Βάιος Καλοπήτας: Η Ρόδος χρειάζεται ενιαίο πλαίσιο για τις παραλίες της

Απαι­τεί­ται στο­χευ­μένη τρο­πο­λο­γία στον Ν. 5092/2024 για ενιαίο, συνερ­γα­τικό και αντα­πο­δο­τικό μοντέλο δια­χεί­ρι­σης.

Ο Ν. 5092/2024 δίνει βάση συνερ­γα­σίας Δήμου-Κτηματικής, αλλά αφήνει κρίσιμα κενά στον λει­τουρ­γικό έλεγχο του παρα­λια­κού μετώπου και στο καθε­στώς της ΕΤΑΔ. Οι βου­λευ­τές της Δωδε­κα­νή­σου οφεί­λουν να διεκ­δι­κή­σουν άμεσα στο­χευ­μένη τρο­πο­λο­γία.

Η συζή­τηση που έχει ανοίξει γύρω από τις παρα­λίες της Ρόδου δεν αφορά απλώς τη φετινή του­ρι­στική περίοδο, ούτε περιο­ρί­ζε­ται σε μια δια­φω­νία του Δήμου με την ΕΤΑΔ. Αφορά κάτι πολύ βαθύ­τερο: αν η Ρόδος, ένας από τους σημα­ντι­κό­τε­ρους του­ρι­στι­κούς προ­ο­ρι­σμούς της χώρας, δια­θέ­τει σήμερα ένα ενιαίο, λει­τουρ­γικό και δίκαιο θεσμικό πλαίσιο για τη δια­χεί­ριση του παρα­λια­κού της μετώπου.

Η απά­ντηση είναι πως δεν το δια­θέ­τει.

Το πρό­βλημα δεν είναι γενικά και αόριστα «οι παρα­λίες». Το πρό­βλημα είναι ότι στη Ρόδο λει­τουρ­γούν δια­φο­ρε­τικά καθε­στώτα δια­χεί­ρι­σης, με δια­φο­ρε­τι­κούς κανόνες, δια­φο­ρε­τική λογική και δια­φο­ρε­τικό βαθμό αντα­πο­δο­τι­κό­τη­τας προς την τοπική κοι­νω­νία.

Από τη μία πλευρά υπάρχει το μοντέλο Δημο­σίου – Κτη­μα­τι­κής Υπη­ρε­σίας – Δήμου, όπως αυτό απο­τυ­πώ­νε­ται στον Ν. 5092/2024. Σύμφωνα με το άρθρο 7 του νόμου, αρμό­διοι φορείς για την παρα­χώ­ρηση απλής χρήσης αιγια­λού και παρα­λίας είναι το Δημόσιο και η ΕΤΑΔ, ανάλογα με το καθε­στώς κάθε περί­πτω­σης, ενώ όταν η παρα­χώ­ρηση γίνεται από το Ελλη­νικό Δημόσιο, αυτό εκπρο­σω­πεί­ται από την Κτη­μα­τική Υπη­ρε­σία. Στο ίδιο πλαίσιο προ­βλέ­πε­ται ότι ποσοστό 60% επί του ανταλ­λάγ­μα­τος του Δημο­σίου απο­δί­δε­ται στον οικείο Δήμο.

Αυτό είναι ένα θεσμο­θε­τη­μένο στοι­χείο αντα­πο­δο­τι­κό­τη­τας. Ανα­γνω­ρί­ζει ότι ο Δήμος έχει πραγ­μα­τικό βάρος στη λει­τουρ­γία των παρα­λιών και ότι σημα­ντικό μέρος της αξίας που παρά­γε­ται πρέπει να επι­στρέ­φει στον τόπο.

Όμως το μοντέλο αυτό, όσο θετικό κι αν είναι ως βάση, δεν είναι επαρκές. Ο Δήμος δεν δια­θέ­τει πλήρη λει­τουρ­γικό και επι­χει­ρη­σιακό έλεγχο του παρα­λια­κού του μετώπου. Δεν μπορεί να σχε­διά­σει ενιαία, να οργα­νώ­σει με βάση τις ανάγκες κάθε περιο­χής, να ανα­πτύ­ξει νέα πόστα όπου κρίνει ότι χρειά­ζο­νται, να δια­μορ­φώ­σει ολο­κλη­ρω­μένη στρα­τη­γική προ­σβα­σι­μό­τη­τας, αισθη­τι­κής, καθα­ριό­τη­τας, κυκλο­φο­ρίας και ήπιων υπο­δο­μών. Σε κρίσιμα ζητή­ματα οφείλει να απευ­θύ­νε­ται στην Κτη­μα­τική Υπη­ρε­σία και να λει­τουρ­γεί μέσα σε ένα πλαίσιο όπου η τοπική γνώση δεν έχει πάντα τον απο­φα­σι­στικό ρόλο που θα έπρεπε.

