Ψέριμος: Χωρίς γιατρό δεν θα χτυπήσει το κουδούνι

Mία ημέρα πριν γεν­νή­σει το δεύτερο παιδί της, η Νομική Ξυλουρά βρί­σκε­ται σε ανα­βρα­σμό. Μεγά­λωσε στην Ψέριμο, στο ακρι­τικό νησί του σφουγ­γαρά πατέρα της, με τα κατα­γά­λανα νερά, την κάππαρη και τους λιγο­στούς κατοί­κους. Παρότι έφυγε για μερικά χρόνια, περ­νώ­ντας ορι­σμένα στη Θεσ­σα­λο­νίκη και άλλα στην κοντινή Κάλυμνο, η καρδιά της ήταν πάντα στο νησί.

Μετα­κό­μισε ξανά στην Ψέριμο με τον σύζυγό της Μιχάλη και τον γιο τους Ταξιάρχη-Γιώργο, πριν από περίπου έξι χρόνια. Η απόφασή τους να μείνουν στο νησί έγινε λίγο πιο εύκολη τον Σεπτέμ­βριο του 2023, όταν λει­τούρ­γησε στην Ψέριμο για πρώτη φορά νηπια­γω­γείο κι ο γιος τους έγινε ένα από τα δύο παιδιά που φοί­τη­σαν αρχικά εκεί.

Η Νομική Ξυλουρά, μητέρα του ενός μαθητή, είχε σκοπό λίγες μέρες αφότου γεν­νή­σει το δεύτερο παιδί της να επι­στρέ­ψει στο ακρι­τικό νησί. Αλλά τώρα, χωρίς ιατρική κάλυψη, φοβάται να βρί­σκε­ται εκεί με ένα βρέφος.

Χθες, το υπουρ­γείο Παι­δείας ανα­κοί­νωσε την ίδρυση μονο­θέ­σιου δημο­τι­κού σχο­λείου στο νησί, το οποίο τον Σεπτέμ­βριο ανα­μέ­νε­ται να υπο­δε­χθεί δύο μαθητές. Ο ένας είναι ο Ταξιάρ­χης, ενώ η άλλη μαθή­τρια είναι η πρώτη του ξαδέρφη, η Ελευ­θε­ρία.

Παρά την αγάπη της για το νησί, όμως, και το γεγονός ότι η Ψέριμος θα έχει και πάλι δημο­τικό σχολείο έπειτα από 16 χρόνια, η Νομική Ξυλουρά δεν είναι καθόλου σίγουρη ότι θα φοι­τή­σει εκεί το παιδί της. «Αν δεν έρθει γιατρός, το δημο­τικό δεν πρό­κει­ται να συνε­χι­στεί», λέει στην «Κ», «δεν έχουμε γιατρό εδώ και ένα μήνα».

«Εφη­με­ρεύω μόνος μου εδώ και τρία 24ωρα»

Εξηγεί ότι αυτή τη στιγμή ζυγίζει στο μυαλό της τι πρέπει να κάνουν. «Είμαστε σε πάρα πολύ άσχημη φάση», τονίζει λίγες ώρες πριν από τον τοκετό της, «σκε­φτό­μα­στε πώς θα γυρί­σουμε στο νησί χωρίς γιατρό». Είχε σκοπό λίγες μέρες αφότου γεν­νή­σει να επι­στρέ­ψει στην Ψέριμο. Αλλά τώρα που δεν υπάρχει ιατρική κάλυψη στο νησί, φοβάται να βρί­σκε­ται εκεί με ένα βρέφος. «Το κράτος μάς έχει αφήσει στο έλεος του Θεού, μας έδωσαν σημασία μόνο πρό­περσι όταν άνοιξε το νηπια­γω­γείο – από τότε, τίποτα», δηλώνει.

Τα παιδιά τρέχουν με τις σχο­λι­κές τσάντες τους στην παραλία της Ψερίμου, η οποία τα καλο­καί­ρια γεμίζει για κάποιες ώρες κάθε μέρα με του­ρί­στες.

Μιλώ­ντας στην «Κ» πριν από δύο χρόνια, ο Σακελ­λά­ρης Μαύρος ήταν σίγου­ρος ότι το νησί δεν θα το άφηνε. «Εδώ γεν­νή­θηκα, εδώ μεγά­λωσα, εδώ πήγα σχολείο και ο κόσμος να γυρίσει ανάποδα δεν φεύγω από εδώ», υπο­στή­ριζε το καλο­καίρι του 2023 στο πλαίσιο ρεπορ­τάζ της «Κ». Τώρα όμως ο 35χρονος πλέον κ. Μαύρος, ένας κτη­νο­τρό­φος με βαθιές οικο­γε­νεια­κές ρίζες στην Ψέριμο, δεν είναι τόσο από­λυ­τος.

