­λο­νται σε πραγ­μα­τικό χρόνο στους διοι­κη­τές επι­χει­ρή­σεων με τη θέση, το μέγεθος και την ένταση της εστίας ήδη υπο­λο­γι­σμένα. Το σύστημα είναι τόσο ευαί­σθητο που οι αισθη­τή­ρες εντο­πί­ζουν φωτο­βολ­ταϊκά πάρκα, καυτές στέγες εργο­στα­σίων ή πυρα­κτω­μέ­νους βράχους, εδώ μάλιστα παρεμ­βαί­νουν τα μοντέλα τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης που φιλ­τρά­ρουν τυχόν ψευδείς συνα­γερ­μούς πριν η ειδο­ποί­ηση φτάσει στην Πυρο­σβε­στική Υπη­ρε­σία. Η ΕΕ χρη­μα­το­δό­τησε το ευρύ­τερο δίκτυο με 200 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ, συν­δυά­ζο­ντας θερ­μι­κούς, ραντάρ και οπτι­κούς δορυ­φό­ρους από τρεις ευρω­παϊ­κές εται­ρείες. Η Ρόδος είναι η αιτία που η Ελλάδα εφάρ­μοσε πρώτη στον κόσμο αυτή την τεχνο­λο­γία.

Τον Ιούλιο του 2023, η φωτιά κατέ­καψε περίπου 178 τετρα­γω­νικά χιλιό­με­τρα σε δέκα μέρες. 19.000 άνθρω­ποι συνο­λικά απο­μα­κρύν­θη­καν από ξενο­δο­χεία, κατα­λύ­ματα και σπίτια της ευρύ­τε­ρης περιο­χής, 16.000 με οχήματα και 3.000 μέσω θαλάσ­σης. Ήταν η μεγα­λύ­τερη οργα­νω­μένη εκκέ­νωση από φυσική κατα­στροφή στην ιστορία της Ευρώπης, χωρίς να κατα­γρα­φεί ανθρώ­πινη απώλεια. Οι ζημιές ξεπέ­ρα­σαν τα 5,8 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ. Η Ευρώπη απο­φά­σισε να μην ξανα­βρε­θεί απρο­ε­τοί­μα­στη και μετέ­τρεψε την ελλη­νική επι­κρά­τεια σε πεδίο δοκιμής της επό­με­νης γενιάς αντι­πυ­ρι­κής τεχνο­λο­γίας.

Να σημειω­θεί ότι τον Οκτώ­βριο του 2025, ο Δήμος Ρόδου εγκα­τέ­στησε πρώτος πανελ­λα­δικά ολο­κλη­ρω­μένο σύστημα πυρο­προ­στα­σίας με κάμερες τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης και αισθη­τή­ρες σε κομ­βι­κές θέσεις. Εκατό αισθη­τή­ρες ανά κάμερα κατα­γρά­φουν μετα­βο­λές στο διο­ξεί­διο του άνθρακα και τη θερ­μο­κρα­σία, ανι­χνεύ­ο­ντας εστία πριν αυτή γίνει ορατή ή βγάλει καπνό. Το σύστημα καλύ­πτει δύσβα­τες περιο­χές από τον Προφήτη Ηλία ως την Κυμι­σάλα, με σταθ­μούς ανα­με­τά­δο­σης στον Ατάβυρο και το Μόντε Σμιθ. Σε περί­πτωση ανί­χνευ­σης, ειδο­ποί­ηση με φωτο­γρα­φία και γεω­γρα­φι­κές συντε­ταγ­μέ­νες απο­στέλ­λε­ται αυτό­ματα στους υπεύ­θυ­νους. Στις 15 Ιουνίου 2026, η Nova παρέ­δωσε στον Δήμο Ρόδου το σύστημα «Smart Forest Ρόδος», ψηφιακή υποδομή πρό­λη­ψης και επι­τή­ρη­σης ανα­πτυγ­μένη στην Κοιλάδα των Πετα­λού­δων, περιοχή του δικτύου Natura 2000.

