Η αναίρεση στην υπόθεση κατασκοπείας στα Δωδεκάνησα ανοίγει κρίσιμο διάλογο για το τι συνιστά κρατικό μυστικό

• Το ΣΤ’ Ποι­νι­κό Τμήμα του Αρεί­ου Πάγου κα­λεί­ται τον Σε­πτέμ­βριο να απο­φαν­θεί αν φω­το­γρα­φί­ες πο­λε­μι­κών πλοί­ων σε δη­μό­σιους χώ­ρους μπο­ρούν να θε­με­λιώ­σουν αδί­κη­μα κα­τα­σκο­πεί­ας ή αν πρό­κει­ται για δη­μο­σί­ως προ­σβά­σι­μες πλη­ρο­φο­ρί­ες που δεν υπά­γο­νται σε κα­θε­στώς απορ­ρή­του

Μία από τις πλέον ηχη­ρές υπο­θέ­σεις που συ­γκλό­νι­σαν τα Δω­δε­κά­νη­σα τα τε­λευ­ταία χρό­νια επα­νέρ­χε­ται στο προ­σκή­νιο, αυτή τη φορά στον Άρειο Πάγο. Δύο άν­δρες, ηλι­κί­ας 36 και 53 ετών, κα­τα­δι­κά­στη­καν σε πο­λυ­ε­τείς ποι­νές για κα­τα­σκο­πεία εις βάρος της Ελ­λά­δας, με κα­τη­γο­ρί­ες ότι κα­τέ­γρα­φαν και δια­βί­βα­ζαν στρα­τιω­τι­κές πλη­ρο­φο­ρί­ες προς ξένα συμ­φέ­ρο­ντα. Ωστό­σο, η υπε­ρά­σπι­ση επι­μέ­νει ότι οι πρά­ξεις τους δεν συ­νι­στούν πα­ρα­βί­α­ση κρα­τι­κών απορ­ρή­των, αλλά πε­ρι­συλ­λο­γή στοι­χεί­ων που ήταν δια­θέ­σι­μα στον δη­μό­σιο χώρο. Το ανώ­τα­το δι­κα­στή­ριο κα­λεί­ται πλέον να κρί­νει όχι μόνο την ενοχή των κα­τη­γο­ρου­μέ­νων, αλλά και τα όρια ανά­με­σα στη δια­φύ­λα­ξη της εθνι­κής ασφά­λειας και στην ελευ­θε­ρία της πλη­ρο­φό­ρη­σης.

Το ιστο­ρι­κό της υπό­θε­σης

Η υπό­θε­ση ξε­κί­νη­σε με τη σύλ­λη­ψη του 36χρο­νου, πρώην γραμ­μα­τέα του Τουρ­κι­κού Προ­ξε­νεί­ου στη Ρόδο, και του 53χρο­νου ναυ­τι­κού υπαλ­λή­λου, που ερ­γα­ζό­ταν σε επι­βα­τη­γό-οχη­μα­τα­γω­γό πλοίο με δρο­μο­λό­για προς το Κα­στελ­λό­ρι­ζο. Σύμ­φω­να με το κα­τη­γο­ρη­τή­ριο, οι δύο άν­δρες συ­νερ­γά­ζο­νταν με σκοπό τη συλ­λο­γή και δια­βί­βα­ση πλη­ρο­φο­ριών για την πα­ρου­σία και τις κι­νή­σεις πο­λε­μι­κών πλοί­ων στο Ανα­το­λι­κό Αι­γαίο.

Η πρω­τό­δι­κη από­φα­ση τους έκρι­νε ενό­χους για κα­τα­σκο­πεία κατ’ εξα­κο­λού­θη­ση. Ο 36χρο­νος κα­τα­δι­κά­στη­κε σε κά­θειρ­ξη πέντε ετών, με ανα­γνώ­ρι­ση ελα­φρυ­ντι­κού πρό­τε­ρου σύν­νο­μου βίου, ενώ ο 53χρο­νος σε φυ­λά­κι­ση τεσ­σά­ρων ετών. Σε δεύ­τε­ρο βαθμό, το Εφε­τείο επι­βε­βαί­ω­σε τις ενο­χές, με μι­κρές δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις στις ποι­νές, οδη­γώ­ντας τον νε­ό­τε­ρο κα­τη­γο­ρού­με­νο στη φυ­λα­κή χωρίς ανα­στο­λή.