«Για εμάς ήταν ένα όνειρο να ξανα­νοί­ξει το σχολείο», ανα­φέ­ρει, σημειώ­νο­ντας πως ο γιος του, Πανορ­μί­της, φοιτά στο νηπια­γω­γείο του νησιού. Αλλά ένα σχολείο δεν φέρνει την άνοιξη. Αυτή την εβδο­μάδα το παιδί έπεσε από τις σκάλες. Χτύπησε στο γόνατο, στο χέρι, και λίγο στο κεφάλι. Ολο το βράδυ έκλαιγε. Το επόμενο πρωί η σύζυγος του κ. Μαύρου, η 32χρονη Κυρα­ψηλή, έφτιαξε μια βαλίτσα και πήγε με τα δυο τους παιδιά, το ένα εκ των οποίων χρο­νί­ζει σε ένα μήνα, στην Κάλυμνο.

«Είναι μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα και ξεκινάω να ανα­θε­ωρώ πράγ­ματα που έχω πει στο παρελ­θόν – είναι μεγάλος παρά­γο­ντας ο γιατρός για τα παιδιά. Τι θα κάνω; Θα εγκα­τα­λείψω κόπους μιας ζωής ή την οικο­γέ­νειά μου;», εξηγεί στην «Κ». Τον πονάει πολύ η πιθα­νό­τητα να αφήσει το νησί. Αλλά δεν μπορεί να είναι μακριά από τα παιδιά του, σε περί­πτωση που η σύζυγός του απο­φα­σί­σει ότι χωρίς γιατρό το νησί είναι αβίωτο.

Ζωγρα­φική στο προ­αύ­λιο του νηπια­γω­γείου.

Εκτός από τον Ταξιάρχη και τον Πανορ­μίτη, στο νηπια­γω­γείο μέχρι τώρα φοι­τού­σαν άλλα δύο παιδιά. Η Ελευ­θε­ρία, η οποία θα ξεκι­νή­σει τον Σεπτέμ­βριο την πρώτη δημο­τι­κού και η μικρό­τερη αδερφή της, Γαλα­τιερή. Μέχρι τώρα τα κορί­τσια βρί­σκο­νταν στην Ψέριμο μόνο κατά τη διάρ­κεια της διευ­ρυ­μέ­νης καλο­και­ρι­νής σεζόν. Φέτος η οικο­γέ­νειά τους έχει σκοπό να μείνει στο νησί όλο τον χρόνο.

Ο μονα­δι­κός μαθητής της Τελέν­δου

«Μόνο καλώς εχόντων των πραγ­μά­των όμως», συμπλη­ρώ­νει στην «Κ» η μητέρα τους, Νίκη Κατσου­ράι. «Θέλουμε γιατρό – δεν γίνεται στο νησί να βρί­σκο­νται τέσσερα παι­δά­κια και δύο βρέφη και να μην έχουμε γιατρό τον χειμώνα. Τα σπίτια μας έχουν γίνει ιατρεία», λέει ανα­λο­γι­ζό­μενη τον όγκο φαρ­μά­κων που έχουν συγκε­ντρώ­σει διά παν ενδε­χό­μενο. Τι θα γίνει, ανα­ρω­τιέ­ται, αν πάθει κάτι ένα παιδί κι έχει φουρ­τούνα και δεν μπορούν να πάνε στην Κάλυμνο; «Δεν φέραμε τα παιδιά μας στην Ψέριμο για να τα θάψουμε», σημειώ­νει.

«Εθνική υπόθεση»

Η πρό­ε­δρος του συλ­λό­γου πολιτών Ψερίμου, Ειρήνη Καμπούρη, ανα­γνω­ρί­ζει πως στο νησί, στο οποίο δηλώνει ότι ζουν μόνιμα περίπου 30 κάτοι­κοι, υπάρ­χουν πολλά προ­βλή­ματα. Αλλά με το σχολείο ο τόπος αρχίζει να ζωντα­νεύει και πάλι. «Εχει ζωή ξανά το νησί, αυτό θέλουμε, ιδανικά κάθε χρόνο να προ­στί­θε­ται κι ένας ακόμη μαθητής», ανα­φέ­ρει στην «Κ».