Δορυ­φό­ρος, κάμερα, αισθη­τή­ρας. Το δορυ­φο­ρικό σύστημα σχε­διά­στηκε για να καλύ­πτει το σύνολο της χώρας, η Ρόδος όμως είναι η περιοχή στην Ελλάδα όπου η δορυ­φο­ρική παρα­κο­λού­θηση συναντά το πυκνό­τερο δίκτυο επί­γειων αισθη­τή­ρων και καμερών. Το πώς λει­τουρ­γεί αυτή η στρώση απο­φά­σεων στην πράξη εξήγησε στο AP η συνταγ­μα­τάρ­χης του Πυρο­σβε­στι­κού Σώματος Ζηζούλα Ντάσιου: «Αν υπάρ­χουν ταυ­τό­χρονα δέκα φωτιές σε όλη την Ελλάδα και η ακτι­νο­βο­λού­μενη ισχύς ορι­σμέ­νων είναι χαμηλή, οι δυνά­μεις κατευ­θύ­νο­νται εκεί που η εστία ανα­πτύσ­σε­ται πιο επι­κίν­δυνα. Η ιεράρ­χηση γίνεται από τον αλγό­ριθμο πριν από την ανθρώ­πινη κρίση».

Σύμφωνα με το AP, οι σχε­δια­στές στην Αθήνα και στις Βρυ­ξέλ­λες ήδη προ­βλέ­πουν να αξιο­ποι­ή­σουν το ίδιο δίκτυο για επι­τή­ρηση συνόρων, δια­χεί­ριση εκτά­κτων αναγκών και σχε­δια­σμό αντι­με­τώ­πι­σης καύσωνα. Γίνεται κατα­νοητό ότι η επέν­δυση αυτή ξεπερνά τα όρια της δασο­προ­στα­σίας, και για τη Ρόδο αυτό έχει ιδιαί­τερη βαρύ­τητα. Το νησί βρί­σκε­ται στο νοτιο­α­να­το­λικό άκρο της ΕΕ, σε από­σταση ανα­πνοής από τα τουρ­κικά παράλια, με δεκάδες χιλιό­με­τρα θαλάσ­σιων συνόρων που δεν παρα­κο­λου­θού­νταν ποτέ από εγχώρια δια­στη­μική υποδομή.

Ο υπουρ­γός Ψηφια­κής Δια­κυ­βέρ­νη­σης Δημή­τρης Παπα­στερ­γίου ανα­κοί­νωσε την περα­σμένη Παρα­σκευή ότι η ΕΕ σχε­διά­ζει να ενι­σχύ­σει τα ελλη­νικά προ­γράμ­ματα με επι­πλέον 350 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ.

Τον Μάρτιο του 2026, ερευ­νη­τές του Εθνικού Κέντρου Έρευνας «Δημό­κρι­τος» δημο­σί­ευ­σαν στο επι­στη­μο­νικό περιο­δικό Fire (MDPI) αξιο­λό­γηση κιν­δύ­νου δασικών πυρ­κα­γιών απο­κλει­στικά για τη Ρόδο. Οι περιο­χές του νησιού που βρί­σκο­νται σε συν­θή­κες ακραίου κιν­δύ­νου για πυρ­κα­γιά ανα­μέ­νε­ται να αυξη­θούν από το 15% της συνο­λι­κής έκτασης σήμερα σε 66 έως 72% έως το 2049.

Το 93% του νησιού χαρα­κτη­ρί­ζε­ται ήδη ευάλωτο. Ακόμα κι αν ολό­κλη­ρος ο πλα­νή­της κατά­φερνε αύριο το πρωί να μειώσει δρα­στικά τους ρύπους, για τη Ρόδο η κλι­μα­τική αλλαγή έχει ήδη κλει­δώ­σει και η επι­δεί­νωση μέχρι το 2050 είναι, με επίσημη επι­στη­μο­νική ορο­λο­γία, «ουσια­στικά ανα­πό­φευ­κτη».

Οι ερευ­νη­τές δοκί­μα­σαν το μοντέλο τους με τα στοι­χεία της κατα­στρο­φής του 2023 και το απο­τέ­λε­σμα έδειξε ότι οι περιο­χές που κάηκαν ταυ­τί­ζο­νταν με τις ζώνες που το μοντέλο είχε ήδη χαρα­κτη­ρί­σει υψηλού κιν­δύ­νου. Πρό­κει­ται για τις ίδιες δασικές ζώνες που σήμερα επι­χει­ρεί­ται να θωρα­κι­στούν με επί­γειους αισθη­τή­ρες.

Η τεχνο­λο­γία που εγκα­τα­στά­θηκε στη Ρόδο έχει ως στόχο να κερ­δί­σει χρόνο στα πρώτα λεπτά της ανά­φλε­ξης. Η θωρά­κιση που χτί­ζε­ται τώρα, από το έδαφος ως τη χαμηλή τροχιά, είναι η πρώτη από­πειρα να απο­δει­χτεί ότι η τεχνο­λο­γία μπορεί να τρέξει πιο γρήγορα από την κλι­μα­τική αλλαγή.