Από την άλλη πλευρά υπάρχει το καθε­στώς της ΕΤΑΔ. Εκεί το πρό­βλημα γίνεται πιο έντονο.

Η νομο­θε­σία κάνει ειδική διά­κριση για αιγια­λούς και παρα­λίες που έχουν χαρα­κτη­ρι­στεί ως του­ρι­στικά δημόσια κτήματα ή υπά­γο­νται σε ειδικές δια­τά­ξεις, όπου η διοί­κηση και δια­χεί­ριση συν­δέ­ε­ται με την ΕΤΑΔ. Η ΕΤΑΔ είναι 100% θυγα­τρική της Ελλη­νι­κής Εται­ρείας Συμ­με­το­χών και Περιου­σίας, δηλαδή του Υπερ­τα­μείου, και έχει ως σκοπό τη δια­χεί­ριση και αξιο­ποί­ηση της δημό­σιας ακί­νη­της περιου­σίας με κανόνες ιδιω­τι­κής οικο­νο­μίας.

Η παρου­σία της ΕΤΑΔ σε ορι­σμέ­νες περι­πτώ­σεις έχει ιστο­ρική βάση: παλαιά ακίνητα του Δημο­σίου, του­ρι­στικά ακίνητα, ξενο­δο­χειακά συγκρο­τή­ματα, παρα­χω­ρή­σεις προη­γού­με­νων δεκα­ε­τιών, ακίνητα που πέρασαν σε δια­φο­ρε­τικά σχήματα αξιο­ποί­η­σης της δημό­σιας περιου­σίας.

Αυτό όμως που μπορεί να είχε διοι­κη­τική ή ιστο­ρική εξήγηση σε μια άλλη εποχή, δεν σημαί­νει ότι μπορεί να παρα­μέ­νει αδιαμ­φι­σβή­τητο επ’ αόρι­στον.

Σήμερα ο Δήμος Ρόδου αρχίζει εύλογα να αμφι­σβη­τεί κατά πόσο το καθε­στώς αυτό αντα­πο­κρί­νε­ται στις ανάγκες του νησιού. Πολλές από τις παρα­λίες που υπά­γο­νται στην ΕΤΑΔ είναι από τις πλέον εμπο­ρι­κές και ελκυ­στι­κές της Ρόδου. Είναι σημεία υψηλής οικο­νο­μι­κής αξίας, μεγάλης επι­σκε­ψι­μό­τη­τας και έντονης του­ρι­στι­κής σημα­σίας.

Η πρό­σφατη συζή­τηση για τα υψηλά τιμή­ματα ανά τετρα­γω­νικό μέτρο επι­βε­βαιώ­νει τη στρέ­βλωση. Όταν οι όροι δια­μορ­φώ­νο­νται με κεντρική λογική αξιο­ποί­η­σης ακι­νή­του και όχι με λογική ολο­κλη­ρω­μέ­νης δια­χεί­ρι­σης προ­ο­ρι­σμού, δημιουρ­γού­νται αδιέ­ξοδα. Δεν ωφε­λεί­ται ούτε το Δημόσιο, ούτε ο Δήμος, ούτε η υγιής επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα, ούτε τελικά ο πολίτης και ο επι­σκέ­πτης.

Εδώ βρί­σκε­ται η ουσία: η Ρόδος δεν μπορεί να έχει παρα­λίες δύο ταχυ­τή­των.

Δεν μπορεί άλλες παρα­λίες να λει­τουρ­γούν με θεσμική αντα­πο­δο­τι­κό­τητα προς τον Δήμο, μέσω του μοντέ­λου της Κτη­μα­τι­κής, και άλλες συχνά οι πιο εμπο­ρι­κέ­ςνα λει­τουρ­γούν με λογική κεντρι­κής αξιο­ποί­η­σης, χωρίς αντί­στοιχο τοπικό έλεγχο και χωρίς εξίσου καθαρή επι­στροφή αξίας στην τοπική κοι­νω­νία.