Τα απο­δει­κτι­κά στοι­χεία

Κομ­βι­κό ρόλο στη δια­μόρ­φω­ση της κρί­σης του δι­κα­στη­ρί­ου έπαι­ξαν τα ευ­ρή­μα­τα από το κι­νη­τό τη­λέ­φω­νο του 36χρο­νου. Εκεί εντο­πί­στη­καν φω­το­γρα­φί­ες πο­λε­μι­κών πλοί­ων, με ευ­διά­κρι­το τον εξο­πλι­σμό και τους αριθ­μούς τους, καθώς και ανταλ­λα­γή μη­νυ­μά­των με τον 53χρονο συ­νερ­γό του. Οι συ­νο­μι­λί­ες πε­ριε­λάμ­βα­ναν ερω­τή­σεις και απα­ντή­σεις για την πα­ρου­σία συ­γκε­κρι­μέ­νων σκα­φών, ακόμη και πα­ρα­τη­ρή­σεις για κι­νή­σεις στρα­τιω­τι­κών δυ­νά­με­ων.

Ο 53χρο­νος, στην αρ­χι­κή του απο­λο­γία, πα­ρα­δέ­χθη­κε ότι εκτε­λού­σε φω­το­γρα­φή­σεις και κα­τέ­γρα­φε κι­νή­σεις πλοί­ων κατ’ εντο­λή του συ­γκα­τη­γο­ρου­μέ­νου του, επι­κοι­νω­νώ­ντας μέσω WhatsApp ώστε να απο­φευ­χθεί η ανί­χνευ­ση. Ωστό­σο, με­τα­γε­νέ­στε­ρα ενώ­πιον της ανα­κρί­τριας ανα­σκεύ­α­σε τους ισχυ­ρι­σμούς του, δη­μιουρ­γώ­ντας επι­πλέ­ον νο­μι­κές αμ­φι­βο­λί­ες για το εύρος της ενο­χής του.

Το κρί­σι­μο νο­μι­κό ερώ­τη­μα

Στην αί­τη­ση αναί­ρε­σης, οι συ­νή­γο­ροι υπε­ρά­σπι­σης επι­κε­ντρώ­νο­νται στον ορι­σμό του «κρα­τι­κού απορ­ρή­του». Κατά τον Ποι­νι­κό Κώ­δι­κα, κρα­τι­κό απόρ­ρη­το είναι μια πλη­ρο­φο­ρία χα­ρα­κτη­ρι­σμέ­νη ρητά ως μυ­στι­κή από την κυ­βέρ­νη­ση, με πε­ριο­ρι­σμέ­νη πρό­σβα­ση σε συ­γκε­κρι­μέ­να πρό­σω­πα. Αντί­θε­τα, φω­το­γρα­φί­ες πλοί­ων σε δη­μό­σιους λι­μέ­νες ή κα­τα­γρα­φές που είναι ορα­τές σε οποιον­δή­πο­τε πο­λί­τη, δεν μπο­ρούν να θε­ω­ρη­θούν απόρ­ρη­τες πλη­ρο­φο­ρί­ες, εάν δεν έχει προη­γη­θεί κυ­βερ­νη­τι­κή από­φα­ση χα­ρα­κτη­ρι­σμού.

Η υπε­ρά­σπι­ση υπο­στη­ρί­ζει ότι το Εφε­τείο υπε­ρέ­βη την εξου­σία του, κρί­νο­ντας αυ­το­τε­λώς ότι οι πλη­ρο­φο­ρί­ες ήταν απόρ­ρη­τες, χωρίς να υφί­στα­ται σχε­τι­κή κυ­βερ­νη­τι­κή πράξη. Πρό­κει­ται, σύμ­φω­να με τους συ­νη­γό­ρους, για επι­κίν­δυ­νη διεύ­ρυν­ση του νο­μι­κού πλαι­σί­ου, που αφή­νει ασαφή τα όρια με­τα­ξύ ελεύ­θε­ρης πλη­ρο­φό­ρη­σης και κα­τα­σκο­πεί­ας.