«Δεν γίνεται να υπάρ­χουν τέσσερα παι­δά­κια και δύο βρέφη και να μην έχουμε γιατρό τον χειμώνα. Τα σπίτια μας έχουν γίνει ιατρεία», λέει η Νίκη Κατσου­ράι, που με την οικο­γέ­νειά της σχε­διά­ζει να μείνει μόνιμα στην Ψέριμο.

«Είναι πάρα πολύ σημα­ντικό το σχολείο», λέει ο Ιωάννης Θεο­φι­λί­δης, αντι­δή­μαρ­χος Παι­δείας στην Κάλυμνο, στον Δήμο όπου ανήκει διοι­κη­τικά η Ψέριμος. «Οχι μόνο για το νησί – είναι εθνική υπόθεση να παρα­μεί­νει ο κόσμος στην Ψέριμο, να αρχίσει ο πλη­θυ­σμός να αυξά­νε­ται, να δοθούν κίνητρα σε όσους είναι εκεί να παρα­μεί­νουν και σε νέους να εγκα­τα­στα­θούν», συμπλη­ρώ­νει.

Η Μαρία Τζα­βι­τα­ρό­γλου, η νηπια­γω­γός της Ψερίμου, τονίζει στην «Κ» πως ήταν δική της απόφαση να μετα­φερ­θεί στον ακρι­τικό τόπο πέρυσι, αλλά και να παρα­μεί­νει φέτος στο νησί. Συγκρι­τικά με τη Γαύδο ειδικά, όπου έζησε στο παρελ­θόν, οι συν­θή­κες στην Ψέριμο της φαί­νο­νται πιο εύκολες, λόγω της κοντι­νής από­στα­σης με νησιά όπως η Κάλυ­μνος και η Κως.

«Μ’ αρέσουν τα μικρά μέρη, η φύση και τα ζώα», εξηγεί, δηλώ­νο­ντας όμως ότι πιο πολύ απ’ όλα της αρέσει η δουλειά της. Με τα τέσσερα παιδιά έκαναν πολλά. Εφτια­ξαν έναν λαχα­νό­κηπο στο πλαίσιο της εκπαι­δευ­τι­κής πρω­το­βου­λίας του υπουρ­γείου Παι­δείας «Λαχα­νό­κη­ποι στα σχολεία» – τώρα, λέει, περι­μέ­νουν να τους στεί­λουν ένα μικρό θερ­μο­κή­πιο. Συμ­με­τεί­χαν σε εθνικές γιορτές και παρε­λά­σεις, με την παρου­σία των παιδιών να αλλάζει το κλίμα για όλους τους κατοί­κους του νησιού στην παρα­με­θό­ριο. «Δεν μπο­ρείτε να φαντα­στείτε τι ατμό­σφαιρα υπάρχει, έστω και με ένα παιδί εκεί», υπο­γραμ­μί­ζει.

Η σχολική μονάδα του νησιού ανα­και­νί­στηκε πριν από μερικά χρόνια με πρω­το­βου­λία του International Hellenic Association, οργα­νι­σμού με βάση το Ντέ­λα­γουερ των ΗΠΑ.

Τώρα που ανα­μέ­νε­ται στο νησί να επα­να­λει­τουρ­γή­σει το δημο­τικό θα τοπο­θε­τη­θεί δάσκα­λος είτε από τους νεο­διο­ρι­ζο­μέ­νους είτε μέσω από­σπα­σης εκπαι­δευ­τι­κού από την Κάλυμνο.

Η 59χρονη κ. Τζα­βι­τα­ρό­γλου μένει από πέρυσι στις εγκα­τα­στά­σεις του σχο­λείου, οι οποίες ανα­και­νί­στη­καν πριν από μερικά χρόνια με πρω­το­βου­λία του International Hellenic Association, ενός οργα­νι­σμού με βάση την αμε­ρι­κα­νική πολι­τεία Ντέ­λα­γουερ. Δηλώνει ότι έχει ήδη ανα­φέ­ρει στον αντι­δή­μαρχο κ. Θεο­φι­λίδη πως όταν έρθει εκπαι­δευ­τι­κός εν τέλει στο νησί θα πρέπει να ζουν σε ξεχω­ρι­στό οίκημα.