Το ζητού­μενο, λοιπόν, δεν είναι να μηδε­νί­σουμε ό,τι υπάρχει. Ούτε να αγνο­ή­σουμε ότι ο Ν. 5092/2024 έβαλε μια τάξη σε ένα πεδίο που επί χρόνια είχε ασά­φειες, αυθαι­ρε­σίες και απο­σπα­σμα­τι­κές πρα­κτι­κές.

Το ζητού­μενο είναι να διορ­θώ­σουμε τις αδυ­να­μίες του.

Αφού το πλαίσιο υπάρχει ήδη, οι βου­λευ­τές της Δωδε­κα­νή­σου δεν χρειά­ζε­ται να ανα­κα­λύ­ψουν από την αρχή έναν νέο νόμο. Μπορούν και οφεί­λουν να διεκ­δι­κή­σουν στο­χευ­μένη τρο­πο­λο­γία στον Ν. 5092/2024, ώστε για τη Ρόδο, και όπου απαι­τεί­ται για μεγά­λους νησιω­τι­κούς του­ρι­στι­κούς Δήμους, να θεσπι­στεί ένα πιο λει­τουρ­γικό, συνερ­γα­τικό και αντα­πο­δο­τικό μοντέλο.

Η τρο­πο­λο­γία αυτή πρέπει να κινεί­ται σε τέσ­σε­ρις καθαρές κατευ­θύν­σεις.

Πρώτον, να ενι­σχύ­σει τον ρόλο του Δήμου στον σχε­δια­σμό του παρα­λια­κού μετώπου. Η γνώμη του Δήμου δεν αρκεί να είναι τυπική ή συμ­βου­λευ­τική. Για ένα νησί όπως η Ρόδος, ο Δήμος πρέπει να έχει ουσια­στικό ρόλο στον καθο­ρι­σμό των σημείων, των χρήσεων, των λει­τουρ­γι­κών αναγκών, της προ­σβα­σι­μό­τη­τας, των κανόνων αισθη­τι­κής και της επο­χι­κής προ­ε­τοι­μα­σίας.

Δεύ­τε­ρον, να προ­βλέ­ψει ειδικό συνερ­γα­τικό καθε­στώς και για τις παρα­λίες αρμο­διό­τη­τας ΕΤΑΔ. Η ΕΤΑΔ μπορεί να δια­τη­ρεί τον θεσμικό της ρόλο ως φορέας αξιο­ποί­η­σης δημό­σιας περιου­σίας, αλλά στις παρα­λίες της Ρόδου δεν μπορεί να λει­τουρ­γεί απο­κομ­μένα από τον Δήμο. Πρέπει να υπάρχει υπο­χρε­ω­τική συμ­με­τοχή του Δήμου στον σχε­δια­σμό, στη δια­βού­λευση, στους όρους παρα­χώ­ρη­σης και στη λει­τουρ­γική οργά­νωση.

Τρίτον, να θεσπι­στεί καθαρός αντα­πο­δο­τι­κός μηχα­νι­σμός υπέρ του Δήμου και για τα έσοδα που προ­κύ­πτουν από παρα­λίες αρμο­διό­τη­τας ΕΤΑΔ. Στο μοντέλο του Δημο­σίου μέσω Κτη­μα­τι­κής υπάρχει ήδη πρό­βλεψη 60% υπέρ του Δήμου. Στο μοντέλο της ΕΤΑΔ η τοπική επι­στροφή της αξίας δεν προ­κύ­πτει με την ίδια θεσμική καθα­ρό­τητα. Αυτό πρέπει να αλλάξει. Η αξία που παρά­γε­ται στις παρα­λίες της Ρόδου πρέπει να επι­στρέ­φει σε σημα­ντικό ποσοστό στη Ρόδο, για καθα­ριό­τητα, ναυα­γο­σω­στική κάλυψη, προ­σβα­σι­μό­τητα, συντή­ρηση, περι­βαλ­λο­ντική προ­στα­σία και υπο­δο­μές.

