Όταν ο υποψήφιοι λιγοστεύουν γιατί παραμένει η Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής

Λίγες ημέρες πριν από την ανα­κοί­νωση των βαθ­μο­λο­γιών των Πανελ­λα­δι­κών Εξε­τά­σεων, χιλιά­δες νέοι και οι οικο­γέ­νειές τους αγω­νιούν για το απο­τέ­λε­σμα μιας μακράς και απαι­τη­τι­κής προ­σπά­θειας. Ωστόσο, πέρα από τις βαθ­μο­λο­γίες και τις βάσεις εισα­γω­γής, οφεί­λουμε να επα­νε­ξε­τά­σουμε με νηφα­λιό­τητα έναν θεσμό που τα τελευ­ταία χρόνια έχει προ­κα­λέ­σει έντονες συζη­τή­σεις, την Ελά­χι­στη Βάση Εισα­γω­γής (ΕΒΕ).

Η ΕΒΕ θεσπί­στηκε με το επι­χεί­ρημα της ανα­βάθ­μι­σης των πανε­πι­στη­μια­κών σπουδών. Στην πράξη όμως, έχει λει­τουρ­γή­σει ως ένας πρό­σθε­τος απο­κλει­σμός χιλιά­δων υπο­ψη­φίων από την τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση. Νέοι που έχουν ήδη δοκι­μα­στεί σε μια ιδιαί­τερα απαι­τη­τική εξε­τα­στική δια­δι­κα­σία, στε­ρού­νται ακόμη και τη δυνα­τό­τητα να δηλώ­σουν σχολές που επι­θυ­μούν, παρότι πολλές από αυτές δια­θέ­τουν κενές θέσεις.

Η πραγ­μα­τι­κό­τητα του 2026 είναι δια­φο­ρε­τική από εκείνη που επι­κρα­τούσε πριν από λίγα χρόνια. Η ανά­πτυξη μη κρα­τι­κών πανε­πι­στη­μίων, η λει­τουρ­γία των κολ­λε­γίων, οι αυξη­μέ­νες δυνα­τό­τη­τες σπουδών στο εξω­τε­ρικό, αλλά και η ολοένα μεγα­λύ­τερη κινη­τι­κό­τητα των νέων, δημιουρ­γούν ένα εντελώς νέο εκπαι­δευ­τικό τοπίο. Μέσα σε αυτό το περι­βάλ­λον, η ύπαρξη της ΕΒΕ μοιάζει περισ­σό­τερο με διοι­κη­τικό εμπόδιο, παρά με ουσια­στικό μηχα­νι­σμό δια­σφά­λι­σης ποιό­τη­τας.

Παράλ­ληλα, η χώρα μας βρί­σκε­ται αντι­μέ­τωπη με το μεγα­λύ­τερο ίσως δημο­γρα­φικό πρό­βλημα της σύγ­χρο­νης ιστο­ρίας της. Η υπο­γεν­νη­τι­κό­τητα μειώνει χρόνο με τον χρόνο τον αριθμό των απο­φοί­των Λυκείου. Δεν απαι­τεί­ται ιδιαί­τερη διο­ρα­τι­κό­τητα για να προ­βλέ­ψει κανείς ότι σε λίγα χρόνια πολλές πανε­πι­στη­μια­κές σχολές θα διεκ­δι­κούν φοι­τη­τές αντί να τους επι­λέ­γουν. Με μαθη­μα­τική ακρί­βεια, οδη­γού­μα­στε στο σημείο όπου οι προ­σφε­ρό­με­νες θέσεις θα υπερ­βαί­νουν σημα­ντικά τον αριθμό των υπο­ψη­φίων. Σε ένα τέτοιο περι­βάλ­λον, η Ελά­χι­στη Βάση Εισα­γω­γής καθί­στα­ται όχι απλώς περιττή, αλλά και εντελώς παρά­λογη.

Την ίδια στιγμή, όλο και περισ­σό­τε­ρες πολι­τι­κές και ακα­δη­μαϊ­κές φωνές συζη­τούν πλέον ανοιχτά το ενδε­χό­μενο στα­δια­κής κατάρ­γη­σης των Πανελ­λα­δι­κών Εξε­τά­σεων, του­λά­χι­στον με τη σημε­ρινή τους μορφή. Αν πράγ­ματι επι­θυ­μούμε να κινη­θούμε προς ένα πιο ανοιχτό, ευέ­λι­κτο και σύγ­χρονο σύστημα πρό­σβα­σης στην τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση, τότε η κατάρ­γηση της ΕΒΕ απο­τε­λεί το πρώτο και απο­λύ­τως λογικό βήμα.