Κατά τα άλλα, μόνο η έλλειψη γιατρού και ιερέα τη δυσκο­λεύ­ουν. Προ­σέ­χει πολύ στις πεζο­πο­ρίες που κάνει στο νησί και να μη γλι­στρή­σει στο μπάνιο. Οσον αφορά τον παπά, ανα­φέ­ρει πως η κυρια­κά­τικη λει­τουρ­γία κι ο καφές που ακο­λου­θούσε απο­τε­λούσε έναν τόπο συνά­ντη­σης, έναν τρόπο κοι­νω­νι­κο­ποί­η­σης. Τώρα λείπει κι αυτό. Αλλά η ίδια δεν φεύγει από το νησί.

«Ισες ευκαι­ρίες»

«Παρά τις δυσκο­λίες οφεί­λουμε να δίνουμε το μήνυμα ότι κανένα παιδί, σε κανένα ακρι­τικό νησί δεν θα μείνει χωρίς εκπαί­δευση. Οι ακρι­τι­κές μας περιο­χές, τα μικρά νησιά μας, όπως είναι και η Ψέριμος, απο­τε­λούν εθνι­κούς “φάρους”», τόνισε χθες σε δήλωσή της η υπουρ­γός Παι­δείας Σοφία Ζαχα­ράκη, συμπλη­ρώ­νο­ντας ότι στο νηπια­γω­γείο θα φοι­τή­σει φέτος ακόμη ένα παιδί. «Με τη συμβολή αξιέ­παι­νων εκπαι­δευ­τι­κών, την αξιο­ποί­ηση σύγ­χρο­νων εργα­λείων μάθησης, αλλά και την υπο­στή­ριξη του Δήμου Καλυ­μνίων», σημεί­ωσε, «δια­σφα­λί­ζουμε ότι οι μικροί μαθητές στο δημο­τικό και στο νηπια­γω­γείο της Ψερίμου θα έχουν ίσες ευκαι­ρίες μάθησης με όλα τα παιδιά της χώρας».

Η Νίκη Κατσου­ράι λέει στην «Κ» ότι για να μείνουν στην Ψέριμο άνοιξαν ένα μικρό του­ρι­στικό μαγαζί. Για να μεγα­λώ­σουν τα παιδιά τους στο νησί όπου μεγά­λω­σαν κι εκείνοι. «Τώρα ελπί­ζουμε πως κάτι θα γίνει», προ­σθέ­τει, «και θα κατα­φέ­ρουμε να ζήσουμε εδώ».

Το δημο­γρα­φικό βάζει «λουκέτο» σε εκα­το­ντά­δες σχολεία

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΛΑΚΑΣΑΣ

Το δημο­τικό σχολείο της Ψερίμου, για το οποίο ανα­κοι­νώ­θηκε χθες ότι θα λει­τουρ­γή­σει το επόμενο σχολικό έτος για πρώτη φορά ύστερα από χρόνια –η τελευ­ταία χρονιά που λει­τούρ­γησε ήταν το σχολικό έτος 2008-2009– θα είναι η μονα­δική έναρξη λει­τουρ­γίας σχο­λι­κής μονάδας στη χώρα, όπως ανέ­φε­ραν χθες στην «Κ» υψη­λό­βαθμα στελέχη του υπ. Παι­δείας. Αντι­θέ­τως, τα τελευ­ταία χρόνια αυξη­τικά κινεί­ται ο αριθμός των σχο­λείων της πρω­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης των οποίων η λει­τουρ­γία ανα­στέλ­λε­ται. Το δημο­γρα­φικό πρό­βλημα βάζει το λουκέτο σε εκα­το­ντά­δες σχολεία δυσπρό­σι­των περιο­χών, και όχι μόνον.

Ειδι­κό­τερα, σύμφωνα με τον Βύρωνα Κοτζα­μάνη, καθη­γητή Δημο­γρα­φίας στο Παν. Θεσ­σα­λίας και επι­στη­μο­νικό υπεύ­θυνο του ερευ­νη­τι­κού προ­γράμ­μα­τος (ΕΛΙΔΕΚ) «Δημο­γρα­φικά προ­τάγ­ματα στην έρευνα και πρα­κτική στην Ελλάδα», η μείωση των εγγρα­φών στην Α΄ Τάξη των δημό­σιων δημο­τι­κών ανάμεσα σε 2010-11 και 2025-26 ανέρ­χε­ται στις 30.000. «Στη μείωση αυτή φυσικά θα πρέπει να προ­σθέ­σουμε και τη σχετικά ήπια μείωση των εγγρα­φών στα ιδιω­τικά σχολεία, για τα οποία δεν έχουμε ακόμη δεδο­μένα (στη λήξη του σχο­λι­κού έτους 2022-23 φοι­τού­σαν σε αυτά 7,32 χιλ. παιδιά), για να έχουμε μια εκτί­μηση της συνο­λι­κής μείωσης ανάμεσα στο 2010-11 και στο 2025-26».