Τέταρ­τον, να δημιουρ­γη­θεί ενιαίο τοπικό σχέδιο δια­χεί­ρι­σης παρα­λια­κού μετώπου Ρόδου. Ένα σχέδιο που θα χαρ­το­γρα­φεί όλες τις παρα­λίες, ανε­ξαρ­τή­τως αν σήμερα υπά­γο­νται σε Κτη­μα­τική ή ΕΤΑΔ, και θα ορίζει ενιαίες αρχές λει­τουρ­γίας: τι επι­τρέ­πε­ται, πού επι­τρέ­πε­ται, με ποιες προ­δια­γρα­φές, με ποια έσοδα, με ποια αντα­πο­δο­τι­κό­τητα και με ποια υπο­χρέ­ωση λογο­δο­σίας.

Αυτό είναι ένα δίκαιο και ώριμο πολι­τικό αίτημα: η Ρόδος να ζητήσει από τους κοι­νο­βου­λευ­τι­κούς εκπρο­σώ­πους της θεσμική λύση.

Με απλά λόγια: το κράτος να ελέγχει και η Ρόδος να διοικεί.

Σήμερα ο Δήμος Ρόδου σηκώνει καθη­με­ρινά το βάρος της πραγ­μα­τι­κό­τη­τας: καθα­ριό­τητα, πρό­σβαση, κυκλο­φο­ριακή πίεση, δημόσια εικόνα, του­ρι­στική εμπει­ρία, αιτή­ματα πολιτών, ανάγκες επι­χει­ρή­σεων. Δεν είναι δίκαιο ούτε λει­τουρ­γικό να έχει την ευθύνη των συνε­πειών, αλλά όχι όλα τα εργα­λεία της δια­χεί­ρι­σης.

Η πρό­σφατη στάση της δημο­τι­κής αρχής απέ­να­ντι στην ΕΤΑΔ ανέ­δειξε ένα υπαρκτό πρό­βλημα , για αυτό το επόμενο βήμα πρέπει να είναι πολι­τική πρω­το­βου­λία.Πρέπει να περάσει στο επίπεδο της κοι­νο­βου­λευ­τι­κής ευθύνης.

Απαι­τεί­ται άμεση σύγκλιση όλων των κοι­νο­βου­λευ­τι­κών εκπρο­σώ­πων της Δωδε­κα­νή­σου, ανε­ξαρ­τή­τως κόμ­μα­τος. Οι βου­λευ­τές του Νομού οφεί­λουν να καθί­σουν στο ίδιο τραπέζι, να συμ­φω­νή­σουν σε κοινό πλαίσιο και να κατα­θέ­σουν ή να διεκ­δι­κή­σουν κοινή τρο­πο­λο­γία.

Τα μεγάλα ζητή­ματα του τόπου δεν προ­σφέ­ρο­νται για κομ­μα­τι­κές σιωπές, απο­στά­σεις ασφα­λείας ή προ­σω­πι­κές στρα­τη­γι­κές.

Η Ρόδος χρειά­ζε­ται κοινό μέτωπο. Η Βουλή δια­θέ­τει το εργα­λείο. Οι βου­λευ­τές της Δωδε­κα­νή­σου οφεί­λουν να το ενερ­γο­ποι­ή­σουν

Η κοι­νω­νία της Ρόδου περι­μέ­νει ένα πλαίσιο που θα στα­μα­τή­σει τις δύο ταχύ­τη­τες, θα ενι­σχύ­σει τον ρόλο του Δήμου, θα δια­σφα­λί­σει δια­φά­νεια, θα επι­στρέ­φει αξία στον τόπο και θα επι­τρέ­πει στη Ρόδο να σχε­διά­ζει το παρα­λιακό της μέτωπο ως ενιαίο ανα­πτυ­ξιακό, περι­βαλ­λο­ντικό και κοι­νω­νικό κεφά­λαιο.

Οι παρα­λίες της Ρόδου δεν είναι απλώς τετρα­γω­νικά μέτρα προς παρα­χώ­ρηση.

Είναι δημό­σιος χώρος. Είναι εικόνα προ­ο­ρι­σμού. Είναι τοπική οικο­νο­μία. Είναι ταυ­τό­τητα.

Και γι’ αυτό δεν μπορούν να διοι­κού­νται με απο­σπα­σμα­τι­κές λογικές.

Η Ρόδος αξίζει ένα νέο, ενιαίο και δίκαιο θεσμικό πλαίσιο για τις παρα­λίες της.

Βάιος Καλο­πή­τας

Μηχα­νι­κός Περι­βάλ­λο­ντος, MSc

Ρόδος, 4 Μαΐου 2026