Ασφαλώς, ορι­σμέ­νες σχολές υψηλής ζήτησης, όπως οι Ιατρι­κές, οι Πολυ­τε­χνι­κές ή άλλες περι­ζή­τη­τες κατευ­θύν­σεις σπουδών, θα εξα­κο­λου­θή­σουν να χρειά­ζο­νται δια­δι­κα­σίες επι­λο­γής. Ενδε­χο­μέ­νως αυτές να δια­τη­ρή­σουν εξε­τά­σεις, ή άλλες μορφές αξιο­λό­γη­σης. Όμως η πλειο­νό­τητα των πανε­πι­στη­μια­κών τμη­μά­των θα μπο­ρούσε να είναι προ­σβά­σιμη σε όλους τους απο­φοί­τους της δευ­τε­ρο­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης.

Προ­ϋ­πό­θεση για μια τέτοια μετά­βαση είναι η ουσια­στική επαγ­γελ­μα­τική καθο­δή­γηση των μαθητών από τις πρώτες τάξεις του Γυμνα­σίου. Οι νέοι πρέπει να γνω­ρί­ζουν έγκαιρα τις απαι­τή­σεις κάθε επι­στη­μο­νι­κού πεδίου, τις δεξιό­τη­τες που χρειά­ζο­νται, τις επαγ­γελ­μα­τι­κές προ­ο­πτι­κές και τις πραγ­μα­τι­κές ανάγκες της αγοράς εργα­σίας. Η σωστή πλη­ρο­φό­ρηση είναι πολύ απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερο φίλτρο από οποιον­δή­ποτε διοι­κη­τικό απο­κλει­σμό.

Εξίσου σημα­ντικό είναι να αντι­με­τω­πι­στεί η αυξα­νό­μενη απα­ξί­ωση των πανε­πι­στη­μια­κών σπουδών. Όταν πτυχία πολλών ετών δεν συνο­δεύ­ο­νται από αντί­στοι­χες επαγ­γελ­μα­τι­κές προ­ο­πτι­κές και αξιο­πρε­πείς απο­λα­βές, οι νέοι εύλογα ανα­ζη­τούν άλλες δια­δρο­μές. Τα πανε­πι­στη­μιακά τμήματα οφεί­λουν να εκσυγ­χρο­νί­σουν τα προ­γράμ­ματα σπουδών τους, να συν­δε­θούν με τις νέες τεχνο­λο­γίες, την τεχνητή νοη­μο­σύνη, την πράσινη ανά­πτυξη και τις ανάγκες της σύγ­χρο­νης οικο­νο­μίας.

Δια­φο­ρε­τικά, κιν­δυ­νεύ­ουμε να συντη­ρούμε πανε­πι­στή­μια με άδειες αίθου­σες, σε μια χώρα που συρ­ρι­κνώ­νε­ται δημο­γρα­φικά και συνε­χί­ζει να χάνει σημα­ντικό μέρος του πιο παρα­γω­γι­κού και μορ­φω­μέ­νου ανθρώ­πι­νου δυνα­μι­κού της στο εξω­τε­ρικό. Το brain drain δεν αντι­με­τω­πί­ζε­ται με περισ­σό­τε­ρους απο­κλει­σμούς, αλλά με περισ­σό­τε­ρες ευκαι­ρίες.

Η ελλη­νική κοι­νω­νία χρειά­ζε­ται περισ­σό­τε­ρους νέους στα πανε­πι­στή­μια, περισ­σό­τε­ρες επι­λο­γές και περισ­σό­τερη εμπι­στο­σύνη στις δυνα­τό­τη­τές τους. Η κατάρ­γηση της Ελά­χι­στης Βάσης Εισα­γω­γής δεν απο­τε­λεί υπο­χώ­ρηση της ποιό­τη­τας. Αντι­θέ­τως, απο­τε­λεί ανα­γκαία προ­σαρ­μογή στις νέες κοι­νω­νι­κές, δημο­γρα­φι­κές και εκπαι­δευ­τι­κές συν­θή­κες.

Ίσως λοιπόν η επι­κεί­μενη ανα­κοί­νωση των φετινών βαθ­μο­λο­γιών να απο­τε­λέ­σει μια ακόμη αφορμή για να ανοίξει σοβαρά η συζή­τηση. Όχι για το πώς θα απο­κλεί­ουμε περισ­σό­τε­ρους νέους, αλλά για το πώς θα τους δίνουμε περισ­σό­τε­ρες δυνα­τό­τη­τες να σπου­δά­σουν, να δημιουρ­γή­σουν και να προ­σφέ­ρουν στον τόπο τους.

Θανάσης Βυρίνης – Μαθη­μα­τι­κός