«Οι γεν­νή­σεις ανάμεσα στο 2004 και στο 2019 μειώ­θη­καν κατά 22.000, ενώ η μείωση των εγγρα­φών ανάμεσα στα δύο αυτά σχολικά έτη ανέρ­χε­ται σε περίπου 32.000. Η διαφορά οφεί­λε­ται στη μετα­νά­στευση, ο ρόλος της οποίας δεν πρέπει να υπο­τι­μά­ται: το πλήθος όσων εγρά­φη­σαν το τρέχον σχολικό έτος στη πρώτη δημο­τι­κού έχει επη­ρε­α­σθεί και από το αρνη­τικό μετα­να­στευ­τικό ισο­ζύ­γιο των τελευ­ταίων ετών, καθώς πολλά νέα ζευ­γά­ρια –κυρίως αλλο­δα­πών– εγκα­τέ­λει­ψαν τη χώρα μας παίρ­νο­ντας μαζί τους και τα γεν­νη­θέ­ντα στην Ελλάδα παιδιά τους (υπεν­θυ­μί­ζουμε δε ότι το 2004 σχεδόν 1 στις 8 γεν­νή­σεις προ­ερ­χό­ταν από αλλο­δα­πές μητέρες)», δήλωσε ο κ. Κοτζα­μά­νης και πρό­σθεσε ότι «η μείωση των γεν­νή­σεων ανάμεσα στο 2004 και στο 2019 έχει επη­ρε­ά­σει πολύ περισ­σό­τερο από τη μετα­νά­στευση τη μείωση των εγγρα­φών ανάμεσα στα σχολικά έτη 2025-26 και 2010-11. Η μείωση γεν­νή­σεων είναι εντο­νό­τερη στην ηπει­ρω­τική Ελλάδα και ηπιό­τερη στη νησιω­τική. Δια­φο­ρο­ποιεί­ται τόσο ανάμεσα στους νομούς της χώρας μας όσο και στο εσω­τε­ρικό του κάθε νομού – ανάμεσα στα αστικά κέντρα τους και στην περι­φέ­ρειά τους».

Σύμφωνα με τα στοι­χεία του πανε­πι­στη­μια­κού, αν η ποσο­στιαία μείωση των γεν­νή­σεων ανάμεσα στο 2004 (γεν­νή­σεις από τις οποίες προ­έρ­χε­ται το σύνολο σχεδόν των εγγρα­φών στην πρώτη δημο­τι­κού το 2010-11) και στο 2019 (γεν­νή­σεις από τις οποίες προ­έρ­χε­ται το σύνολο σχεδόν των εγγρα­φών στην πρώτη δημο­τι­κού το 2025-2026) ανέρ­χε­ται στο 20% σε εθνικό επίπεδο, είναι μικρό­τερη του 10% στους νομούς Λευ­κά­δας και Δωδε­κα­νή­σου, ενώ υπερ­βαί­νει το 30% σε Δράμα, Ροδόπη, Κιλκίς, Σέρρες, Κοζάνη, Φθιώ­τιδα και Φωκίδα.

Τέλος, όπως επι­ση­μαί­νει ο ίδιος, «όπως η πτώση των γεν­νή­σεων συνε­χί­ζε­ται (το 2019 ήταν λιγό­τε­ρες από 83.600 γεν­νή­σεις και το 2025 λιγό­τε­ρες από 68.000), η μείωση των μαθητών της πρώτης δημο­τι­κού δεν ανα­μέ­νε­ται να ανα­κο­πεί πριν από το σχολικό έτος 2032-33. Μπορεί μόνον να περιο­ρι­σθεί λόγω της μετα­νά­στευ­σης, αν δηλαδή έχουμε τα αμέσως επόμενα έτη στη χώρα μας πολύ περισ­σό­τε­ρες εισό­δους από εξόδους παιδιών προ­σχο­λι­κής ηλικίας».

Πηγή: kathimerini.gr