Η ασά­φεια με­τα­ξύ στρα­τιω­τι­κού και κρα­τι­κού απορ­ρή­του

Ένα ακόμη επι­χεί­ρη­μα της υπε­ρά­σπι­σης αφορά στη σύγ­χυ­ση που κα­τα­γρά­φε­ται, όπως ισχυ­ρί­ζε­ται, στη δι­κα­στι­κή από­φα­ση με­τα­ξύ «κρα­τι­κού απορ­ρή­του» και «μυ­στι­κής στρα­τιω­τι­κής πλη­ρο­φο­ρί­ας». Το πρώτο αφορά στον ορι­σμό του Ποι­νι­κού Κώ­δι­κα, ενώ το δεύ­τε­ρο πε­ρι­γρά­φε­ται στον Στρα­τιω­τι­κό Ποι­νι­κό Κώ­δι­κα. Η αυ­θαί­ρε­τη ταύ­τι­σή τους, σύμ­φω­να με τους δι­κη­γό­ρους, δη­μιουρ­γεί επι­κίν­δυ­νη νο­μι­κή ασά­φεια, καθώς δεν είναι ταυ­τό­ση­μοι όροι.

Από την «πα­ρά­νο­μη απει­κό­νι­ση» στην κα­τα­σκο­πεία

Η υπε­ρά­σπι­ση υπεν­θυ­μί­ζει ότι, με το πα­λαιό νο­μο­θε­τι­κό κα­θε­στώς, η φω­το­γρά­φι­ση στρα­τιω­τι­κών εγκα­τα­στά­σε­ων απο­τε­λού­σε αυ­το­τε­λές πλημ­μέ­λη­μα, που δεν ταυ­τι­ζό­ταν με κα­τα­σκο­πεία. Με την κα­τάρ­γη­ση της διά­τα­ξης αυτής, η απλή φω­το­γρά­φι­ση δεν είναι αξιό­ποι­νη, εκτός εάν αφορά χα­ρα­κτη­ρι­σμέ­νες ως απόρ­ρη­τες πλη­ρο­φο­ρί­ες. Στην προ­κει­μέ­νη πε­ρί­πτω­ση, οι ει­κό­νες λή­φθη­καν σε δη­μό­σιους χώ­ρους και με απλά μέσα, γε­γο­νός που, σύμ­φω­να με την υπε­ρά­σπι­ση, απο­δυ­να­μώ­νει την κα­τη­γο­ρία.

Το δια­κύ­βευ­μα της δίκης στον Άρειο Πάγο

Η τε­λι­κή κρίση του ΣΤ’ Ποι­νι­κού Τμή­μα­τος του Αρεί­ου Πάγου, που θα συ­νε­δριά­σει στις 16 Σε­πτεμ­βρί­ου 2025, δεν αφορά μόνο στην τύχη των δύο κα­τη­γο­ρου­μέ­νων. Αγ­γί­ζει τον πυ­ρή­να του ζη­τή­μα­τος των ορίων με­τα­ξύ εθνι­κής ασφά­λειας και δι­καιώ­μα­τος πλη­ρο­φό­ρη­σης. Η από­φα­ση θα απο­τε­λέ­σει νο­μο­λο­για­κό προη­γού­με­νο για το πώς τα ελ­λη­νι­κά δι­κα­στή­ρια ερ­μη­νεύ­ουν και εφαρ­μό­ζουν την έν­νοια του «κρα­τι­κού απορ­ρή­του» σε μια εποχή όπου η τε­χνο­λο­γία επι­τρέ­πει την άμεση και μα­ζι­κή κα­τα­γρα­φή ει­κό­νων και δε­δο­μέ­νων.